جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

وقتی بازار دانش پایتخت رونقی ندارد...

گزارش جی پلاس: دانشجو که کتاب بخر نیست!

کد خبر: ۵۲۲۲۷۵
گزارش جی پلاس: دانشجو که کتاب بخر نیست!

وقتی کتاب فروش های میدان بازار دانش و مرکز فرهنگی پایتخت کشور از کسب و کارشان می نالند و دلیل ماندنشان در این حرفه را سم وارد شده به خونشان می دانند! به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر جی پلاس؛ شلوغی همیشگی میدان انقلاب به عنوان مرکز فرهنگی تهران و چه بسا کشور، داغی این بازار را تداعی می‌کند. گرچه سرانه مطالعه کتاب در کشور ما به قدری ناچیز است که فکر سودآور بودن کتاب‌فروشی را از سر می‌پراند اما اگر چنین باشد این کسب وکار چگونه دوام آورده؟ از طرفی در سال های اخیر، کسب و کارهای دیگری حول این محصول یا مشتری (دانشجو) شکل گرفته که به نظر پر رونق‌تر و وسوسه انگیزتر می‌رسد. دست‌دوم‌فروش‌ها و دفتر فنی‌هایی که پروژه‌های تحقیقاتی دانشجویی انجام می‌دهند، باید وضع بهتری داشته باشند. اما آنها هم از وضع بازار می‌نالند! اولین کتاب‌فروشی که برای گرفتن اطلاعات انتخاب می‌کنم، همه‌جور کتابی دارد جز کتب دانشگاهی. فروشنده هم در توجیه می‌گوید «دانشجو که کتاب‌بخر نیست». بیشترین فروشش از کتاب‌های رمان و روانشناسی است اما ظاهراً خیلی به روز هم نیست! در مدت کوتاهی که در مغازه‌اش هستم چند مشتری به دنبال کتاب‌های ادبی و شعر وارد ‌شدند و دست‌خالی برگشتند. با این اوصاف نباید ترسی از بیان اوضاع مالی کسب و کارش می‌داشت اما وقتی صحبت به اینجا کشید، من را به چشم مامور مالیات دید و دیگر پاسخ نداد! به کتاب‌فروشی دیگری در ضلع شرقی میدان رفتم؛ فروشنده میانه‌سال و مودب آن، بعد از شنیدن درخواست من گفت: «اگر من به شما جواب منفی بدهم، قلب بزرگ شما ناراحت نخواهد شد؟» بهترین و ملایم‌ترین جواب ردی بود که تا به حال شنیدم اما حداقل دلیل را باید می‌یافتم: «کاسب سه ویژگی دارد: از حرف‌هایش چیزی سر نمی‌آوری، از ظاهرش نمی‌فهمی که پولدار است و سومی هم یادم نیست». شواهد و قرائن کاسب‌های کتاب تا اینجا نشان می‌دهد که وضع‌شان آنقدرها هم که می‌گویند بد نیست و چه بسا «پولدار» هم باشند! تا اینکه به یکی از مغازه‌های طبقه بالای پاساژ کتاب رفتم که مرکز کتاب دست دوم بود. در آن میان، مغازه‌ای بود که هم کتاب نو داشت و هم کهنه. صاحب کار، ظاهری خشن و جدی داشت و افکاری جالب. قبول کرد که با من صحبت کند؛ حتی در مورد مسائل مالی، هرچند نه با ذکر دقیق جزئیات! او می‌گوید: «ما که ترسی از مالیات نداریم، چون مالیات آنچنانی نمی‌دهیم. هرچند این را هم با توجه به وضعیت کسب و کارمان نباید بدهیم ولی حساب و کتاب‌مان روشن است». پشت میزی که روزنامه ای جلوی آن باز است می‌نشیند و شروع می‌کند: «بیشتر کتاب‌های دست دوم می‌فروشم؛ این کتاب‌ها را از کتابخانه‌داران شخصی می‌خرم. آنها را روکش نایلونی می‌کنم. البته این کار را فقط من می‌کنم چون در مورد کتاب وسواس دارم. به نظرم باید به کتاب