تولیدات سینمایی دهه ۶۰ نشان از استعدادهای درخشان فیلمسازان ایرانی در استقبال از سینمای اجتماعی دارد. به گزارش سرویس فرهنگ و هنر جی پلاس؛ با ورود مدرنیسم، تعاریف کلاسیک از مقوله های مختلف فلسفی، اندیشه و هنر تغییر کرد. مدرنیسم آمد و ساختارهای غالب را در هنر شکست. هنر به مثابه ی امری تاثیر گذار و تاثیر پذیر و هنرمند به عنوان یک اندیشه فعال و جستجوگر به خوبی مدرنیسم را دریافت کردند. در ابتدا ساختارهای بصری را شکستند و در جستجوی معنا بودند که به مفاهیم جدیدی در هنر مدرن دست پیدا کردند. پیش از مدرنیته اما تعریف ثابتی از هنر واقع گرا یا همان رئالیسم وجود داشت، در واقع هنرمند با به تصویر کشیدن آنچه که عینیت می پنداشت، سعی در بیان واقعیت داشت فارغ از آنکه تکنیک و عناصر بصری وسیله ای در جهت بیان مفهوم قرار بگیرند. هنر ابزاری در دست هنرمند بود اما این ابزار به کندی در جهت انتقال اندیشه هنرمند گام بر می داشت. با ورود جنبش مدرنیته و پس از جنگ جهانی دوم سینمای نئورئالیسم در اروپای جنگ زده و کشور ایتالیا پا به عرصه وجود گذاشت. در حقیقت نئورئالیسم تلاشی در جهت بازیابی ساختار واقعی روایت های پنهان در جامعه داشت. نو واقع گرایی، کوششی بود برای تعریفی مجدد از واقع گرایی اما به گونه ای، اساس در این سینما مفهوم بود و نه تکنیک و ساختار بصری؛ با سیطره حکومت فاشیستی و خفقان موجود در جامعه، هنر به عنوان ابزاری در جهت روایت فاشیست و قدرت آن درآمده بود. در این میان هنر به معنای واقع گرایی جای خود را به هنر به عنوان سیاه نمایی داده بود. با ورود تفکر نوواقع گرایی در سینما، روایت ها بسیار تغییر کرد. در واکنش به سینمای از دست رفته در ایتالیا و با شکست فاشیسم هنرمندان استقبال ویژه ای به سوژه های ناب اجتماعی نشان دادند و سعی کردند که واقع گرایی را تعریفی مجدد کنند و این بار مفهوم اهمیت قابلی پیدا کرد. سینماگران و هنرمندان تیزبین در راستای اهداف والاتری به خلق اثر هنری پرداختند. آن ها از جزئیات جامعه که بسیار مهجور مانده بود سوژه هایی را جهت ساخت اثر هنری انتخاب کردند که تا قبل از آن حتی قابل درک و دیده شدن نبود. از نمونه های شاخص این جنبش فیلم "دزد دوچرخه" اثر "ویتوریو دسیکا" است. در این فیلم ما شاهد روایتی از زندگی مردمی هستیم که در همین نزدیکی و در گوشه و کنار جامعه مشغول زندگی هستند و دغدغه های دیده نشده آن ها می تواند به تصویر کشیده شود. جنبشی که از آن صحبت می کنیم در واقع بر سینمای جهان تاثیرات فراوانی گذاشته است. نوواقع گرایی در ادامه راه، جانی به سینمای اجتماعی بخشید. هنرمندان در روایت موضوعات اجتماعی به نوواقعگرایی روی آوردند و تلاشی را در جهت نمایش دیده نشده ها در جامعه انجام دادند. رویکرد اجتماعی در سینمای نوواقع گرایی اصلی است که به روایت هنر اصالت می بخشد. هنرمند از دهقانان، کارگران، دزدان، مردم در حال گذر، همسایه هایش و هر آنکه در جامعه در حال زندگیست، روایتی را می تواند به تصویر بکشد که در واقع حقیقتی از یک جامعه کل است. رویکرد اجتماعی از هنر بازتابی از حرکت های سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی می باشد. سینمای نوواقع گرا دارای مولفه هایی است و یکی از این مولفه ها تقابل آن با سینمای هالیوود و اغراق شده، است. فیلم سازان در دهه های مختلف با سوژه قرار دادن روایت های مختلف از زندگی تلخ و شیرین، سینمایی بسیار طبیعی و واقعی و البته جذاب برای مخاطبان به وجود آوردند. با گسترش سینمای نو واقع گرایی سینمای ایران نیز بسیار خوب در این جهت گام برداشت و می توان گفت که هم اکنون یکی از سردمداران این نوع سینما محسوب می شود. روایت فیلم سازان ایرانی که بسیار ساده و دلنشین و همراه با اندیشه است به مفاهیم و مضامین نهفته در جامعه توجه قابلی نشان می دهد و این سینما را در ایران مقابل سینمای تبلیغاتی هالیوود قرار داده است. تولیدات سینمایی دهه ۶۰ بسیار خوب مبین این مطلب است که فیلمسازان چه استقبالی از سینمای اجتماعی نشان می دهند و چه استعدادی