جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

انتحار داعش علیه تاریخ

سربازان داعش با بولدوزر ساختمان‌های اصلی شهر دو هزار ساله هترا ی عراق را تخریب کردند

کد خبر: ۳۳۸۸۸۷
انتحار داعش علیه تاریخ

داعشی‌ها بالاخره به شهر تاریخی هترا رسیدند و تخریب را آغاز کردند؛ شهری به جا مانده از دوران اشکانی که نمونه‌اش در منطقه وجود ندارد. این واقعه برای میراثی‌های جهان عزای عمومی است، ‌عزایی که باید همه جهان در سوگ آن بنشیند و شاهد از دست رفتن یکی از قدیمی‌ترین آثار به جا مانده از بیش از دوهزار سال گذشته باشد. میراثی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده بود و همچون مجسمه‌های بودا در بامیان افغانستان تخریب شد. البته تا زمان انتشار این خبر هنوز هیچ عکسی از شدت تخریب این محوطه و میزان آسیب‌ها، منتشر نشده است. گروه تروریستی داعش به از بین بردن آدم‌ها در عراق اکتفا نکرد و این‌بار سراغ آثار به جا مانده از تاریخ رفته است؛ آثاری که بازگرداندن آنها به هیچ نحو و شکلی ممکن نیست. انتشار ویدیوهای قتل و غارت آدم‌ها و شهرها به اندازه کافی حس قدرت‌طلبی این گروه تکفیری را ارضا نکرده که این‌بار با سراغ گرفتن از مجسمه‌ها، ستون‌ها، ‌سرستون‌ها و بناهای به جامانده از تاریخی به عظمت پیش از میلاد مسیح، سعی در ثابت کردن اعتقادات ضدبشریت‌شان دارند. نخستین نفری که به چشم، تخریب‌ها را از فاصله ١٢ کیلومتری هترا مشاهده کرده است، یک سرباز کرد بوده که در بالای قله باشیکا در حال گشت‌زنی بود. سعید ماموزینی، ‌نماینده کردستان عراق هم خبر تخریب را تایید کرده است. اهمیت این اتفاق را می‌توان با خبر این واقعه از سوی همه پایگاه‌های خبری اصلی دنیا در همه کشورها و به همه زبان‌های زنده دنیا متوجه شد. پس از تخریب موزه موصل و شهر نمرود و کتابخانه‌های این شهرها، ‌نوبت به شهر عظیم هترا رسید؛ ‌شهری که آخرین بازمانده‌های معماری دوره اشکانی را در خود جای داده بود. بولدوزر، ‌سلاح تخریبگران در شهرهای تاریخی عراق است، ‌سلاحی متفاوت برای کشتن فرهنگ و تاریخ. دولت عراق پس از رسیدن داعشی‌ها به این شهر و تخریب گسترده‌شان، از شورای امنیت تقاضای تشکیل جلسه فوری کرده است. احمد محیط طباطبایی، ‌مدیر سابق ایکوم، ‌در این خصوص می‌گوید: این گروه تروریستی ماشین‌آلات‌شان را به شکل سیستماتیک به این شهر برده‌اند. اما خبر خوب یا بد این است که دولت عراق تقاضای تشکیل جلسه از شورای امنیت کرده است، جلسه‌ای که با موافقت همه اعضای شورا، امید است که شاهد پاسخ محکمی به این رفتارها باشیم و نگاه سیاسی به این موضوع نشود. مردم محلی و نماینده کردستان عرا ق تایید این خبر را به رویترز داده‌اند، خبری که پررنگ‌ترین بخش آن، ‌تخریب ساختمان اصلی هتراست. محمدرضا کارگر اما معتقد است این واقعه، ‌عزای عمومی است، ‌عزایی که همه جهان باید این فاجعه را به سوگ بنشیند. کارگر، مدیرکل موزه‌ها و اموال فرهنگی است، تخریب هترا را واقعه‌ای جبران‌ناپذیر می‌داند و می‌گوید: می‌دانید از دوره اشکانی، آثار بسیار زیادی از لحاظ معماری نداریم. به چند دلیل. یک دلیل مهم این است که در دوره اشکانی، حکومت مرکزی مثل هخامنشیان و ساسانیان نداشتیم، به این مفهوم که تقریبا می‌توان گفت اشکانی‌ها به‌صورت فدرال اداره می‌شدند، به این معنی که ثروت در پایتخت جمع نمی‌شد، تا اینکه ما شاهد ایجاد بناهای خیلی شاخص مثل دوره ساسانی باشیم. یعنی بناهایی که بتوانند در مقابل گذر زمان خیلی مقاومت کنند تا ما امروز شاهد بازمانده‌های آنها باشیم. او با اشاره به دو کشور تاثیرگذار عراق و سوریه ادامه داد: دو مکان مناسب داشتیم که یکی در سوریه است و دیگری در عراق. اینها آثار تاریخی خاصی بودند که ما داشتیم. خوشبختانه هم در سوریه خیلی مورد توجه و مرمت قرار گرفته بود و هم در عراق. اما در حال حاضر در سوریه که می‌بینید چه وضعی پیدا کرده، در عراق هم متاسفانه شاهد این اتفاق هستیم. فکر می‌کنم در مجموع این مساله حفاظت از آثار تاریخی، موضوعی است که مورد غفلت