یکی از طنزپردازان محبوب ایران معتقد است اگر مبانی اخلاقی صحیح را به طور غیرمستقیم و در قالب های فرهنگی و هنری به نسل جوان منتقل شود، مطمئن باشید شعور و شخصیت آنها اجازه توسعه بی اخلاقی در فضای مجازی را نمی دهد. رضا رفیع یکی از طنز پردازان محبوب ایران است که با اجرای برنامه "قند پهلو"، توانست طنز را با ادبیاتی که شایسته این حوزه است، وارد فضای خانواده ایرانی کند در گفت و گو با خبرنگار فرهنگ و هنر جی پلاس پیرامون مسائل جوانان و حوزه طنز با این طنز پرداز داشته ایم: رسانه چگونه می تواند به رشد فرهنگی نسل جوان کمک کند؟ سابق بر این رشد و اعتلای فرهنگی نسل جوان، بیشتر با استفاده از رسانه ای به نام کتاب و نشریات و یا نشستن پای منبر واعظین و اهل علم صورت می گرفت. در حال حاضر با گسترده شدن رسانه های ارتباطات جمعی، رشد و آموزش فراتر از این مقولاتی شده که پنجاه سال قبل بوده است. من اعتقاد دارم که این کار از جهتی سخت تر شده و از جهتی آسان؛ یعنی اینکه شما تا اراده کنید، یک طراح سایت پیدا می کنید که یک سایت برای شما راه می اندازد، ولی راه پیدا کردن میان نسل جوان و حرف زدن با آنها خیلی سخت است. برای راه یافتن بین نسل جوان، نیاز است تا اصحاب رسانه سطح مطالعاتی خود را نزدیک به نسل مخاطبشان کنند و زیر و بم خواسته ها و نیازهای نسل جوان را بشناسند. رسانه ای که برای نسل جوان تشکیل می شود، باید مجموعه نیازهای مخاطب را منطبق با شرایط روز کند. بعد از این مرحله است که به نظر من می شود درصد موفقیت آن رسانه را تا اندازه ای بالا برد و تضمین کرد که می تواند موفق باشد. ** پیدا کردن زبان نسل جوان و ارتباط از این طریق با آنها چقدر موثر است؟ بسیار زیاد. هر اندازه رسانه به زبان نسل امروز مجهزتر شود، به طور حتم در برقراری ارتباط با آنها موفق تر خواهد بود. این اتفاق باعث می شود که جوان ذهنیت مثبتی پیدا کند و به خودش بگوید، این رسانه، من را می شناسد و نیازهای من را می داند. این نتیجه گیری باعث می شود جوان به سمت رسانه شما کشیده شود. در دنیایی که انواع امواج های ضاله، هدایتگر، دینی، لاییک و غیره وجود دارد این خود ما هستیم که با حضور پدر، مادر، مادر بزرگ و پدر بزرگ که رسانه های سالم انتقال فرهنگ ایرانی، اسلامی و دینی به ما بودند، راضی نمی شویم هر موجی را بگیریم. مادر با شیری که به ما داده، پدر با اینکه دست ما را می گرفته و در مجالس دینی می برده، این نرم افزارها را در ما نصب کرده اند. نسل جوان شان و شخصیت خودش را دارد و معتقدم اتفاقا وقتی مدام به آنها گفته می شود که نبینید، نروید، فیلتر می کنیم و ... احساس می کند به شخصیتش توهین شد. نسل جوان ایران در دامن قرآن، حافظ، مولانا، سعدی بزرگ شده، و در این تمدن طولانی، جوان ما قدرتی پیدا می کند که هر موجی را نگیرد و نپسندد. ** با این شرایط از نظر شما چگونه باید با جوانان امروز ایران برخورد کنیم؟ بگذاریم جوان در آزمون و خطا، خودش را تست بزند و امتحان کند. رسانه ها باید در کنار جوانان قرار بگیرند و به ساخت فضای ذهنی جوانان کمک کنند. رسانه ها باید به جوان اطلاعات بدهند، راه های مختلف را نشانش بدهند و به منابع مطالعاتی سالم و فضاهای فکری سالم وصلش کنند. ** به عنوان یکی از طنزپردازان قدیمی، فضای کنونی طنز در جامعه ایرانی و به ویژه ارتباطش با نسل جوان را چطور ارزیابی می کنید؟ فضای طنز به نسبت سال های گذشته فضای خوبی است. هم مسئولین و هم مردم و جوانان با شناختی که از گونه های مختلف طنز دارند، تا حدودی رشد کرده و آن سخت گیری هایی که بیست سال پیش بود تا حدودی اصلاح شده است. نظارت هایی که سال های قبل بر سر برنامه های مختلف ارایه می شد و صنف ها و اقشار مختلف ممکن بود اعتراض داشته باشند، تعدیل شده است. استعداد های زیادی هم در زمینه طنز رشد کرده و به کمک مطبوعات و رسانه ملی حضور پیدا کرده اند؛ به خصوص در مطبوعات و عرصه کتاب استعداد های خوبی رشد کردند. ** حضور جوانان نیز به همین اندازه پررونق و چشمگیر بوده است؟ بله، حضور جوانان در این زمینه چشمگیر است. استعداد ها در حوزه طنز زیاد شده ولی نشریات کم شده است. باید افرادی جرات کنند و این نشریات را حمایت مالی و معنوی کنند. باید از سوی متولیان فرهنگی به خصوص وزارت فرهنگ و ارشاد حمایت شوند. ** وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این بین چه نقش موثری می تواند ایفا کند؟ وزارت فرهنگ و ارشاد باید وارد میدان شود. دریغ و حیف است که پنجاه سال روزنامه «توفیق» منتشر شد و «گل آقا» هم حدود سیزده سال به شکل مجله منتشر شد اما الان سال ها و نزدیک به ده، دوازده سال است که هفته نامه ای جایگزین این هفته نامه ها نشده است! اکنون شرایط مناسب است؛ آنهایی که در ارشاد حضور دارند طنز را می شناسند. مسئولین نیز به نسبت سال های قبل کمی سعه صدرشان بیشتر شده و همه اینها زمینه ای مناسب برای توجه بیشتر به نشریات طنز به وجود می آورند. ** با توجه به مساعد شدن تمام این زمینه ها، چرا طنزپردازان از داشتن نشریه طنز استقبالی نمی کنند؟ برای این کار حمایت و سرمایه گذاری نیاز است. اگر اتفاقی مثل مجله «گل آقا» در عرصه طنز افتاده، با وجود سرمایه ها و ارتباطاتی بوده که با مسئولین داشته اند و توانستند امتیاز هایی دریافت کنند و وارد گود شوند. کمتر کسی بوده که مبتنی بر سرمایه شخصی خودش وارد این حوزه کاری شده باشد. کسی چنین سرمایه گذاری و ریسکی نمی کند. اگر سرمایه دار باشد، ممکن است در این بخش احساس رضایت و مسئولیت نکند و دورادور این بخش از فرهنگ را دوست داشته باشد؛ اگر خودش هم اهل رسانه و طنز باشد که سرمایه ندارد. در این بین باید سازمانی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قضیه را به نوعی حمایت کند و حداقل وعده و وعیدهایی دهد که طنز پردازان جلو بیایند و تعامل هایی صورت بگیرد و این اتفاق بیفتد. ** به برنامه قند پهلو برسیم. این برنامه مورد استقبال مردم قرار گرفت و قبل از عید نوروز هم از سوی تلویزیون هم جزو برنامه های منتخب و پرمخاطب سیما قرار گرفت. در شرایط امروز، جامعه ایران چقدر به برنامه هایی مانند «قند پهلو» نیاز دارد؟ این برنامه را در نبود نشریات طنز شکل دادم. من به عنوان یک مطبوعاتی، به رسانه تصویری تلویزیون رفتم و همه عناصر کمک کرد تا این برنامه موفق شود. این اتفاق در زمانی رخ داد که ما نشریه طنز نداشتیم و این برنامه به نوعی جایگزین این کمبود شد. البته این را هم باید بگویم که نشریه طنز با وجود تعدد و تکثر رسانه های تصویری و اینترنتی و فضاهای مجازی جایگاه خودش را دارد و اگر ما هفته نامه طنز و افراد کار کشته و کار بلد داشته باشیم، مطمئن باشید این نشریات موفق خواهند بود. ** احتیاط رسانه ها در داشتن ستون طنز خیلی بیشتر از سال های قبل شده و طنز نویسان به دلیل بسته شدن روزنامه و خیلی مسائل دیگر از خیر طنز می گذرند! سال های قبل، از هر چند روزنامه، یکی ستون طنز داشت اما الان خیلی کمتر شده است. آیا سبک و الگویی برای امنیت دادن به وجود طنز در روزنامه ها وجود دارد و می توان گونه ای از طنز را به وجود آورد که در عین جذابیت، ملاحظه اشخاص و گروه هایی از جامعه را داشته باشد؟ بله؛ طنزی که خودم در تلویزیون ارایه دادم یا کلیپ هایی تک و توک از برنامه های طنزی که اجرا کرده ام و منتشر شده است. حوزه ای مثل طنز، ظریف کاری هایی دارد که البته گاهی از جانب خود ما طنز پردازها رعایت نمی شود. وقتی یک فضای باز در اختیار می بینیم دیگر فراموش می کنیم که هنر طنز به رعایت آن معیارها و پارامترها و ملاک هایی است که منجر به خلق اثر طنز می شود نه صریح گویی و تند گویی و نه هجو کردن کسی! مدتی فضا خیلی باز شد، مطبوعات ستون هایی زدند و حتی من فکر می کردم که سرمقاله صفحه یک را هم به طنز می نویسند و این احساس را ایجاد می کرد که در خدمت فلان حزب قرار دارد. متاسفانه وقتی کارکرد طنز کارکرد حزبی و جناحی و بیانیه ای باشد، به طور طبیعی وقتی آن حزب در عرصه تعاملات سیاسی جایش را به یک جریان و جناح دیگر دهد مسلما آن طنز هم عقب می نشیند و مدیر مسئول های جدیدی هم که می آیند می ترسند و با خودشان می گویند چرا سری را که درد نمی کند، دستمال ببندیم. ** در حوزه طنز، ستاد نظارتی که مثلا از خود طنز پردازان تشکیل شده باشد وجود ندارد؟ متاسفانه طنز هیچ تشکلی ندارد و فقط وقتی می خواهند تعطیلش کنند گاهی دور هم جمع می شوند! متاسفانه من تشکلی در این زمینه ندیدم. ** در ارشاد هم هیچ دفتر و تشکلی برای طنز در نظر گرفته نشده است؟! متاسفانه خیر! مجموعه ای فرهنگی مثل وزارت ارشاد باید حداقل یک دفتر طنز راه می انداخت؛ همچنان که دفتر شعر تاسیس کرد و کار خوبی هم بود. پس وجود دفتر طنز هم می تواند به بهسازی حوزه طنز و نظارت کیفی بر جریان طنز معاصر کمک کند و این ایده شما می تواند رخ دهد. ** با توجه به گسترش شبکه های اجتماعی و ورود ادبیاتی جدید در فضای طنز مجازی، بعضا شاهد بی اخلاقی هایی در این حوزه بوده ایم!چه کاری می توان کرد تا این هجویات با طنز اشتباه گرفته نشوند؟ عرصه فرهنگ، عرصه سلبی و تحکمی نیست و شما نمی توانید در این عرصه ها چیزی را اجبار کنید. در این حوزه باید فرهنگ سازی شود و ما به نسل جوان و به کاربرهایی که در شبکه های اجتماعی حضور داشته و در مجموع از فضای مجازی استفاده می کنند، باید یاد دهیم که هجو چیست. در تمام دوران، شاهد آن بوده ایم که بزرگان ما، دروغ گویی تهمت زدن و بردن آبروی مسلمان را امری نادرست دانسته اند؛ اکنون هم که به عرصه وسیع تر و عجیب تری به نام فضاهای مجازی و اینترنت وصل شده ایم، باید بدانیم که مبانی اخلاقی تغییر نکرده است. باید فرهنگ سازی کنیم و به جوانان یاد بدهیم و آنان را مجهز کنیم. معتقدم بهتر است در عرصه فضاهای مجازی، همان مبانی سابق را به شکل امروزی رعایت کنیم. باید مبانی اخلاقی را در قالب فرهنگی و غیر مستقیم به نسل جوان منتقل کنیم و مطمئن باشیم شعور و شخصیت خود جوان اجازه نخواهد داد که بی اخلاقی در فضای مجازی گسترش پیدا کند. متاسفانه بی اخلاقی ها در جامعه وجود دارد و این بی اخلاقی ها وارد فضای مجازی هم شده است. باید مراقب باشیم اما در عین حال بدانیم که نمی توان افراد را مجبور به رعایت اخلاق کرد. اجبار فقط به شکل فیلترینگ است که البته اگر فیلتر کردن کار خوبی بود، روزی که خداوند حضرت آدم (ع) و حوا را آفرید، آن میوه ممنوعه را فیلتر می کرد! (به طنز) " اگر وقتی که حضرت آدم می خواست نزدیک درخت شود، پیغام می آمد درخت مورد نظر در دسترس نمی باشد، با این کار ما هم هبوط پیدا نمی کردیم و الان در بهشت کنار «جنات تجری من تحت الانهار» دور هم نشسته بودیم و خوش می گذراندیم! (به طنز) " خداوند درخت را فیلتر نکرد و فقط آگاهی داد و گفت نزدیک درخت نشو که چیز بدی است... حضرت آدم را مجبور نکرد، گشتی نگذاشت، فیلتری نگذاشت و این خود حضرت آدم (ع) آزادانه انتخاب کرد.
حمایت طنزپرداز محبوب تلویزیون از ایده تشکیل دفتر طنز در وزارت ارشاد
رضا رفیع درگفت وگو با جی پلاس: فیلترینگ، در جوان ها حس توهین ایجاد می کند
کد خبر:
۵۳۷۲۹۸