جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

شبیه خوانی ۲۰۰ ساله اما ناشناخته در شهر حر

کد خبر: ۵۱۲۲۹۹

محرم با خود بازخوانی تاریخ را به همراه دارد. تاریخ کربلا، وقایعش و تاریخ معاصر خوزستان. «بیت چریم» یا شهر «حر» قدیمی‌ترین شبیه خوانی را در استان برگزار می کند که این موضوع کمتر در بین مردم شناخته شده است.

به گزارش جی پلاس، نه تنها قدیمی ترین بلکه بزرگترین تعزیه میدانی کشور در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی در شهر حر شوش برگزار می شود. سالانه حدود دو هزار نفر در اجرای این تعزیه نقش آفرینی می کنند و بیش از ۴۰ هزار نفر از شهرهای مختلف خوزستان و بعضا سایر استان های کشور در این مراسم شرکت می کنند.

از حله تا بیت چریم

نخستین شبیه خوانی عربی کشورمان در بیت چریم (شهر حر) شکل گرفت. مراسم شبیه واقعه کربلا و عزاداری امام حسین (ع) در این منطقه ریشه تاریخی و پیشینه ای بیش از ۲۰۰ سال دارد. بیت چریم در شمال شرق شوش و در حاشیه رودخانه دز قرار دارد. از آنجایی که اهالی آن عرب هستند. مراسم تعزیه را نیز به زبان عربی اجرا می کنند.

«شیخ غافل» از برجسته ترین شخصیت هایی بود که اقدام به معرفی و راه اندازی آن کرد. او در سفری به همراه یکی از روحانیون منطقه بیت چریم به عراق داشت (در ۱۲۲۴ هجری قمری مصادف با ۱۱۸۱ هجری خورشیدی) آئین شبیه خوانی را در شهر «حله» دید. شیخ غافل مجذوب این مراسم شد و با دقت آن را از اول تا پایان نظاره گر بود. پس از اتمام شبیه خوانی تصمیم گرفت که همین مراسم را برای مردم دیار خودش اجرا کند. به گفته ریش سفیدان این محل، ابتدا این مراسم توسط «شیخ فرحان»، «شیخ غافل» و «شیخ فارس فرزند شیخ سالم» از قبیله آل کثیر تیره (بیت چریم) بر پا می شد.

«جبار آل کثیر» یکی از اهالی شهر حر در این باره به خبرنگار مهر می گوید: به این علت که زمان سفر شیخ غافل مصادف با ماه محرم الحرام بود، مراسم عزاداری شبیه یا تعزیه گردانی را در آن شهر دید و شیخ غافل تمایل خود را به برپایی این نوع تعزیه در منطقه به شیخ حسین ابراز کرد و از وی خواست نسبت به یادگیری و یادداشت شعرهای آن اقدام کند. گفته می شود شیخ حسین نیز تمامی دیالوگ ها را مکتوب و تصاویر و نحوه‌ برگزاری شبیه خوانی را به خاطر ‌سپرد. سال بعد شیخ غافل به همراهی شیخ حسین اقدام به برگزاری این مراسم در منطقه خود کردند. آوازه این عزاداری به سرعت منتشر شد و سال به سال برشهرت آن نیز افزوده می‌شد.

شبیه خوانی موروثی

در شبیه خوانی های قدیم بعضی از خانواده ها به صورت موروثی کار تعزیه خوانی را دنبال می کردند و گاه کل یک گروه تعزیه خوان از اعضای یک خانواده بودند. در شبیه خوانی شهر حر نیز چنین بود. بعد از «شیخ علی» مدیریت مراسم شبیه خوانی به فرزندش «شیخ حیدر» و پس از آن به «شیخ خلف بن حیدر آل کثیر» رسید. پس از سال ها «حمید حرمشاهی» مدیریت این شبیه خوانی را بر عهده می گیرد.

بعد از شیخ خلف بود که برگزاری مراسم شبیه خوانی از حالت موروثی خود خارج شد و به دست ستاد برگزاری شهر حر رسید، میان اعضای ستاد برگزاری شبیه خوانی این شهر اختلاف پیش آمد. گفته می شود برای جلوگیری از درگیری های احتمالی، این مراسم چهار سال پیاپی تعطیل شد.

۲۰۰ ساله ای که ثبت نشد

با اینکه قدمت شبیه خوانی در بیت چریم به بیش از ۲۰۰ سال می رسد اما شبیه خوانی شهر شوش که شاید قدمتی کمتر از چند دهه داشته ثبت ملی شده است که این اتفاق نبود شناخت کافی از منطقه را از سوی میراث فرهنگی این شهر نشان می دهد.

تعزیه خوانی شوش

«احمد صرخه» از شهروندان شهر حر در این باره می گوید: همه می دانند که شبیه خوانی شهر حر دارای قدمتی طولانی است اما چرا به جای تعزیه این شهر، شبیه خوانی شهر شوش که الگو گرفته از مراسم شهر حر به ثبت رسید سئوال و گله مندی مردم را به دنبال داشته؟

وی همچنین پیگیری مسئولان را خواستار می شود و اظهار می کند: پیش از این، افراد بسیاری برای احیا و راه اندازی شبیه خوانی تلاش کرده بودند. مرحوم شیخ خلف حیدر و پیش از او، شیخ علی بن غافل با تمام نقدهایی که برخی برآنها وارد می کنند اما احیا کننده فرهنگ حسینی هستند و روح و هویت جدیدی به شهر دادند و پیشنهاد می کنیم حداقل نام یکی از خیابان های شهر حر به اسم شیخ غافل نامگذاری شود.

نیازمند معرفی

هم اکنون شبیه خوانی در میدان قدیمی شهر حر و در روستای سید محمد تفاخ در زمینی به مساحت دو هکتار برپا می شود. این مراسم به صورت شبیه خوانی حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) در ظهر تاسوعا از ساعت دو ظهر تا شش عصر و شبیه خوانی شهادت امام حسین (ع) و یارانش در صبح عاشورا از ساعت شش صبح شروع می شود و تا ساعت سه ظهر ادامه دارد. چند شب جلوتر از روز عاشورا مردم خود را به محل برگزاری مراسم می رساندند تا جایی برای خود در این مراسم پیدا کنند و تا صبح روز عاشورا منتظر می ماندند.

بعد از آن و شب هنگام نیز، اهالی روستای سید محمد تفاخ برای شام غریبان باز هم به میدان می روند و شمع های مرادشان را در تاریکی مطلق همچون روزنه ای رو به امید روشن می کنند. مراسم عاشورا به دلیل مشارکت گسترده ای که اقشار متفاوت مردم، از گروه هایی با سرمایه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی متفاوت در آن دارند یکی از بهترین موقعیت ها را برای مطالعات مردم نگارانه است. به عبارتی نزدیک شدن کامل و مشارکت بسیار نزدیک در محیط شهری با کنشگران اجتماعی و فرآیندهای کنش شهری به وجود می آورد که به ندرت می توان در نظامهای اجتماعی به دست آورد. از این رو یکی از بخشهای میراث فرهنگی بسیار پر ارزش ما این مراسم و تکرار سالانه آنهاست که نیازمند معرفی هرچه بیشتر این توان فرهنگی است.

منبع: مهر

انتهای پیام

انتهای پیام

دیدگاه شما