قرار گرفته. مثلا اگر مدنظر داشته باشید، می‌بینید که حضور داعش از زمانی که در رسانه‌ها و محافل پدیدار شد، از همه ضررهایی که داعش می‌توانست داشته باشد، صحبت می‌شد. امکان نسل‌کشی، امکان تخریب سدها یا آلوده کردن آب‌های پشت سدها، امکان تخریب تاسیسات نفتی، امکان نابودی شهرها، ‌امکان تعدی به انسان‌ها، به زن‌ها، تجاوز، تعدی و اسارت همیشه از سوی همه صاحبنظران پیش‌بینی می‌شد، اما هیچ‌وقت صحبت از این نبود که ممکن است آثار تاریخی در عراق که الان تحت‌تسلط داعش قرار گرفتند، هم آسیب ببینند. من فکر می‌کنم این نشان از این است که اصولا برای جامعه سیاسی، هرکدام از اینها مفاهیم و معنایی داشته، تخریب سد، تخریب شهرها، نسل‌کشی‌ها، تخریب تاسیسات زیربنایی. ولی هیچگاه در مورد آثار تاریخی و احتمال تخریبش ورود پیدا نمی‌شد. حتی در کشور خودمان. این غفلت، متاسفانه باعث شده خیلی هم به مساله حفاظت و تمهیداتی که می‌تواند جلوی این تخریب‌ها را بگیرد، ‌نیندیشیم، ‌هم ما و هم جامعه جهانی. ما همیشه فکر می‌کنیم که اگر جایی در معرض خطر قرار می‌گیرد، ما چگونه می‌توانیم دیپلمات‌های‌مان را از آنجا خارج کنیم، چگونه اسناد و مدارک‌مان را امحا یا جابه‌جا کنیم. اما اینکه چه راه‌هایی وجود دارد که بتوانیم آثار تاریخی را چه به صورت منقول در موزه‌ها و چه به صورت آثار تاریخی غیرمنقول مثل بناها را خارج یا حفاظت کنیم. شاید هم مقصرش ما متولیان میراث فرهنگی باشیم که نتوانستیم اهمیت و ارزش‌های آن را برای جامعه مان و مدیران کلان کشورمان یادآوری کنیم و در اندیشه آنها این را تثبیت کنیم. او به دولتمردان عراقی هم اشاره می‌کند و نقش آنها در رسیدگی به آثار تاریخی شان را این‌طور بیان می‌کند: خود دولت عراق هم در درگیری‌های سیاسی و جریانات فکری و قدرت قرار گرفته و متاسفانه هیچ‌وقت به این موضوع فکر نکرد. جامعه جهانی هم متاسفانه آنقدر دنبال منافع ظاهری خودش از نظر سیاسی بود که به این دو منطقه مهم یعنی سوریه و عراق که در طول تاریخ همیشه دارای یک اهمیت و ارزش خاص بودند، نپرداختند. این دو منطقه، چه پیش اسلام و چه بعد از اسلام، کانون تاخت و تازهای سیاسی و نظامی قرار گرفتند که‌ تاثیراتش را در این دو سرزمین، در سال‌ها بلکه قرن‌ها شاهد خواهیم بود. شاید تنها موضوعی که هیچگاه ترمیم نشود، خسارت‌های اینچنین باشد. دیدن جای خالی بنا دردآور است تاسف این کارشناس میراث فرهنگی تا آنجایی است که معتقد است: جای خالی این آثار و بناها آنقدر آزاردهنده است که من به عنوان کارشناس این حوزه، شاید هرگز دیگر نتوانم به این منطقه بروم، ‌نه به خاطر اینکه این بناها دیگر آنجا نیستند، ‌به خاطر اینکه نمی‌توانم این فاجعه را از نزدیک شاهد باشم. مثل این است که سی و سه پل را در اصفهان تخریب کنند، ‌کسی انگیزه‌ای برای رفتن نزد جای خالی پل ندارد، دیدن آن جای خالی دردآور است، مثل خانه‌ای که از پدر، مادر یا پدربزرگ خالی شده. شما برای اینکه خانه خالی را نبینید، دیگر نمی‌خواهید هیچ‌وقت آن خانه را ببینید. همه تخریب‌ها از تخریب پالایشگاه گرفته تا سدها، شهرها، خیابان‌ها و حتی جمعیت‌ها قابل بازسازی است، ‌‌تنها چیزی که هیچ قدرتی حاضر به بازسازی آن نخواهد بود، تخریب آثار تاریخی است. می‌خواهم بگویم این واقعه، ‌یک فاجعه است. جا دارد همه مردم دنیا، برایش عزای عمومی اعلام کنند. باستان شناسان زیادی از شنیدن خبر تخریب گسترده داعشی‌ها در عراق ‌اظهار نگرانی کرده‌اند و بسیاری‌شان شوکه شده‌اند. آرمان شیشه‌گر، استادیار بازنشسته پژوهشکده باستان‌شناسی ‌با اظهار تاسف از شنیدن این خبر، شهر هترا را از معدود شهرهای به جا مانده از دوران اشکانی می‌داند و می‌گوید: از شنیدن این خبر شوکه شدم. خیلی غم‌انگیز و وحشتناک است. اینجا صحبت از جامعه جهانی است. غیر از جان مردم، جامعه جهانی باید جلوی فجایع فرهنگی را هم بگیرد. بناهای این شهر، ‌بناهایی هستند که از دوره اشکانی به جا مانده و شبیهش را نداریم. هترا همزمان با دوره اشکانی ست. از لحاظ معماری جزو جاهای شناخته شده دنیاست، هم این شهر و هم نمرود. پالمیر و هترا نظیر ندارند. شیشه‌گر همچنین در خصوص اشتراکات فرهنگی ایران و عراق می‌گوید: ‌شکی نیست که میراث مشترک زیادی با عراق داریم. زمان اشکانی‌ها، تا سوریه و اردن جزو کشور ایران بود، تاثیر و تاثر این کشورها روی هم است، هم ما از آنها تاثیرات معماری گرفتیم و هم آنها. ارتباط فرهنگی زیاد باعث این تاثیرگرفتن‌هاست. می‌دانیم در دوره اشکانی، تحت تاثیر هنر یونانی هم بودیم و این شهر درواقع ترکیبی از هنر یونان، ایرانی و بومی جاهای مختلف است. مثل این است که یکی از آثار کشور ما را خراب کنند، در همان حد ناراحت‌کننده است. یکی از ریشه‌های فرهنگی را دارند از بین می‌برند، نمی‌توانیم بی‌اعتنا باشیم. کسی هم که در مقابل‌شان کاری نمی‌کند. بناهای بسیار مجلل از آن دوره را در داخل کشور خودمان کمتر داریم تا در متصرفات کشورمان. کشور ما در آن زمان محدود به مرزهای فعلی نبود، آن هم جزو هنر دوره اشکانی محسوب می‌شد. مثلا اگر استان فارس در یک دوره‌ای از ما جدا شده بود و الان تخت جمشید مورد آسیب قرار گرفته بود، به‌طور کلی به آثار دوره هخامنشی آسیب می‌رسید. این هم همان است، فرقی نمی‌کند که جزو کشور ما هست یا نیست. در هر حال به دوره اشکانی دارد آسیب می‌رسد و این یک اثر متعلق به دوره ایرانی است. بویی از اسلام نبرده‌اند سازمان میراث فرهنگی ‌در بیانیه‌ای تخریب گسترده شهر هترا را محکوم کرده است. محمد حسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی این سازمان با محکوم کردن این جنایات وحشیانه می‌گوید: جامعه فرهنگی و نهادهای فرهنگی جهانی از یونسکو تا سازمان میراث فرهنگی، همه این اعمال وحشیانه که توسط داعش اتفاق افتاده، چه در موزه‌ها، چه سایت‌هایی که فرهنگ مشترک ما و عراق است را محکوم می‌کنند. همه دنبال فرصتی هستیم که پیش بیاید برای اینکه همه بتوانند جلوی این واقعه را بگیرند و نسبت به برگرداندن این محوطه‌ها به وضع عادی‌شان کمک کنند. بعد از اعمال جنایتکارانه‌ای که علیه بشریت به انواع و اقسام دارند انجام می‌دهند، نوبت به تمدن و فرهنگ رسیده است. دارند ریشه‌های تمدن منطقه را نابود می‌کنند. این نشان می‌دهد این افراد از ادیان الهی و مسلمانی بویی نبردند. تمام آموزه‌های دین مبین اسلام بر حفظ تاریخ و ارزش‌های تاریخی فرهنگی و حفظ این آثار با ارزش تمدنی فرهنگی است. اینها نسبت به آموزه‌های دینی بیگانه‌اند. تمام کشورهای اسلامی که به اصول دین اسلام پایبندند، باید محکوم و همه کمک کنند که این سرزمین که هم آثار فرهنگی و هم آثار مقدس اسلام در آن وجود دارد، از دشمنانش و داعشی‌ها پاک شود. هترا، نه تنها میراث ایران که میراث جهانی است مهدی رهبر، ‌کارشناس بازنشسته باستان‌شناسی، هترا را نه تنها متعلق به ایران که متعلق به جامعه جهانی می‌داند. او معتقد است: هترا از بناهایی است که مربوط به دوره اشکانی است و این باعث می‌شود جزو میراث ایران باشد ‌اما به اعتقاد من، ‌نه تنها میراث ایران است که به میراث جهانی تعلق دارد. او با محکوم کردن این اعمال ضد انسانی و ضد فرهنگ می‌گوید: هر شیئی از آثار گذشته باشد، تخریبش مذموم و زشت است. جامعه جهانی باید به حال این آدم‌های بی‌فکر خودسر فکری کند. آثار فرهنگی ایران در بین النهرین از دوره پادشاهان هخامنشی، این منطقه جزو قلمرو ایران بوده، حتی در دوره اشکانی مرزی بوده بین ایران و روم. به همین دلیل ما آثار فراوانی داریم از دوره اشکانی و به هر حال این فاجعه است برای ایران و جهان. مجسمه‌های زیادی در این شهر به جا مانده بود، در کتاب حفاری‌های هترا هم نوشته شده، ‌عراقی‌ها آنجا را به اسم هاترا یا الحضر می‌شناسند. سازمان یونسکو نیز ضمن محکوم کردن جنایت تخریب آثار باستانی شهر تاریخی نمرود توسط گروه تروریستی داعش در جنوب شهر موصل، این اقدام را یک «جنایت جنگی» خواند. همچنین جوامع باستان‌شناسی ایران در بیانیه‌هایی جداگانه، ‌تخریب آثار تاریخی عراق توسط داعش را محکوم و از یونسکو در این زمینه درخواست کمک کردند.

