جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

اهداف امام حسین(ع) به روایت آیت الله امینی

براى شناخت صحیح هدف امام حسین علیه ‏السلام در قیام خونین کربلا، بهتر است به سخنان خود آن حضرت مراجعه کنیم.

کد خبر: ۳۲۶۴۶
اهداف امام حسین(ع) به روایت آیت الله امینی

براى شناخت صحیح هدف امام حسین علیه ‏السلام در قیام خونین کربلا، بهتر است به سخنان خود آن حضرت مراجعه کنیم. نوشته ‏اند آن جناب هنگام خروج از مدینه، ضمن وصیّتنامه ‏اش به محمّد بن حنفیه چنین نوشت: «... إِنّى لم أخرُجْ أشراً ولا بطراً ولامفسداً و لا ظالماً و إنّما خرجتُ لطلب الاصلاح فی أُمّة جدّی، أُرید أنْ آمر بالمعروف و أنهى عن المنکر، و أسیُر بسیرة جدّی و أبی علیّ ابن ابى ‏طالب علیهم االسلام(1)».

امام حسین علیه ‏السلام در این سخن، سه چیز را به عنوان هدف قیام یاد کرده است: اصلاح امور مسلمانان؛ امر به معروف و نهى از منکر؛ احیاى سیره جدّش رسول خدا و پدرش على ابن ابى‏طالب علیهم االسلام.

با اندکى دقّت مى ‏توان گفت، مهم‏ترین هدف آن حضرت، اصلاح امور امّت بوده است که سیره رسول خدا را فراموش کرده بودند و در ابعاد مختلف عبادى، اجتماعى، اخلاقى، سیاسى، اقتصادى، به انحراف کشیده شده بودند. حضرت، قصد داشت این عمل مهم را به وسیله امر به معروف و نهى از منکر، در تمام مراحل آن انجام دهد.

بنابراین، نهضت امام حسین علیه‏السلام را مى ‏توان به عنوان یک حرکت اعتراض و اصلاحى معرّفى کرد که به صورت امر به معروف و نهى از منکر، در مراحل مختلف و طبق متقضیات زمان و مکان و انجام دادن وظیفه، انجام گرفته است:

مرحله اوّل) هجرت از مدینه؛ بعد از مرگ معاویه، فرزندش یزید، به ولید (والى مدینه) نوشت که از حسین بن على بیعت بگیرد و اگر امتناع ورزید، او را به قتل برساند، ولى حضرت ابا عبدالله که حکومت یزید را یک حکومت مشروع نمى‏دانست و حاضر نبود با بیعت خود بر آن صحّه بگذارد، از بیعت امتناع ورزید و به عنوان اعتراض و اِعلامِ عدم رضایت، از مدینه به سوى مکّه حرکت کرد. این عمل، نوعى نهى از منکر به شمار مى‏رود.

مرحله دوم) اقامت در مکّه؛ امام حسین علیه ‏السلام قصد داشت در مکّه بماند و ضمن اعتراض ملى، در صورت امکان با سخنرانى در جمع مسلمانان که از بلاد مختلف و به قصد حج در مکّه آمده بودند اعتراض و عدم رضایت خود را اعلام کند که این نیز نوعى امر به معروف و نهى از منکر بود، ولى در مکّه، دو حادثه جدید روى داد که مى ‏توانست بر اراده آن حضرت تأثیر گذار باشد:
یکى این‏که در مدّت توقّف امام حسین علیه‏السلام در مکّه، شیعیان کوفه از عدم بیعت آن حضرت و حرکت به مکّه، اطّلاع یافتند و طىّ نامه ‏هاى بسیار زیاد، او را به کوفه دعوت کردند.

دوم این‏که امام حسین علیه ‏السلام اطّلاع یافت، یزید به چند نفر مأموریّت داده تا مخفیانه او را ترور کنند.