احترام گذاشت». در بازار کتاب ناشرها از فروش کتاب ۴۰% سود می‌کنند و کتاب‌فروش‌ها و همین طور دست‌دوم فروش‌ها هم بین ۳۰ تا ۴۰ درصد. سود فروش کتاب نو و دست دوم هم فرقی با هم ندارد. مغازه‌اش اجاره‌ایست و درآمد خود را با مقایسه با درآمد کارمندها، کلی اعلام ‌می‌کند و می‌گوید: «خیلی از همکاران من بعد از ۲۵ سال فعالیت نتوانستند با درآمدشان خانه یا فروشگاه بخرند. در حالی که یک کارمند وام می‌گیرد و بیمه می‌شود اما ما هیچ کدام را نداریم. درآمد ما به اندازه درآمد یک کارمند هم نیست.» بیلان فروشگاه را در می‌آورد و ادامه می‌دهد «در ماه‌های اخیر من اجاره فروشگاه را از جیبم تامین کردم نه از بازار. حتی در رونق کتاب هم چنین اتفاقی نیافتاده». کتاب‌خوان حرفه‌ای بوده و دوازده سال در این کار است و بدون کتاب نمی‌تواند روزش را سر کند. در دوران رونق بازار کتاب، ماهانه بین یک تا دو میلیون سود می‌کرده اما در سال‌های اخیر و خصوصاً ماه‌های اخیر وضع خیلی بد شده: «وقتی اقتصاد به بن‌بست رسید، کتاب اولین بازاری است که ضربه می‌خورد». به نظر می‌رسد همیشه در حال ضرر کردن هستند اما او این طور دوام این بازار را توجیه می‌کند: «من لیسانس مدیریت صنعتی دارم و می‌توانستم کسب و کار خودم را داشته باشم. اما مشکل ما این است که عاشق کتاب هستیم و جز این کار، کار دیگری نمی‌توانیم بکنیم. در نهایت باید بمانیم و ضرر کنیم. کتاب سَم است. وقتی در خون کسی برود دیگر بیرون نمی‌آید. ما در صنف خودمان کسانی را داریم که طلافروش هستند و یا شغل‌های دیگری دارند اما همیشه در دفتر کتاب‌فروشی‌شان هستند. اکثراً هم بازنشسته‌اند. کتاب‌فروشی شغل درآمد زایی نیست. جوان‌هایی هم که در این شغل هستند، چاره‌ای ندارند؛ یا باید انگ بیکاری را بپذیرند یا تن به این درآمدهای ناچیز بدهند». مشتری‌هایش یا دانشجوها هستند که می‌خواهند کتاب ارزان‌تر بخرند یا کلکسیون‌دارهایی که می‌خواهند چاپ قدیمی کتاب را داشته باشند. فروش پنجشنبه اش ۷۶ هزار تومان بوده و امروز تا ظهر ۳۳ هزار تومان فروش کرده و تازه سی درصد از اینها برای اوست. تبلیغات هم نمی‌کند چون اعتقاد دارد فایده‌ای ندارد. در این کسب و کار شکاری هم وجود ندارد: «وقتی تیراژ کتاب روز در بهترین ناشرها ۵۰۰ جلد است چه درآمدی می‌توان داشت؟! گویی این کار را به عنوان شغل نمی‌توان دید. ترجیح می‌دهم به آن بگویم علاقه. ما سربازهای فرهنگ هستیم؛ سربازهای بی اجر و بی مزد». اگر بازار کتاب این است بازار نرم‌افزار چطور خواهد بود؟ در جامعه‌ای که حق کپی رایت وجود ندارد و بازار دانلود داغ داغ است. یکی از جالب‌ترین مغازه‌های انقلاب که اصلاً شباهتی به مغازه ندارد و بیشتر به یک برآمدگی به ابعاد ۱ متر در ۲ و نیم متر در پیاده‌رو می‌ماند، سی‌دی فروشی است. نیمی از محصولاتش، نرم‌افزارهای تخصصی هستند، ۳۰% آنها، زبان و بقیه عمومی است. فروشنده جوان آن، ۸ سال است که در این کار است و بابت این فضا، به گفته خودش ماهی ۴ میلیون تومان اجاره می‌دهد و درآمدی که برایش می‌ماند را هم حدود ۸۰۰ هزار تومان اعلام می‌کند: «اندازه یک کارگر ساده!» و با اشاره به قفسه‌های نرم افزار روبرویش ادامه می‌دهد «دیگر کسی اینها را نمی‌خرد، همه دانلود می‌کنند»، یک بسته نرم‌‌افزار ویندوز ۱۰ را نشانم می‌دهد و می‌پرسد «شما باشی این را می‌خری؟ وقتی می‌توانی مجانی دانلود کنی». با این حال ماهانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان بابت تبلیغات تراکت و اینترنتی هزینه می‌کند تا همین قدر فروش را هم از دست ندهد. بعد از این اوضاع قابل پیش بینی، به امید ورود به یک بازار حاشیه‌ای پرسود سراغ دفتر فنی‌ها می‌روم. اما با اینکه در فصل پرمشتری سال هستند، سرشان خلوت است. محسن یکی از مغازه‌دارهاست که تنها مشتری‌اش در زمانی که من در مغازه بودم چند صفحه پرینت داشت. مغازه‌اش ۱۲ متر است و روزی صد و بیست هزار تومان سود می‌کند و ماهی یک میلیون و چهارصد هزار تومان اجاره می دهد. ۸ سال پیش هم سی میلیون تومان برای تهیه کامپیوتر و پرینتر و دستگاه کپی و بقیه تجهیزات هزینه کرده است. می‌گوید: «کار من فصلی است؛ تابستان و آخرین و اولین ماه سال که کلاً کار ما تعطیل است. به طور کلی درآمدمان در حد حقوق کارگری است». پروژه‌های دانشجویی رشته‌های مدیریت، حقوق و روانشناسی دوره کارشناسی را انجام می‌دهد. کار مقاله و پایان‌نامه قبلاً انجام می‌داده؛ گرچه پول خوبی از آنها درمی‌آورده اما به خاطر دردسرهای کپی کاری و نداشتن نیروی کافی کنار گذاشت. راجع‌به شرکت‌هایی که این کارها را انجام می‌دهند می‌گوید «بابت هر مقاله بین دو تا دو و نیم و حتی ۳ میلیون می‌گیرند و برای پایان‌نامه سه تا سه و نیم میلیون. گروهی ۵ نفره از اساتید و دانشجویان دکترا در گرایش‌های مختلف یک رشته دارند که هر موضوعی را بتوانند پوشش دهند». او هم از اوضاع بازار شاکی است و این طور شاهد می‌آورد که «الان اینجا باید غلغله باشد؛ تهران مرکز کشور است، انقلاب مرکز دانشگاهی و فرهنگی تهران است. اما می‌بینی که پرنده پر نمی‌زند». همکار دیگر او، امین که در طول مصاحبه همراه ماست، مغازه زیرپله‌ای دارد که بابت آن ماهانه ۶۵۰ هزار تومان اجاره می‌دهد و فقط کار تایپ می‌کند. درآمدش ماهی حدود یک میلیون و دویست هزار تومان است و ۴۰% آن برای تایپیست. اما اشاره می‌کند که اگر کسی تایپیست حرفه‌ای باشد و با ۷-۸ تا دفتر فنی هم کار کند، درآمدش ماهانه به دو میلیون و نیم هم می‌رسد. او و محسن هر دو از طریق دادزن‌ها تبلیغ می‌کنند؛ روزی ۶ تا ۱۰ هزار تومان به دادزن می‌دهند. دادزن یا جارزن‌ها دم در یا روبروی پاساژها فعالیت می‌کنند و نان دادشان را می‌خورند. یکی از آنها جوان ۲۷-۲۸ ساله‌ای است که می‌گوید از سال ۸۶ در میدان انقلاب کار می‌کند و همه کاری هم کرده؛ از تراکت پخش کردن تا انبارداری. دادزنی را با روزی ۲۵ تا ۳۵ هزار تومان از ۹ صبح تا ۸ شب انجام می‌دهد و تراکت پخش کردن را هم با همین حدود دستمزد. اما درآمد انبارداری را بهتر از بقیه می‌داند و می‌گوید بیمه هم می‌کنند البته آشناهایشان را!

انتهای پیام

دیدگاه شما