هترا؛ میراث مشترک جهان

هترا یکی از معدود آثار به جا مانده از دوران اشکانی بود با آمیزه‌ای از سه تمدن ایرانی، یونانی و رومی. این شهر در مرز خلافت اشکانیان و قلمرو رومیان و در مسیر رفت و آمد و تجارت بود. هترا در ٢٩٠ کیلومتری شمال غرب بغداد و ١٠۵ کیلومتری جنوب غرب موصل قرار گرفته اما در دوران باستان این شهر در فاصله ۵٠ کیلومتری شمال غرب پایتخت آشور باستان واقع شده بود. هترا را به خاطر وجود نیایشگاه خورشید و دیگر بناها و آثار در پیوند با خورشید، «شهر خورشید» نیز می‌نامند. تا اواخر قرن دوم پس از میلاد جلال و جبروت هترا ادامه داشت، هر گونه لشکرکشی از سوی رومیان و بعدتر ساسانیان به این شهر با شکست مواجه شده بود تا سرانجام اردشیر اول در حدود سال ٢٢٠ پس از میلاد هترای بزرگ را به زانو درآورد، شهر تسلیم و پس از آن رفته رفته از جمعیت خالی شد. از شهر هترا ۵٠٠ لوح تاریخی کشف شده است الواحی به خط و زبان آرامی نوشته که در برخی آنان تاریخ سلوکی حک شده است. تاریخ‌های حک‌شده سال‌های بین ۴٠٩ (٩٧ یا ٩٨ میلادی) تا ۵۴٩ سلوکی (٢٣٧-٢٣٨ میلادی) را نشان می‌دهند. اهمیت هترا وقتی آشکارتر می‌شود که بدانیم هیچ بنا یا محوطه‌ای با این درجه از اهمیت از دوران اشکانیان در داخل مرزهای ایران باقی نمانده است. در مرکز این شهر بنای مستطیل شکل بسیار بزرگی قرار داشت که تمنوس خوانده می‌شد. این بنا که در مجموعه‌ای از معابد مختلف بود، از اطراف در دیوارهای بلندی محصور شده و فضای داخلی آن به وسیله دیوارهای کوچک‌تر به هفت قسمت با اندازه‌های مختلف تقسیم شده بود. زیارتگاه اصلی هترا که در مرکز این بنای معروف به تمنوس قرار گرفته به معبد بزرگ یا ایوان بزرگ مشهور است. معبد امه (یا همان شمش) خدای خورشید نیز درست در کنار آن قرار داشت. منبع: روزنامه اعتماد
انتهای پیام

دیدگاه شما