هفدهم آبان سالروز درگذشت نویسنده و مترجم معاصر محمدعلی جمالزاده است؛ پدر داستان نویسی کوتاه ایران که با داستانهای انتقادی، ساده، طنزآمیز و سرشار از ضربالمثلها و اصطلاحهای عامیانه، آغازگر سبک واقعگرایی در ادبیات فارسی شد.
به گزارش جیپلاس، سید محمدعلی جمالزاده در بیست و سوم دی ۱۲۷۴ هجری خورشیدی در شهر اصفهان دیده به جهان گشود. پدر او سید جمالالدین واعظ همدانی، روحانی مبارز و از رهبران مشروطهخواه در اصفهان بود.وی درسهای مقدماتی را نزد میرزاحسن صحاف، یکی از بزرگان زادگاهش فراگرفت. او در نوجوانی به سبب اختلافی که میان پدرش و ظل السلطان، حاکم اصفهان پدید آمد، به همراه خانواده راهی تهران شد.
پدرش به دلیل شرایط نابسامان کشور در دوره محمدعلی شاه قاجار، سیدمحمدعلی جمالزاده را در ۱۶ سالگی برای ادامه تحصیل به لبنان فرستاد.
محمدعلی جمالزاده پس از دو سال به فرانسه رفت و رشته حقوق را برای تحصیل در دانشگاه دیژون برگزید.
این نویسنده بزرگ پس از مدتی با دعوت گروهی از مخالفان حکومت قاجار راهی برلین شد و در انتشار مجله سیاسی ـ فرهنگی کاوه با آنان همکاری کرد.
پدر داستاننویسی کوتاه ایران، در این مجله مقالههایی را در زمینه سیاست، اقتصاد، ایرانشناسی، فرهنگ و ادب با سبک نگارش بسیار ساده نوشت.
جمالزاده نخستین اثر خود را با نام «گنج شایگان» یا اوضاع اقتصادی ایران در مجله کاوه منتشر کرد، بعدها این اثر وی به عنوان بهترین اثر درباره اقتصاد ایران معرفی شد.
این ادیب معاصر از آن پس به نوشتن مقالههای علمی و انتقادی در مجله کاوه ادامه داد تا آن هنگام که اثر بینظیر دیگری را با نام «یکی بود، یکی نبود» که شامل داستانهای کوتاه بود، در آخرین شماره این مجله انتشار داد. مجله کاوه در ویژه نامهای این کتاب را به عنوان نخستین مجموعه داستانی فارسی با سبک جدید، به مردم ایران معرفی کرد.
او با نوشتن این اثر، گام به عرصه نوینی گذاشت، به این دلیل که داستان نویسی تا پیش از ظهور آثار نویسنده بنامی چون محمدعلی جمالزاده انسجام خاصی نداشت و نویسندگان از سبک ویژهای پیروی نمیکردند، بنابراین وی با داستانهای انتقادی، ساده، طنزآمیز و سرشار از ضربالمثلها و اصطلاحات عامیانه توانست به نابسامانی سبکهای نگارشی در داستانهای معاصر پایان دهد و اینگونه عنوان پیشوای نوول (رمان کوتاه) یا پدر داستاننویسی را برای همیشه از آن خود کند
مجموعه یکی بود، یکی نبود داستانی برخلاف سنتهای رایج داستاننویسی آن زمان بود، به گونهای که پس از انتشار این داستان، نویسندگان بسیاری به مخالفت با سبک نوشتاری وی پرداختند و فن نویسندگی او را بسیار عامهپسند تلقی کردند. اما آنان نمیدانستند که سبک نویسندگی محمدعلی جمال زاده، مکتب نوینی از داستان نویسی را در ایران پایهگذاری خواهد کرد.
چایگین خاورشناس روس در مورد جمالزاده و اثر معروف او «یکی بود، یکی نبود» چنین آورده است: «تنها با یکی بود، یکی نبود است که مکتب و سبک واقعگرایی در ایران آغاز یافت و همین سبک و مکتب است که در واقع شالوده جدید ادبیات داستانی در ایران شد و فقط از آن روز به بعد میتوان از پیدایش نوول، قصه و رمان در ادبیات هزارساله ایران سخن راند.».
محمدعلی جمالزاده پس از انتشار این داستان به اقامت خود در برلین به مدت ۱۰سال ادامه داد و در طول این سالها در کنار نگارش چند مقاله و داستان کوتاه، سردبیری مجله علم و هنر را بر عهده گرفت و همزمان در دفتر بین المللی کار، وابسته به جامعه ملل به اشتغال پرداخت.
آثار به یادگار مانده از این نویسنده چیرهدست شامل دارالمجانین، راه آب نامه، صحرای محشر، غیر از خدا هیچ کی نبود، سر و ته یک کرباس، تلخ و شیرین، کهنه و نو و شور آباد است. کتاب قصه ما به سر رسید، آخرین اثر داستانی وی محسوب میشود که در ۱۳۵۷ هجری خورشیدی در ایران منتشر شد.
جمالزاده در کنار نگاشتن اثرهای ارزنده خود به ترجمه کتابهای ماندگاری چون قهوه خانه سورات یا جنگ ۷۲ ملت، ویلهلم تل و داستان بشر پرداخته است.
بیشتر داستانهای وی رنگ و بوی خاطره و خاطرهنویسی دارد، خاطراتی که از دوره کودکی در ذهن نویسنده باقی مانده است. از ویژگیهای برجسته نثر داستاننویسی این ادیب توانا، مردمی و عامه پسند بودن آن به شمار میرود. او به نزدیک کردن زبان نوشتار به زبان گفتار بسیار تأکید کرده است.
وی در همه داستانهایش نقش خیر و شر، عواملی نظیر سرنوشت، بخت و اقبال را برجسته کرده و از سبک انشای حکایتی بهره برده و زبان او در اثرهایش گزارشی، شوخی آمیز و وابسته به سنت حکایت پردازی و اندرزگویی کلاسیک ایرانی است. طنز در کلام وی صریح، روشن و دلنشین دیده میشود.
شهرت وی در این نوع از سبک داستاننویسی سبب شد تا سالها بعد او به همراه صادق هدایت و بزرگ علوی به عنوان سه بنیانگذار اصلی ادبیات داستانی معاصر فارسی معرفی شوند.
پس از گذشت چند سال، محمدعلی جمالزاده به سوییس بازگشت و تا پایان عمر به تدریس زبان و ادبیات فارسی در ژنو پرداخت.
این نویسنده بزرگ سالهای پایانی عمر خود را در آسایشگاه سالمندان گذراند و سرانجام محمدعلی جمالزاده در هفدهم آبان ۱۳۷۶ هجری خورشیدی دیده از جهان فروبستو برای همیشه دنیای علم و ادب را ترک کرد.
منبع: خبرگزاری ایرنا
انتهای پیام