شاعر و طنزنویس ضمیمه "بی قانون" معتقد است: واکنش های خنده آور در شبکههای اجتماعی، ناشی از شوخ طبعی نویسنده بوده و طنز نیست. مهدی استاد احمد، شاعر، نویسنده و طنزپرداز در گفت و گو با خبرنگار فرهنگ و هنر جی پلاس؛ واکنش جوانان نسبت به اتفاقات کشور و جهان را رفتار مثبتی می داند که باید آن را از طنزنویسی حرفهای جدا دانست. ** به عنوان یک طنزنویس، شوخ طبعی و طنزپردازی جوانان در شبکههای اجتماعی را می پسندید؟ خیلی از جوک هایی که جوانان در شبکههای اجتماعی برای هم میفرستند و حتی گاهی ممکن است از یک خبر ۱۰دقیقه هم نگذشته باشد اما جوک آن به سادگی نوشته و ارسال شود، طنز نیست. شوخی است. وقتی جمله ای صرفا شوخ طبعانه باشد، اسم آن طنز نمیشود اما وجودش هیچ اشکالی ندارد و خیلی هم خوب است. در عین حال این یک بخش ماجراست و بخش دیگر واکنش جوانان به اتفاقات مختلف کشور و حتی گاهی در منطقه و جهان میافتد است. حالا ممکن است این واکنش بیشتر با شوخی همراه باشد که این نشان می دهد انرژی درونی برای شاد بودن، در جوانان وجود دارد. نمیخواهم بگویم چون شوخی میکنند، حتما خیلی شاد هستند، نه! مطمئنا مشکلاتی دارند مثل بقیه نسلها و اینگونه نیست که خیلی شاد باشند اما این رفتارها خوب است و نشان میدهد نسبت به اخباری که میرسد توجه کرده و به آن واکنش نشان میدهند. این شوخی، اتفاق مثبتی است اما اسم آن طنز نیست. ** کمی بیشتر توضیح بدهید؟ چرا نمی توانیم اسم آنها را طنز بگذاریم؟! گاهی وقتی میگوییم اسم فلان شوخی، طنز نیست، احساس میشود که به کار توهین میکنیم یا سطح آن را پایین میآوریم اما باید این را در نظر بگیریم که در مجموعه همه هنرها، یک هنر بازیگری نام دارد و یک هنر نقاشی. اینها با هم تفاوت دارند اما هر دو هنر هستند. برخی شوخیهادر شبکههای اجتماعی میان جوانان هم هنر است اما نباید این شوخ طبعی با طنز اشتباه گرفته شود. وقتی اتفاقاتی میافتد که جوانان واکنش طنز به آن نشان میدهند، به خاطر بعضی خط قرمزها، رسانهای برای انتشارش در دسترس نیست اما شبکههای اجتماعی بدون محدودیت در دسترس هستند و از آنها استفاده میشود. شوخ طبعی میتواند به طنز منجر شود و به هرحال کسی که بخواهد طنزنویس باشد، باید حس شوخ طبعی داشته باشد. شوخ طبعی در اینجا ابزار اوست که میتواند از آن استفاده کند. البته طنز هم موضوع پیچیدهای نیست، حرف من این است که اگر حرفی تنها به قصد شوخی زده میشود، شوخی است. اگر در همان شوخی حرف عمیقی وجود داشته باشد، نقدی داشته باشد، اگر راهحلی برای مشکلی در آن باشد (البته نباید راهحل توقع داشت)، طنز میشود که شوخ طبعی، پایه اولیه آن است. ** آیا می توان در میان شوخ طبعی های جوانان در شبکه های اجتماعی، طنزنویس با استعداد هم پیدا کرد؟ بله؛ خیلی وقتها پیش میآید طنزپردازان تحت تاثیر کارهای شوخیسازان گمنام فضای قرار می گیرند و فکر میکنند شاید کار همکاران نویسنده، خودشان باشد اما میبینند نه! بعضی شوخی ها واقعا کار مردم است؛ مردمی که شغلشان طنزنویسی نبوده و حرفهای نیستند. البته بعضی شوخیها هم هستند که ممکن است طنزپردازان کار کنند و گردن نگیرند! در عین حال قطعا از میان نویسندگان گمنام، میتوان استعدادهای خوبی پیدا کرد. لازم هم نیست حتما جستجو کنیم تا این استعدادها پیدا شوند و حتما کار حرفهای انجام دهند. خیلیها در این فضا راحت ترند؛ یعنی اگر بخواهند از فضای شبکههای اجتماعی بیرون بیایند و در فضای حرفهای کار طنز قرار بگیرند، ممکن است ذوقشان مثل قبل تحریک نشود. پس لازم نیست از همه استعدادها به این شکل استفاده شود. اگر کسی چند شوخی نوشت، نباید حتما برویم پیدایش کنیم و بگوییم چهل تا بنوی.٫ شاید او همان چند سوژه را خوب نوشته یا مینویسد ولی اگر خودش تمایل داشت، حتما میتواند وارد کار شود. این روزها هم که سایتها و روزنامههای مختلفی هستند که از طریق ایمیل میتوان با آنها در ارتباط بود. قدیمترها نویسنده باید به دفتر تحریریه نشریه میرفت و با چند نویسنده خیلی مسن روبرو میشد. در آن شرایط اصلا فراموش میکرد چه میخواهد بگوید، اما حالا موقع ایمیل فرستادن، نویسنده میداند که چه بگوید، چون بزرگترها را نمیبیند. ** تاثیر جشنواره های طنز مثل جشنواره طنز مکتوب را در پرورش استعدادها چقدر مهم می دانید؟ تاکنون چند جشنواره با موضوع طنز برگزار شده است؛ مثلا همین جشنواره طنز مکتوب حوزه هنری که خوب است. جشنواره طنز تهران هم خوب بود. در دورهای وزارت نیرو هم برای فرهنگ سازی مصرف درست انرژی، جشنواره طنز برگزار کرد. این برنامهها خوب هستند و به طور کلی بودنش بهتر از نبودن است اما از وجودشان به قدری که باید استفاده نمیشود. اثر یک جشنواره باید بعد از برگزاری آن هم معلوم شود اما معمولا با اختتامیه، آثارش تمام میشود. مساله ای که متاسفانه در جشنواره ها بد و غیرمنطقی است، اختصاص اکثر انرژی و زمان جشنواره به بیان مطالبی غیر از آثار هنرمندان، است. در اختتامیه این برنامهها شاهد چندین سخنران، قرائت بیانیه هیات داوران دارد و چند اتفاق متفاوت هستید و در ۵ دقیقه آخر برنامه، با عجله میگویند حالا برگزیدگان را معرفی کنید! در چند برنامه که خودم حضور داشتم و از نزدیک دیدم، حتی فرصت نشد اسم نفرات برتر گفته شود. فقط نفر اول یکی، دو رشته را نام بردند و گفتند بقیه بروند انتهای سالن و جوایزشان را از آقایی که پشت میز نشسته، بگیرند! تمام اتفاق آن جشنواره حضور چند صد نفر در آن و انتخاب تعدادی به عنوان برگزیده بود. از همین مساله میتوان احساس کرد که بعد از جشنواره هم چه برخوردی با آنها میشود، حال آنکه باید به این افراد اهمیت داد. ** فکر می کنید برای حمایت از این برگزیدگان، چه برنامهای باید در نظر گرفت؟ در جشنوارهها آنکه مقام میآورد، میگوییم چون مقام آورده، برگزیده است و از او کار میخواهیم اما نفرات قبلی هم هستند که استعداد دارند اما مقام نمیآورند. می توانیم برایشان کارگاه برگزار کنیم یا بخواهیم کار انجام دهند. با برنامهریزی مناسب، می توان از نظر مالی هم، هزینههای نهاد برگزارکننده جشنواره را جبران کرد؛ چون خیلی برگزار کنندگان نگران این هستند که نکند هزینهای کنیم و سرمایه برنگردد. در جشنواره وقتی هزینه میکنیم، همان جا در مراسم عکس تهیه میشود، خبر تهیه میشود، فیلم گرفته میشود، این یعنی برگشت هزینهها. وقتی هم در رسانههای مختلف صحبت میشود و مثل توپ صدا میکند! یعنی هزینهها برگشته است. اما اگر روی کار همان بچهها، سرمایه گذاری شود، این هم بعدا مثل توپ صدا خواهد کرد. من تعهد میدهم که به نفع برگزارکننده هم باشد! ** بهترین کتاب طنزی که خواندهاید را نام میبرید؟ سخت است بهترین کتاب طنز و کلا بهترین کتاب را انتخاب کرد چون کتابهای زیادی هستند که آدم خوشش میآید. اما هر کدام را از یک زاویه دوست دارم. یک نمونه خوب "موسیقی عطر گل سرخ" عمران صلاحی است که خیلی فرم و اجزای تشکیل دهندهاش اثرگذار است. کتابهای دیگری هم قطعا هستند. شما فکر کنید وقتی میپرسند بهترین کار طنزی که خواندهاید چیست و آدم یاد دیوان حافظ نیافتد! دایره خیلی گسترده است. بعد حافظ را بگویید اما از آن طرف سعدی ناراحت میشود، حق هم دارد! به خاطر اینکه آدم نمیداند کدام بهتر است؛ بعد از آنجا پرت میشویم به امروز و بچههایی را میبینیم که به نسبت عصر خودمان خوب کار میکنند. نمیشود خیلی دقیق گفت اما من ناگهان این اثر به ذهنم رسید. ** متاثر از عمران صلاحی هستید؟! درباره آثار الهامبخش، عمران صلاحی خیلی روی من تاثیر گذاشته؛ البته شاید این تاثیر در کار بروز پیدا نکرده باشد؛ کسی که از عمران صلاحی تاثیر بگیرد و تاثیر درست بگیرد، باید کارش خیلی بهتر از این باشد اما در کار من اثر نگذاشته! کار او را خیلی دوست دارم و می خواهم که اثرش در کارم بروز پیدا کند. آثار مختلفی هم دارد؛ نمیدانم عملیات عمرانی را انتخاب کنم یا کارهای دیگر را؛ چیزی که کمتر از عمران صلاحی دیده شده، شعرهای طنز اوست؛ شعرهای نیمایی و سپید طنز، عمران صلاحی را بیشتر به شعرهای جدی و نثر طنز میشناسند. اما شعرهای طنز زیادی هم دارد که اگر کسی بخواهد کار کند چه شعر و چه نثر، باید حتما آنها را بخواند. البته بزرگان دیگری نظیر منوچهر احترامی، ابوالفضل زرویی نصرآباد، ناصر فیض و دیگر دوستانی که در این زمینه فعالیت میکنند را هم نباید از قلم انداخت.
بی قانون ها! در گفت وگو با جی پلاس از کارشان می گویند...
مهدی استاد احمد: متاثر از "عمران صلاحی" هستم/ حافظ را انتخاب کنم سعدی ناراحت می شود!
کد خبر:
۵۴۲۱۱۹