حضرت آیتالله العظمی سبحانی به این پرسش که چرا علی(ع) را وصی پیامبر میدانید؟
پاسخ: امام علی در دو مرحله، وصی پیامبر گرامی(ص) بوده است.
1. مرحله تجهیز: پیامبر در روزهای پایانی زندگانی خود که در بستر بیماری افتاده بود، به علی(ع) سفارش کرد که مراسم تغسیل و تکفین و دفن او را برعهده بگیرد و بدهیهای او را بپردازد. لذا امیرمؤمنان(ع) پیش از انجام این اعمال، دست به هیچ کاری نزد.
وصایت به این معنی را کسی انکار نکرده و همگان بر آن اتفاق نظریه دارند.[1]
2. جانشینی از جانب پیامبر: پیامبر(ص) در مسائل مربوط به زعامت و سرپرستی مسلمین، علی(ع) را خلیفه و جانشین خود قرار داد و اگر با دیدة انصاف و بیطرفی و بدون تعصب بر مسأله بنگریم، خواهیم دید که خلافت و جانشینی امام علی(ع) از جانب پیامبر، در همان دوره نیز مسألهای واضح و آشکار بود، تا آنجا که واژة «وصی» یکی از القاب امام به شمار میرفت و این لقب در نظم و نثر آن زمان فراوان به چشم میخورد.
مفسران در تفسیر آیه «وَأَنْذِرْ عَشیرَتکَ الأَقْرَبین»[2] و محدثان در بیان شأن نزول آن، چنین نقل میکنند: وقتی آیة یاد شده ـ که به پیامبر(ص) فرمان میدهد تا نزدیکان خود را به آیین اسلام دعوت کند ـ نازل گردید، پیامبر از بزرگان بنیهاشم دعوت به عمل آورد و آیین خود را بر آنها عرضه کرد. آنگاه فرمود: ای فرزندان عبدالمطّلب، من برای شما خوبیهای دنیا و آخرت را آوردهام. خدایم مرا مأمور کرده که شماها را به آن دعوت کنم:
«کدام از شما مرا در این امر یاری میکند تا او وصی و جانشین من در میان شما باشد».
کسی دعوت پیامبر را پاسخ نگفت، جز علی که کوچکترین آنها بود. در این هنگام پیامبر(ص) فرمود:
« او برادر و وصی و جانشین من در میان شماست، سخن او را بشنوید و اطاعتش کنید».
این حدیث، به «حدیث یوم الدار» معروف است و بسیاری از محدثان و سیره نگاران آن را نقل کردهاند.[3] دلایل مسألة وصایت امام به آنچه گفته شد منحصر نمیشود، بلکه حدیث «ثقلین»، «سفینه» و «غدیر» همگی گواه بر وصایت او است که برای اختصار از ذکر آنها خودداری میکنیم:
امیر مؤمنان در یکی از سخنان خود دربارة «اهل بیت پیامبر» میفرماید: «وَ فِیهِمُ الوَصیّةُ وَالوِراثَة»[4] پیامبر دربارة آن وصیت نموده و آنان وارثان پیامبر هستند.
وصایت بودن امام در شعر شعرای عصر رسالت
وصی بودن امام در عصر رسالت و پس از آن، از شهرت بسیار بالایی برخوردار بود، تا آنجا که شاعران عصر نخست، «وصی» را یکی از القاب امام دانسته و در اشعار خود او را به این لقب خواندهاند، اکنون چند نمونه از سرودههای آنان را در این مورد ذکر میکنیم:
1. عبداللّه بن ابی سفیان
وَصِیُّ النّبِیّ المُصْطَفى وَ ابْنُ عَمّهِ فَمَنْ ذا یُدانِیهِ وَمَنْ ذا یُقارِبُهُ
او وصی پیامبر برگزیده و پسر عموی او است
کیست کسی که در ردیف او قرار گیرد؟!
2. عبدالرحمن جعیل
عَلِیّاً وَصِیُّ الْمُصْطَفى وَابنُ عَمّهِ وَ أوّلُ مَنْ صَلّى أَخا الدِّین وَالتُّقى
علی وصی (نبی) مصطفی و پسر عموی او است
نخستین کسی که نمازگزارد، دیندار و پرهیزگار است
3. ابن التیهان از حاضران در جنگ بدر
إِنَّ الوَصـیَّ إِمامُنـا وَوَلِیُّنـا
بَرِحَ الخَفاءُ وَباحَتِ الأَسْرارُ
وصی، امام و سرپرست ما است
آنچه مخفی بود آشکار، و رازها بازگو شد
ابن ابی الحدید در این فصل، اشعار زیادی نقل کرده که در آنها، شعرای عصر رسالت و پس از وی، امام علی(ع) را به عنوان وصی معرفی کردهاند.[5]
تنها سخنی که ممکن است مطرح شود، این است که اشخاصی به عایشه مراجعه کرده و دربارة وصایت امام از وی میپرسیدند، او در پاسخ میگفت که پیامبر در خانة من جان سپرد و به کسی وصیت نکرد.[6]
مراجعات مکرر به عایشه خود حاکی از اشتهار این مطلب در آن دوران بود، ولی استدلال کاملاً بیپایه است؛ زیرا به فرض این که پیامبر در خانة عایشه و در کنار او جان سپرده و در آن حالت به کسی وصیت نکرده باشد، ولی گفتة او دلیل بر نفی وصایت نمیشود، چه بسا ممکن است پیامبر در زمان صحت و عافیت و یا اوایل بیماری، که در خانه دیگران بود، علی را وصی خود قرار داده باشد.
آیا ممکن است پیامبر به مردم بگوید: «ما حَقُّ امرئ مُسْلِم لَهُ شَیْءٌ یُوصی فِیهِ یَبیتُ لَیْلَتَین إِلاّ وَ وَصِیّتُهُ مَکْتُوبَةٌ عِنْدَهُ»[7]، ولی خود اصلاً وصیت نکند؟!
--------------------------------------------------------------------------------
1] . تاریخ ابن عساکر شافعی:2/487، حدیث 1006، مستدرک حاکم:1/362، مسند احمد:1/260، ط مصر.
2] . شعراء/214.
3] . تاریخ طبری:2/319ـ 321، ط دار المعارف مصر، تاریخ کامل ابن اثیر:12/62ـ 63، منتخب کنز العمال در حاشیه مسند احمد:5/41ـ 42.
4] . نهج البلاغه، خطبه2.
5] . شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید:1/143ـ150 چاپ مصر.
6] . صحیح بخاری، 1، کتاب وصایا، حدیث2741.
7] . همان، کتاب وصایا، حدیث 2738.
«بر فرد مسلمان شایسته نیست ـ در موردی که باید وصیت کند ـ دو شب بخوابد مگر این که وصیت او مکتوب در نزد او باشد».
منبع: شفقنا