نخستین سوگ نامه عاشورایی در زبان فارسی، به نام کسایی مروزی ثبت شده است.
به گزارش خبرنگار جی پلاس، کسایی مروزی، نخستین شاعر مدیحه و مرثیه سرای اهل بیت علیهم السلام در زبان فارسی و پرچم دار شعر فارسی شیعی شناخته می شود. از او با عنوان حکیم یاد شده و در دوران خفقان سیاسی و اجتماعی عصر خود، با اشعارش، اسلحه قلم و اندیشه را به سوی بیدادگران زمانش نشانه رفت. کسایی مروزی از شاعران بزرگ نخستین دوره شعر فارسی در قرن چهارم هجری است. آثار او افزون بر اهمیتی که از نظر شعر، ادب و زبان فارسی دارد، نکته های ارزنده ای را نیز از وضع اجتماعی و فرهنگی فراموش شده آن دوره بیان می کند. ترویج مذهب تشیع، ظلم ستیزی، مداحی و مرثیه سرایی اهل بیت علیهم السلام، پند و اندرزهای حکیمانه، نگرشی متعالی به جهان هستی و زبان شیوا و شیرین او، مهم ترین ویژگی های ماندگاری شعر اوست. محققان، علت تخلص او را به کسایی، برگرفته از مذهب شیعی او و برداشتی از حدیث شریف کسا می دانند. از وضعیت زندگانی این شاعر حکیم، نه تنها منابعی در دست نیست، بلکه از مجموعه دیوان اشعار او نیز تنها ۳۰۰ بیت باقی مانده است. در قرن چهار و پنج هجری که تعصب های شدید مذهبی میان فرقه های گوناگون وجود داشت، سخن از مدح امیرمؤمنان علی علیه السلام و فرزندان او، کاری آسان به نظر نمی رسید. این کار، ایمانی راسخ و شهامتی کم نظیر می طلبید که کسایی از آن برخوردار بود. او می سراید:
آن کیست بدین حال که بوده است و که باشد/ جز شیر خداوند جهان، حیدر کرّار علم همه عالم به علی داد پیمبر/ چون ابر بهاری که دهد سیل به گلزار
کسایی مروزی، نخستین شاعری است که ادب پارسی را با درون مایه ای از غدیر زینت بخشیده است. او نخستین سوگ نامه کربلا به زبان فارسی را با نام خود ماندگار ساخته است:
باد صبا درآمد، فردوس گشت صحرا / آراست بوستان را نیسان به فرش دیبا میراث مصطفی را فرزند مرتضی را/مقتول کربلا را تازه کنم تولا پاکیزه آل یاسین، گمراه و زار و مسکین/ وان کینه های پیشین آن روز گشته پیدا آن پنج ماهه کودک باری چه کرد ویحک!/ کز پای تا به تارک مجروح شد مفاجا آن زینب غریوان اندر میان دیوان/ آل زیاد و مروان نظّاره گشته عمدا
منابع: ۱٫ محمدامین ریاحی، کسایی مروزی، انتشارات علمی، چاپ هشتم، ۱۳۷۹٫ ۲٫ مهدی درخشان، اشعار حکیم کسایی مروزی، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷٫