«شرفناز» پنجمین فیلم سینمایی «حسن نجفی» است که در بخش سودای سیمرغ سی و سومین جشنوره فیلم فجر حضور دارد و در مرز بین ایران، افغانستان و پاکستان در ۳۲ روز فیلمبرداری شده است. کارگردان «شرفناز»، حسن نجفی، در گفت و گو با خبرنگار جی پلاس گفت که ابداً به جایزه گرفتن و سیمرغ فکر نمی کند، با تشویق کسی نیامده و به قهر کسی هم نمی رود. متن کامل این گفت و گو را در ادامه از دست ندهید. ایده فیلم «شرفناز» از کجا شکل گرفت؟ در سال ۸۸ با داستان تقریباً مشابهی مواجه شدم که وجوه دراماتیک قوی داشت و تصمیم گرفتم که فیلمنامه ای بر همین اساس بنویسم و تحقیقات میدانی تا سال ۸۹ تمام شد و طبق روال معمول به دنبال سرمایه گذار رفتم. تهیه گنندگی فیلم را در ابتدا جمال شورجه بر عهده گرفت، چرا این همکاری به ثمر نرسید؟ ابتدا پروانه ساخت را به اسم خودم گرفتم، اما کارت مجمع فیلمسازان مستقل را نداشتم و از آنجایی که فصل ساخت فیلم بود و گروه را به منطقه فرستاده بودیم، از جمال شورجه خواستم تا زمانی که کارتم صادر شود، اسمش را به عنوان تهیه کننده بنویسد و بعد از صدور کارتم انصراف داد. به همین سادگی! تصمیم داشتید خودتان تهیه کننده باشید؟مشکل مالی نداشتید؟ دنبال سرمایه گذار دولتی بودم، چرا که بحث افراطی گری از مسایل استراتژیک است و دولت باید به این حوزه ورود می کرد ولی از آنجایی که دوستان مثل خیلی از مسایل فرهنگی توجیه نیستند کمکی نکردند. با توجه به اینکه شما کارگردان مستقلی هستید، فکر می کنید سینمای ایران باید به سمت خصوصی سازی پیش برود؟ این بحث ها در تئوری قابل اجراست، اما در عمل نیازمند بسترسازی است. وقتی منابع و امکانات را در اختیار گروه های خاصی قرار می دهید خود به خود رانت به وجود می آید. صحبت از خصوصی سازی در این فضا، بیشتر شبیه کاریکاتور است. دوستانی که درباره سینما ملی حرف می زنند، نمی دانند که ما از فقدان مدیریت کارآمد و خلاق فرهنگی رنج می بریم. اگر خصوصی سازی به گفته شما کاریکاتور است، پس حمایت دولتی باید به صورت فراگیر وجود داشته باشد تا کارگردان های جوان و مستقل برای سرمایه گذاری با مشکل رو به رو نشوند. مسئله این است که دولت می خواهد زمام امور را به دست گیرد و از طرفی آن را رها می کند. به همین دلیل، با تناقض های زیادی رو به رو خواهد شد. وقتی بحث نظارت، جهت دهی و هدف گذاری وجود دارد، آزادسازی عملی نمی شود. وقتی ۸۰ سینما را با هدفی مشخص در اختیار گروهی می گذاریم و بلیت های فله ای به ارگان های مختلف می دهیم، گلوگاه پخش در اختیارشان است؛ سینمای مستقلی وجود ندارد. از طرفی گروه های خصوصی هم در اختیار مافیایی هستند و این وسط امثال ما دو سر سوخت می شوند. در سینما بحث فروش با رانت و حمایت هایی سوری و غیر سوری همراه است. مایل نبودید «شرفناز» در گروه هنر و تجربه اکران شود؟ گروه هنر و تجربه فیلم را دید و گفت باید اکران عمومی شود. ولی برای خودم اصلاً مهم نیست در کدام گروه اکران داشته باشم. یعنی به بازگشت سرمایه تان فیلم فکر نمی کنید! فروش فیلم به موارد مختلفی مثل زمان اکران، افرادی که از فیلم حمایت می کنند و موضوع و شرایط و فضای سیاسی مربوط می شود مثلاً مطمئن باشید، اگر «جدایی نادر از سیمین» یک سال بعد به اسکار می رفت انتخاب نمی شد.حوزه پخش بسیار تخصصی است، ولی متاسفانه در کشور ما مافیا پخش را قبضه کردند و چون رنج من را نمی بینند برایشان مهم نیست. حتی خبرنگار منتقدی که باید چشم بینای کار باشد، از من می پرسد که چرا از فلان بازیگر استفاده نکردید! چرا با علم به اینکه اگر از بازیگر چهره استفاده می کردید فروش فیلم تضمین می شد، این کار را نکردید؟ فیلم من نیاز به بازیگر چهره ندارد، کما اینکه حمیرا ریاضی چهره است، اما در هر فیلمی بازی نمی کند و انگ غیر چهره ای می خورد. این بازیگر شعور و علم و منش بازیگری را دارد. اما در کشورهای غربی اگر براد پیت ستاره است، بازیگر هم هست، درست برعکس کشور ما. حمیرا ریاضی اولین انتخاب شما برای نقش شرفناز بود؟ بله! چون می دانستم شرایط سخت است و به بازیگری احتیاج داشتم که حوصله و انگیزه داشته باشد و کار فرهنگی را در اولویت قرار دهد. حمیرا ریاضی بازیگری است که محرومیت را قبول می کند ولی به سینمای سخیف تن نمی دهد. دنبال فرصتی است تا در خدمت فیلم قرار بگیرد. در «شرفناز»مجموعه ای از بازیگران و نابازیگران را می بینید که یک شبه به انتخاب آنها نرسیدیم. چطور شد که از زیرنویس و زبان اردویی به این زبان ترکیبی رسیدید؟ من تجربه زیرنویس و زبان اصلی را داشتم و در نهایت مجبور به دوبله شدم. به همین دلیل، با وجود اینکه حمیرا ریاضی با تمرین های زیاد کاملاً به زبان اردویی مسلط بود به یک زبان بینابین رسیدیم که با منطق جغرافیایی آن منطقه (مرز افغانستان، ایران و پاکستان) همخوانی دارد. فیلم را با اهالی آن منطقه دیدیم و لهجه را تایید کردند. «شرفناز» توقع شما را در حوزه فیلمسازی برآورده کرده است و از نتیجه کار راضی هستید؟ از نتیجه راضی هستم، ولی این فیلم ۴۰ درصد از توانایی من بود و می توانستم بهتر از این باشم، اما زمانم اندک بود، فیلمبردای باید در ۳۲ روز تمام می شد و این یکی از مشکلات بخش خصوصی است که پول نفت ندارد و از عهده تولیدات سنگین بر نمی آید. ۷۰ درصد فیلم کرین دستساز است و حتی یک ریال حمایت دولتی نداشتیم. فکر می کنید «شرفناز» برای دریافت سیمرغ نامزد خواهد شد؟ ابداً به جایزه گرفتن و سیمرغ فکر نمیکنم. مگر می شود؟ پس چرا در جشنواره فیلم فجر شرکت کردید؟ تا به حال هیچ کس مرا تشویق نکرده است و با تشویق کسی نیامدم و به قهر کسی هم نمی روم، برای معرفی اندیشه خودم فیلم می سازم. به نظر من، جایزه گرفتن به معنی خوب بودن یک فیلم نیست. دولت مسیر سختی دارد. هم می خواهد وظیفه نظارتی خود را انجام دهد، هم به هم لحاظ مناسباتی توان حمایت لازم را ندارد، هم می خواهد با قدرت باشد، جهت دهد و اندیشه جاری را هدایت کند و هم می خواهد با ارجاع بخش اقتصادی ایران به بخش خصوصی خود را از عرضه توید و خرج کردن دور نگه دارد و این واقعاً سخت است.
حسن نجفی در گفت و گو با جی پلاس: از فقدان مدیریت کارآمد فرهنگی رنج می بریم
کد خبر:
۵۱۸۶۴۵