نهفته در هنرمند ایرانی وجود دارد. یکی از مولفه های مفهومی این سینما، روایتی اخلاقی و توجه به درون مایه موضوع است. اساس جنبش نئورئالیستی، بر دیدگاهی اخلاقی بنا شده؛ مرام اصلی این جنبش این بود که سینما باید هم و غم خود را بر طبیعت خود و بر نقشی که در جامعه دارد، متمرکز کند و باید مخاطبان خود را با " واقعیت " بیرونی خود آنها، آشنا کند. در این تعریف سینما قسمتی از واقعیت درون جامعه است؛ نه چیزی فراتر و اغراق شده و نه چیزی کاسته شده. فضای لوکیشن ها باید طبیعی باشد و بازیگران باید خود نقشی باشند که در آن بازی می کنند؛ و این دقیقا همان سینمایی است که بعد از انقلاب مورد حمایت اهل هنر و مورد استقبال هنرمندان قرار گرفت. در مولفه ای، فیلمهای سینمای نئورئالیستی بر پایه جزییات و تاثیرگرفته از اتفاقات روزمره زندگی روایت میشوند. تأکید بر عنصر " تصادف " به جای روابط " علت و معلولی "، یکی از اصلیترین ویژگیهای این نوع سینما است و به این صورت قصد دارد خود را بیشتر به زندگی واقعی نزدیک کند. نوواقع گرایی در واقع دعوتی بود برای دیدن واقعیت و به تصویر کشیدن روایت های پنهان لایه های اجتماع؛ البته در تعریف بسیاری از منتقدان هنر، سینمای اجتماعی در ایران به سیاه نمایی می پردازد، در حالی که سینمای نوواقع گرایی در ایران منشاء همان سینمای اجتماعی است و در این نوع سینما واقعیت چه تلخ و شیرین، می تواند سوژه روایت باشد. در روایت های اجتماعی و بازتاب های جامعه ایران، هنرمند با دستمایه قرار دادن زندگی مردم و روایتی واقع گرا و مستندگونه قهرمان سازی نمی کند بلکه قهرمانان دیده نشده در جامعه را به تصویر می کشد. اینطور نیست که سینمای نوواقع گرا تنها به تلخی ها بسنده کند و روایت های کور و مبهم جامعه را به تصویر بکشد. در واقع می توان گفت که در همین جامعه، تلخی و شیرینی، خوبی و بدی هرکدام واقعیت و برشی از آن هستند و انتخاب آنها به عنوان سوژه، تنها کار دست فیلمساز و اندیشه اوست و این خود نمی تواند حکمی باشد بر اینکه اگر فیلمی ساخته می شود و روایت تلخ دارد پس تمام جامعه و سرتاسر آن درگیر این تلخی و سیاهی است. این نکته واضح و مبرهن است که تنها این سوژه ها قسمتی جزئی از کل اجتماع هستند که به دید دوربین آمده است. سینمای اجتماعی با منشاء واقع گرایی از این جهت در دوران معاصر اهمیت دارد که هنرمند بیش از پیش متاثر از اجتماع و رویکردهای فرهنگی و سیاسی جامعه است. هنرمند همواره می تواند بازتاب خوب یا بد اندیشه های جامعه باشد. هنر در بستر اجتماع و تحولات آن شکل می گیرد. گاهی تلخکامی دارد و گاهی روایتی از اتفاقات و حواث روزگار است؛ گاهی در خانواده می نشیند و گاهی در بستر جامعه حرکت می کند. هنر معاصر، هنری اجتماعی است از آن روی که در سمت و سوی بازتاب واقعیات لایه های مختلف اجتماع می کوشد. اینجا دیگر تکنیک فدای مفهوم نمی شود و بازتاب واقعیات اجتماع، موضوعات گسترده ای را در بر می گیرد. هنر به فراخور دریافت هنرمند از جامعه، رویکردهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و گاهی حتی رویکردی را دنبال نمی کند تا شما را از واقعیات جامعه دور کند، بلکه تلاش دارد قهرمان و بد و خوب را در همین جامعه به تصویر بکشد و از میان همین مردم آن ها را روایت کند. البته و نکته مهم، آن است که نباید فراموش کرد هنرمند تنها با شناخت درست و صحیح از مسائل روز اجتماعی، فرهنگی، و سیاسی می تواند به واقعیات جامعه بپردازد و در غیر این صورت تنها کارش، داستان سرایی و روایت های ذهنی خود او می شود. نباید فراموش کرد سینمای نوواقع گرا نیازمند ادبیات نوواقع گرایی است. سینمایی که نابازیگر به راحتی در ذهن مخاطب می نشیند و لوکیشن آنقدر ملموس هست که مخاطب آن را درک کند اما اگر موضوع و سوژه از ساختاری واقعی نشات نگرفته باشد، دیگر برای تماشاچی، این تنها یک فیلم داستانی است نه روایتی واقعی از زندگی او... یادداشت از خبرنگار جی پلاس: محمد عارفی تبار
جی پلاس - یادداشت/ سینمای اجتماعی، برشی از جامعه
کد خبر:
۵۴۵۷۵۱