مرحله سوم) حرکت به سوى کوفه؛ با توجّه به حادثه مذکور، اوضاع عوض شد. از یک طرف امام نمى ‏توانست در مکّه بماند؛ زیرا، در صورت کشته شدن او، قداست حرم شکسته مى‏شد و خونش به هدر مى‏رفت و از سوى دیگر، شیعیان کوفه، او را دعوت کرده بودند و ایشان در نپذیرفتن دعوت آنان حجّتى نداشت.

بنابر این احساس وظیفه کرد که باید به سوى کوفه حرکت کند و حرکت اعتراضى خود را ادامه دهد. در عین حال براى رعایت احتیاط، ابتدا مسلم بن عقیل را با نامه‏اى به سوى کوفه گسیل داشت، تا اوضاع را از نزدیک مشاهده کند و به او گزارش دهد. بعد از چندى، نامه‏اى را از سوى مُسْلم دریافت کرد که نوشته بود: «گروه کثیرى از مردم کوفه با من بیعت کرده‏اند و در انتظار مقدم شما هستند.».

امام حسین علیه ‏السلام احساس کرد باید به سوى عراق حرکت کند؛ زیرا، از یک طرف مى ‏تواند به حرکت اعتراضى خود ادامه دهد و از سوى دیگر، نامه‏ هاى کوفیان و گزارش مُسْلم، نشان مى‏داد، زمینه تأسیس حکومت اسلامى، بدون توسّل به جنگ و خون ریزى و با حمایت انبوه شیعیان فراهم خواهد شد. در نتیجه، حضرت مى‏توانست با احیاى حکومت اسلامى سیره جدش رسول خدا را احیا کند و اوضاع مسلمانان را اصلاح نماید که این، عالى ‏ترین مراتب امر به معروف و نهى از منکر است.

در این میان، اگر کوفیان به وعده ‏هاى خود عمل نکردند، یا در این مسیر مقدّس، مشکل دیگرى پیش آمد، طبق مقتضیات زمان و مکان، به وظیفه جدید خود عمل خواهد کرد. در هر حال موقعیّت اعتراضى خود را از دست نخواهد داد.
امام حسین علیه‏ السلام حج را بدل به عمره مفرده کرد و رهسپار کوفه شد.

مرحله چهارم) اطّلاع از شهادت مسلم؛ امام حسین علیه ‏السلام در ثعلبیه، خبر شهادت مسلم را شنید و با اوضاع و شرایط جدیدى مواجه گشت. در این مرحله نیز، باید طبق شرایط جدید تصمیم بگیرد. اوّلین اقدام، این بود که جریان شهادت مُسْلم را بدون پرده‏پوشى با اصحاب در میان گذاشت و از آنان نظرخواهى کرد.

فرزندان عقیل عرض کردند: «باید از مُسْلم خونخواهى کنیم یا در همین راه کشته شویم.».

امام حسین فرمود: «بعد از شهادت مُسْلم و هانى، زندگى ارزش ندارد.».

بعضى از اصحاب عرض کردند: «یاابن رسول الله! به خدا سوگند! تو مثل مُسْلم نیستى، وقتى وارد کوفه شوى، شیعیان که تو را دعوت کرده‏اند، به یقین، به سویت مى ‏شتابند وحمایتت مى‏ کنند.».

در اوضاع و شرایط جدید، امام حسین علیه‏السلام دو راه در پیش داشت: یا حرکت را به سوى کوفه ادامه دهد یا از رفتن به کوفه منصرف شده، به سوى سرزمینى دیگر رهسپار گردد و در آن جا، طبق شرایطى که به وجود خواهد آمد، انجام وظیفه کند.

امام، راه اوّل را ترجیح داد؛ زیرا، اوّلاً، از حمایت مردم کوفه هنوز مأیوس نشده بود و اصحاب و یارانش نیز همین احتمال را تأیید کرده بودند. ثانیاً، فکر کرد، اگر هم کوفیان به وعده‏هاى خود عمل نکنند، باز هم در آن‏جا بهتر مى‏تواند طبق اوضاع و شرایط جدید، انجام وظیفه کند و به حرکت اعتراضى خود ادامه دهد. بنابراین تصمیم گرفت به سوى کوفه حرکت کند.

