آیا سینمای ماندگار پس از انقلاب که بر پایه تفکر، اندیشه و رعایت اصول فرهنگی و هنری شکل گرفت اما بیش از یک دهه است که جای خود را به سینمای گیشه مبتنی بر "چهره" داده، اکنون در یک پیچش تاریخی، دنبال احیای هویت خود می گردد؟! به گزارش سرویس فرهنگ و هنر جی پلاس؛ سینما در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تجدیدنظر و تدوین ضوابط فیلم سازی، خواسته یا ناخواسته به سمت سینمای فاخر و هنری حرکت کرد. با تدوین قوانین فیلمسازی و حذف مواردی از سینما از جمله خشونت و مسائل ضداخلاقی، موضوعات اجتماعی به روشنی در ساخته های فیلم سازان عیان شد. بین سال های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ اغلب هنرمندان و به ویژه کارگردانان ایرانی با امکان سنجی جامعه و بررسی ظرفیت سینمای ایران، به ساخت آثار تاریخی با گرایش سیاسی و همچنین آثار اجتماعی با گرایش اخلاقی و سیاسی روی آوردند. فیلم سازانی چون عباس کیارستمی، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی و علی حاتمی هر کدام به نحوی در شاخه های مختلف سینما فعالیت کردند. سینمای ایران در اوایل انقلاب تقریبا در بیشتر موارد از سینمای گیشه قبل از انقلاب رهایی پیدا کرد. سینمایی که کارش صرفا تجارت بود جای خود را به سینمای فاخر و دارای ویژگی های سینمای معاصر در دنیا داد. با حرکت رو به رشد جامعه فرهنگی ایران در زمینه های مختلف هنری، سینما به عنوان یک هنر دارای وجه عام و خاص که در خط مقدم جبهه فرهنگی قرار دارد، روند رو به رشد و فزاینده ای داشته است. نوع تماشاگرها نیز با توجه به آثار تولید شده، تفاوت کرد. عده ای که تنها برای فراغت به سینما می رفتند نیز جای خود را به تماشاگر هایی دادند که نه فقط تفریح بلکه بررسی و برقررای ارتباط با اثر هنری تولید شده را در اولویت می دیدند. میل بی اندازه به دانستن، تفکر، بررسی و نقد های اجتماعی در پس از انقلاب، همگی موجبات شکل گیری یک سینمای ملی از نوع اجتماعی را فراهم کرد. ** شاخصه های تولید سینمای ملی و اجتماعی در همه جای دنیا ارزش های هنری متفاوت است. هر کشور و جامعه ای با توجه به ارزش های موجود هنری و فرهنگی در جامعه خود، تولیدات هنری اش را مطرح می کند. ایران بعد از انقلاب، نام ایران اسلامی را دارد و قاطبه مردم نیز با توجه به داشتن تفکر مذهبی، از هنری حمایت می کنند که حداقل جریانی ضدمذهبی نباشد. همچنین با توجه به ارزش های فرهنگی متنوع جامعه ایران، قومیت های مختلف با آداب و رسوم اجتماعی مختلف، پازلی را به نام ایران زمین شکل داده اند که تولیدات هنری در دهه ۶۰ بر مبنای همین ارزش های گوناگون استوار است. سینمایی که به قول عباس کیارستمی در گرو چهره سازی نیست و حتی در انتخاب بازیگر برای ایفای هر نقشی از مدلی واقعی که در جامعه وجود دارد، استفاده می کند. در همین دوره نسلی از نابغه های هنری ایران در کنار هم جمع می شوند و در موارد مختلف، آثاری را تولید می کنند که توانایی هر یک باعث شد تا در تاریخ هنر ایران ماندگار شوند. نسل طلایی بازیگران سینمای ایران شامل: مرحوم داوود رشیدی، عزت الله انتظامی، علی نصیریان، جمشید مشایخی و محمد علی کشاورز است که در کنار کارگردانان و فیلمسازان تیزهوش قرار گرفتند و آثاری تولید شد که مبنایی برای سینمای ایران هم بود. بازیگرانی چون فرامرز قریبیان، مرحوم مرتضی احمدی، هادی اسلامی که سرد و گرم سینمای پیش از انقلاب را چشیده بودند نیز در آثار بعد از انقلاب، خوش می درخشند. یکی از مهترین علت های موفقیت و شکل گیری سینمای ملی و اجتماعی ایران اهمیت دادن به اصول هنری و