یکی از مراجع تقلید گفت: بر اساس تحقیقی که من کردهام اشعریون در حقیقت معتقد هستند که خداوند احکامی در واقع دارد و اینکه میگویند احکام شارع تابع آراء مجتهدین است در مواردی است که نص وجود نداشته باشد.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حضرت آیتالله العظمی سبحانی صبح امروز در درس خارج اصول خود در مسجد اعظم با بیان اینکه امکان اینکه چیزی ممکن باشد ولی واقع نباشد وجود دارد اظهار کرد: آنهایی که میگویند امکان، باید مراد از امکان را مشخص سازند.
او افزود: سه احتمال وجود دارد؛ الامکان الذاتی، الامکان الوقوعی و الامکان الاحتمالی و باید مراد را در هر جا از امکان مشخص کرد.
این مرجع تقلید با بیان اینکه اولا باید این سه امکان را معنا و سپس نوع آن را در هر جا مشخص کرد گفت: امکان ذاتی آن است که شیء در وسط دایره باشد یعنی یک طرف وجود و طرف دیگر عدم باشد و لذا هیچ نوع چرخشی به سوی وجود یعنی واجب الوجود و نه به سوی عدم یعنی واجب العدم در آن نیست.
او ادامه داد: عدم در انسان نخوابیده، وجود هم در انسان نخوابیده بلکه هر دو نسبت به انسان یکسان هستند و به تعبیر دیگر اگر انگشت بگذاریم روی حیوان ناطق انگشت ما به دو مفهوم برخورد میکند؛ یکی حیوان و دیگر ناطق و انگشت ما نه به وجود و نه به عدم میخورد
آیتالله سبحانی معنای امکان وقوعی را مورد توجه قرار داد و افزود: این نوع در حد ذات ممکن است یعنی میبینیم که وجود و عدم برای او یکسان است اما نسبت به عوارض خارجی اینگونه نیست؛ امکان ذاتی دارد که خلاق متعال انسان بی گناه را به دوزخ ببرد ولی اینطور نمیشود زیرا او حکیم است و چنین کاری نمیکند یعنی اینجا بردن انسان بی گناه به دوزخ برای خداوند امکان ذاتی دارد ولی محال وقوعی است.
استاد برجسته حوزه علمیه قم با بیان اینکه دو نوع امکان نخست در مورد انسان وجود دارد عنوان داشت: ممکن وقوعی در مورد انسان این است که آنکه در وسط دایره است به ذات ممکن است ولی نسبت به عوامل خارجی گاهی آنها مانع میشوند.
او خاطرنشان کرد: قدیمالایام مثال میزدند که پیامبر اکرم(ص) سفری روحانی به معراج داشتهاند و این سفر جسمانی نبوده و میگفتند امکان وقوعی ندارد زیرا مفسده دارد که آسمان باز شود و دوباره به هم بپیوندد البته امروز هم این مسئله باطل شده زیرا میدانیم که آسمان اینگونه نیست که باز و به هم وصل شود.
آیتالله سبحانی امکان احتمالی را مورد توجه قرار داد و افزود: این بدان معناست که خیالبافی نکنیم؛ یعنی در مورد هر چیز بگوییم ممکن است بشود و ممکن است نشود یا به عبارت دیگر قضاوت قطعی نکنیم؛ مثالی که در اینجا میتوان زد سوالی است که بشر 100 سال پیش از خودش میپرسید که آیا انسان میتواند به ماه سفر کند یا نه و بهترین جوابی که آن موقع میدادند این بود که ممکن است چنین بشود.
این مفسر قرآن به عقیده ابوعلی سینا در این زمینه اشاره کرد و گفت: امکانی که شیخ الرئیس در برخی مواقع بیان کرده امکان احتمالی است بدین ترتیب که مادامی که برهان بر عدم نباشد میگوییم احتمالش هست.
او تصریح کرد: امکان ذاتی برهان میخواهد ولی امکان احتمالی اگر یقین بر بطلانش نداشته باشیم موضعگیری نمیکنیم؛ مرحوم حاجی در منظومه هر سه نوع امکان را به خوبی شرح داده است و میتوان به این کتاب مراجعه کرد.
آیتالله سبحانی با بیان اینکه برای عمل نمیتوان به امکان احتمالی رجوع کرد عنوان داشت: صاحب کفایه در اینجا به این موضوع توجه کرده و نظر شیخ الرئیس را رد کرده است.
استاد برجسته حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: عمل به خبر واحد اجتماع نقیضین نیست و بالذات ممکن است؛ آیا اگر شرع مقدس خبر واحد را حجت کند جای دیگر مشکل پیدا میکند یا خیر که برخی بر این عقیده هستند که جواب مثبت است.
او با بیان اینکه ممکن است زراره بگوید حلال است و لوح محفوظ بگوید حرام است عنوان داشت: در شأن خداوند نیست که چیزی را هم حلال و هم حرام کند بنابراین اینجا اشکال جانبی وجود دارد و محل بحث در امکان وقوعی است ولی بالذات ممکن است وجود داشته باشد.
آیتالله سبحانی افزود: در حقیقت سوال اینجاست که آیا اگر به خبر واحد عمل کنیم مشکل در جای دیگر پیدا میشود یا خیر و در این موضوع بحث بر سر امکان وقوعی است؛ رسائل در اینجا میگوید عمل به خبر واحد مستلزم اشکالی در ملاکات است زیرا لازم میآید که گاهی مصحلت و مفسده جمع بشوند و تنها همین یک موضوع را مطرح میکند؛ اگر خبر واحد بگوید واجب است و واقع حرام باشد در اینجا همین مسأله صدق میکند زیرا خبر واحد در اینجا ما را به مفسده میاندازد.
این مرجع تقلید با بیان اینکه اگر خبر واحد مخالف واقع باشد محال است شرع مقدس آن را تایید کند گفت: اینجا احتمال وقوعی ندارد و اشکالاتی در آن دیده میشود.
او ادامه داد: التصویب اشعری، التصویب معتزله و التصویب امامی سه راه حلی هستند که اشکال جمع بین حکم واقعی و ظاهری را حل میکنند و هر سه در رسائل آمده است؛ اگر واقع حرام باشد و روایت، واجب بگوید عمل به آن انسان را به مفسده میاندازد و بالعکس هم مصلحت را از کف آدمی خارج میکند و این سه راه حل برای همین موضوع است.
آیتالله سبحانی با بیان اینکه اشعری میگوید حکم واقعی نداریم و احکام همین است که در امارات و اصول آمده عنوان داشت: میگویند اشعریون منکر موضوع هستند و میگویند دو حکم نداریم که اجتماع مفسده و مصلحت بشود ولی بر اساس تحقیقی که من کردهام آنها در حقیقت معتقد هستند که خداوند احکامی در واقع دارد و اینکه میگویند احکام شارع تابع آراء مجتهدین است در مواردی است که نص وجود نداشته باشد.