امام حسین علیه‏ السلام در این جا لازم دید کار دیگرى را انجام دهد که اگر در بین اصحاب و یارانش فرد یا افرادى هستند که از شرکت در این سفر خطرناک کراهت دارند، مأخوذ به حیا نشوند. بدین جهت به یاران خویش فرمود: «چنان که شنیدید، مُسْلم شهید شده و اوضاع کوفه، به گونه‏اى دیگر در آمده است. در هر حال، من قصد دارم به کوفه بروم. اکنون بیعت خودم را از شما برمى دارم. هر کس میل دارد، مى‏تواند از من جدا شود و به هر کجا میل دارد برود.».

تعداد کمى از همراهان، جدا شدند و کاروان امام رهسپار کوفه شد.

مرحله پنجم) برخورد با سپاه حرّ؛ برنامه امام حسین علیه ‏السلام این بود که هر چه زودتر خود را به کوفه برساند، ولى قبل از رسیدن به کوفه، با سپاهیان حرّ مواجه شد و راه را بر او بستند. امام به حرّ فرمود: «کوفیان مرا بدین جا دعوت کرده‏اند. اگر پشیمان شده‏اند، حاضرم به حجاز برگردم یا به سرزمین دیگرى بروم.». حرّ پاسخ داد: «من، از چنین دعوتى اطّلاع ندارم. مأمورم شما را دستگیر کنم و به کوفه، نزد ابن زیاد ببرم تا درباره شما تصمیم بگیرد.».

وضع کاملاً تازه‏اى به وجود آمده بود. تسلیم شدن در برابر ابن زیاد، نتیجه‏اى جز بیعت با ذلّت و خوارى، یا شهادت با زبونى، در بر نداشت و امام حسین نمى‏توانست چنین امرى را بپذیرد. بدین جهت مسیر خود را عوض کرد و به جاى رفتن به کوفه، راهى دیگر را برگزید تا از این بن‏بست نجات یابد و در نقاط دیگر به حرکت اعتراضى خود ادامه دهد.

مرحله ششم) نزول به سرزمین کربلا؛ کاروان امام حسین علیه‏السلام در حرکت بود و سپاهیان حرّ، بدون توسّل به جنگ، آن را همراهى و مراقبت مى‏کردند تا به سرزمین کربلا رسیدند. در همین موقع، نامه‏اى از ابن زیاد، به حرّ رسید که حسین بن على و خانواده‏اش را در همین جا متوقّف کن و از ادامه سفر باز دار.

با رسیدن این دستور، اوضاع، کاملاً عوض شد و موقعیّت تازه‏اى یافت. امام علیه‏السلام نه مى‏توانست به کوفه برود، نه به نقطه دیگرى حرکت کند و باز هم امام، بر سر دو راهى دیگر قرار گرفت: یا باید تسلیم ابن زیاد مى‏شد و تن به ذلّت مى‏داد تا زنده بماند و چند سالى زندگى کند، یا در برابر دشمن مقاومت کند و دفاع مقدس و شهادت شرافت‏مندانه را بر زندگى ذلّت‏بار ترجیح دهد.

امام حسین علیه ‏السلام در چنین وضع حسّاس و خطرناکى، باز هم از پیگیرى هدف منصرف نشد. حضرت، جنگ مردانه و دفاع مقدّس تا سر حدّ شهادت را برگزید تا عملاً به مسلمانان درس آزادگى، دیندارى، عدالت‏خواهى، مبارزه با استبداد و ستم را بیاموزد و پایه‏هاى حکومت غیر مشروع بنى امیه را متزلزل سازد. این، عالى‏ترین مرحله امر به معروف و نهى از منکر بود.

منبع: کتاب الگوهای فضیلت/آیت الله ابراهیم امینی

1ـ بحارالأنوار، ج 44 ، ص 329

منبع: مرجع ما

انتهای پیام

دیدگاه شما