فرهنگی جامعه ایران بود و در آن دوره هنرمندان، تلاش کردند وقایع اجتماعی را بازنمایی کرده و به دور از جلوه نماییِ چهره های زیبا در سینما، آنچه یک جامعه واقعی در بطن و در زندگی مردمش داشت را نشان دهند. حتی نسلی که از این دوره در سینمای ایران باقی می ماند بازیگرانی و هنرمندانی هستند با ظاهری طبیعی بدون جراحی های زیبایی! اما حرفه ای در هنر سینما. ** گیشه و چهره، نسخه ای برای نابودی! از اواخر دهه ۷۰ سینمای ایران و حتی تلویزیون ایران نیز با معرفی چهره های زیبا اما غیرواقعی در سطح جامعه، رفته رفته از سینمای مبتنی بر هنر فاصله می گیرد که اساس آن، سینمای تجاری و مبتنی بر گیشه است. تولیدات اواسط دهه ۷۰ رفته رفته از سطح جامعه فاصله می گیرد. همچنین در آثار این دوره طبقه خاصی از جامعه به نمایش در می آیند و آنانکه چهره جذابتری دارند حتی بدون داشتن استعداد هنری می توانند بر سردر سینماها جایی داشته باشند! عمده آثاری که در این دوره تولید می شود مخصوصا آثار تلویزیونی معمولا درام است و به قشری از جوانان می پردازد که بازیگرانش بسیار فراواقعی برای بینندگان و به صورت چهره مطرح می شوند. همچنین تعریف قهرمان در متن قصه ها هم تغییر کرده و جای خود را به چهره ها می دهد! بازیگران مطرح و پرتوان سینمای ایران که از فضای سخت و آموزنده تئاتر پای به این عرصه گذاشته بودند، مجبور به قبول نقش های جانبی آثار شده و کسانی که از فضای آکادمیک نیامده و بعضا دوره های بازیگری را هم ندیده بودند، بر اساس ملاک انتخاب چهره های زیبا و هالیوودی، نقش اول می شوند. این روند بیش از یک دهه با قدرت ادامه پیدا می کند و حتی در این سال ها که منحنی نزول مخاطب در پایین ترین سطح خود قرار داشت و سینمای ایران را کاملا به ورطه نابودی کشاند، باز هم تک ستاره هایی دارد که ضامن گیشه می شوند! از اوایل این دوره اما سینمای هنری ایران راهی به خارج از کشور هم پیدا می کند و بعضا می درخشد. آثاری که در داخل کشور نمایش چندانی نداشت و اگر داشت هم بنابر تغییر ذائقه مخاطبان با خورک آن روزهای سینمای گیشه، دیگر جلب توجهی نمی کرد. هر چند نباید فراموش کنیم پذیرش خارجی برخی آثار که وجاهت هنری قابلی هم نداشت، صرفا با اهداف پشت پرده سیاسی بود. اما سینمای هنریِ واقعی، ایران را در یک جریان خاکستری، نه روشن مطلق و نه کاملا تیره روایت می کند و هدف اصلی اش هم تجاری سازی نبود. به گفته بسیاری از هنرمندان مطرح و منتقدان منصف، آنچه سینمای ایران را در برابر سینمای امپریالیزم قرار می دهد سینمای گیشه و تجاری ایران نیست بلکه سینمای هنری ایران است که به وضوح در آن از ارزش های فرهنگی صحبت می شود و در همه جای دنیا هم مخاطب دارد. این نوع سینما دقیقا مبتنی بر چهره نیست و تلاش دارد در آثار تولیدی خود همچون آثار مستند، شخصیت هایش را دقیق و اصولی و شبیه به جامعه بسازد. سینمای هنری ایران در اروپا و آسیا طرفداران زیادی دارد و حتی در مقابل سینمای هالیوود، قرار می گیرد. ** چهره هایی بدون استعداد و استعداد هایی با چهره طبیعی بسیاری از هنرمندان سینمای ایران که نقش مهمی را در اعتلای هنر سینما دارند، چهره خاص یا هالیوودی نداشتند و چهره آنها طبیعی و قابل انطباق با واقعیت جامعه ایرانی است و رمز موفقیت و محبوبیت ماندگارشان هم، هنرشان بود. در همین رابطه اما خبرنگار جی پلاس گفت و گویی را با شادمهر راستین نویسنده و منتقد سینما انجام داد. او صحبت هایش را اینگونه آغاز کرد: زیبایی اشکالی ندارد و مردم روی خوش و زیبا را دوست دارند اما باید دید آن عده که روی زیبا دارند استعداد بازیگری هم دارند یا خیر؟! بی شک اگر استعداد بازیگری داشته باشند بدون چهره خوش و زیبا هم مردم دوستشان دارند اما اگر استعداد و روی خوش هر دو با هم باشد نعمت بزرگی است. خیلی از بازیگران چون پرویز پرستویی، عزت الله انتظامی، فرهاد اصلانی و... کسانی هستند که چهره مردمی دارند و بسیار پراستعداد بودند و هستند، مردم هم دوستشان دارند. راستین افزود: یکی از نقدهایی که به عباس کیارستمی می شد، این بود که "چرا مثلا برای بازی در نقش کارگر حتما باید یک کارگر بازی کند؟ یا بازیگری باشد منطبق با فرم صورت و اندام کارگر؟! آدم کسی را که کاگر است، نباید بیاورد بازی کند! و در سینما باید آدم های خوش چهره نقش آدم های معمولی را بازی کنند و این اصل است که هر کسی فقیر است، زشت نیست، این امریست که با سینما می شود فرهنگش را ایجاد کرد." اما در عین حال باید توجه داشت که هر کسی که چهره باورپذیر و معمولی دارد، سینمایی تر است و این موضوع را عباس کیارستمی در سینما مطرح کرد که بسیار هم درست است. این منتقد سینما در مورد آسیب سینمای هنریِ اجتماعی ایران بیان کرد: ما در حوزه دانشجویی و تجربی سینمای بهتری در دنیا داریم، سینمای ایران را با شاخصه های هنری می شناسند. ابراهیم حاتمی کیا وقتی با شاخصه هنری کار می کند، خودش راضی تر است. مثلا از فیلم" چ" راضی تر است تا فیلم "بادیگارد". من معتقدم بهتر است یک ترکیب مناسبی بین هنر و تجارت اتفاق بیافتد. وی با بیان اینکه در اکران فیلم های هنر و تجربه، مشکلات مدیریتی وجود دارد، در این باره نیز به جی پلاس گفت: سینمای هنر و تجربه البته نیاز به اکران عمومی ندارد. عملا اکران فیلم ها و استقبالی که از این نوع فیلم ها می شود نشان دهنده اهمیت این نوع سینما است. با توجه به اهمیت چهره در سینمای گیشه، برای جذب مخاطب می توان دریافت که همین سینمای تجاری هم در بسیاری از موارد توانسته با حضور هنرمندان مطرح سینما که چهره سینمایی ندارند، مخاطب حداکثری را جذب کند. ** امید به آینده ای روشن به گزارش جی پلاس؛ در طول چند دهه نسل جوان اما گرایش چشمگیری به مقوله سینما داشته است. بسیاری از جوانان با بهره گیری از تکنولوژی روز و تحصیلات آکادمیک راه هایی برای ورود به عرصه داخلی و جهانی در سینما پیدا کرده اند. سینمایی که امروز هنرمندان جوان به سراغش رفته اند، بعد بین المللی بسیار قوی دارد که باعث تولید آثاری با شاخصه های هنری می شود. در چند سال اخیر، سینمای هنری در ایران توانسته وارد رقابت با سینمای گیشه شود البته رقابتی نا برابر چرا که توانایی سینمای تجاری همواره از پشتیبانی مالی، برخوردار است و به راحتی قافیه را به شاخصه های هنری نمی بازد. سینمایی که این روزها در ایران روند رو به رشد خوبی دارد، سینمایی است که جوانان به عنوان سینمای هنر یا سینمای هنر و تجربه سازمان دهی کرده اند. سینمایی شامل تولیدات مستند، کوتاه، انیمیشن و فیلم های بلند سینمایی که این تولیدات باید برای ورود به حوزه سینمای هنر و تجربه، خصوصیات و شاخصه های هنری داشته باشد. در این نوع سینما خبری از مطرح شدن چهره های فراواقعی یا قهرمان پروری وجود ندارد. در واقع سینمای ایران در راه پیدا کردن مسیر خود برای بازگشت به اصول ملی و اجتماعی در سطح داخلی و خارجی است. سینمایی که در انواع گونه ها اما مبتنی بر فیلمنامه قوی بوده و با بکارگیری تمام مولفه های هنری، می تواند روند بومی شدن و ملی شدن را به همراه داشته باشد.
نقدی بر احوال سینمایی که "چهره و گیشه" را به فراموشی می سپارد...؟!
گزارش جی پلاس/ سینمای ایران و حضور در یک پیچش تاریخی!
کد خبر:
۵۴۹۱۹۳