این فرمان مبارک که منشور حکومت اسلامی در همیشه تاریخ است در آن شرایط حساس و ویژه کشور صادر شد و از بسیاری تخلفات و تندرویها جلوگیری به عمل آورد و درجهت احقاق حقوق حقه مردم و نیز سیستم اداره کشور تحول ایجاد نموده و چهره نظام را دگرگون کرد. و امروز هم بعد از گذر سالها نیاز مبرمی به اجرای این فرمان در نظام اسلامیمان داریم و امیدواریم که این فرمان در کشور و نظام ما همیشه زنده بماند و روح امید در کالبد جامعه ما بدمد و در شریانهای آن جریان بیابد و نسلهای متوالی را با اندیشه و سیره امام آشنا سازد که این خود نظام اسلامی را برای همیشه بیمه میکند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، آیتالله دکتر هاشم هاشمزاده هریسی، استاد حوزه و دانشگاه، نماینده مجلس خبرگان و عضو متخصص شورای عالی کمیسیون حقوق بشر اسلامی در پاسخ به طرح دغدغههای خبرنگار جماران پیرامون زمینههای صدور فرمان 8 مادهای امام خمینی و مهم ترین عناوین فقهی-حقوقی این فرمان، ضمن ارسال یادداشتی، به گوشههایی از زوایای مهم این فرمان اشاره کردهاند. آنچه در پی میآید، متن کامل این یادداشت
میباشد:
فرمان معروف هشت مادهای امام که در 24 آذرماه 1361 صادر گردید، یک فرمان تاریخی و سرنوشت ساز است، فرمانی است به طول تاریخ نه در تاریخ که روزی روزگاری به علت نیاز خاصی صادر و ثبت تاریخ گردیده و تمام شده بلکه آن فرمان، «منشور جاودانه جمهوری اسلامی» است که از سوی بنیانگذار آن صادر شده است و باید پیوسته و در تمام ادوار، سر مشق و آویزه گوش تمام مسئولان نظام گردد و در نیروهای نظامی، انتظامی، قضایی و اجرایی و در مراکز آموزشی، آموزش داده شود و فرازهای آن به صورت قانون درآید و کاربردی شود و مورد اجرا قرار گیرد.
این منشور هم عظمت اندیشه امام، عدالتخواهی و آزادیخواهی او و هم عظمت و مردمسالاری نظام اسلامی را ترسیم میکند و هم برنامه کاری و رهتوشه عملی رهروان نظام و انقلاب اسلامی است که متاسفانه فراموش شده است.
این منشور بحث و گفتگو و بررسی آن بهترین یاد و زیباترین خاطره از حضرت امام است که یقینا روح آن بزرگوار را شاد میکند، زیرا که این منشور، اهداف، نگرانیها و دغدغههای حضرت امام را بازگو میکند.
اگر دقت کنیم از گفتهها و رهنمودهای حضرت امام بهوضوح چنین استفاده میشود که آن بزرگوار در مورد انقلاب و نظام از دشمنان اعم از داخلی و خارجی و از فعالیتهای آنان زیاد واهمه نداشت بلکه بیشتر از خود دستاندکاران نظام و انقلاب و از عملکرد آنان و از نحوه برخورد آنان با مردم نگران بود که در سخنان حضرت امام این نگرانیها نمایان است. بدین جهت حضرت امام گاهی مسئولان و کارگزاران نظام، ارگانها و نهادهای انقلاب و حتی نزدیکترین دوستان خود را که برای مسئولیتهای بزرگ نصب کرده بود، مورد خطاب و عتاب قرار میداد و به ایشان هشدار و تذکر میداد و مردم، جوانان ونظام را به آنان سفارش میکرد. اگر این نوع سخنان حضرت امام را جمعآوری کنیم کتاب مستقلی را تشکیل خواهد داد و این منشور یکی از نشانههای روشن این دغدغهها و نگرانیهاست و یکی از مصادیق قابل توجه این سلسله گفتارها و اخطارهاست و این منشور در شرایطی صادر شد که اگر قدرت و قاطعیت حضرت امام نبود هرگز اجرا نمیشد. در آن شرایط کوه آتشفشان انقلاب در غلیان و فوران بود، قوانین کاملا اسلامی نشده بود، افراد و گروههای مختلف با سلیقهها، دیدگاهها و انگیزههای مشکوک و ناسالم، در
ارگانهای نظام اسلامی مخصوصا در نهادهای انقلاب نفوذ داشتند.
هرکس با فکر و سلیقه و یا انگیزه خاص خود عمل میکرد. در این شرایط غلیان و غیرعادی، فرمان تاریخی و قاطع از سوی حضرت امام صادر شد. حضرت امام هم در صدور آن و هم در اجرای آن قاطعیت داشت و هیچگونه ظاهرسازی، ملاحظهکاری و مصلحتاندیشی روا نداشت و بر اجرا و کاربردی شدن کامل آن مصمم بود، بهطوریکه اگر در اجرای آن تعلل میشد، افراد ذیربط را بازخواست میکرد و برای اجرای آن متولی و ناظر تعیین نمود. نخستوزیر وقت را که مسئولیت اجرایی کشور را به عهده داشت و ریاست دیوان عالی کشور را که مسئولیت قضایی نظام را بر عهده داشت، برای حسن اجرای آن مسئول و متولی قرار داد و طی حکمی ستاد پیگیری تشکیل داد و اعضای آن را تعیین فرمود و بر مبنای این فرمان از سوی جامعه مدرسین هیاتهای نظارت تشکیل شد و جهت بررسی موارد تخلف و نظارت بر اجرای کامل فرمان به استانها و شهرستانها اعزام گردید.
من نیز عضو یکی از این هیئتها بودم و خاطرات زیاد و ناگفتههایی از آن دارم. درواقع بیان این موضوع برای من نقل خاطرات است که از فرصت سالروز صدور این فرمان مبارک استفاده کرده و به عنوان یادآوری از آن بزرگوار نقل میکنم تا از آسیبشناسیها و دغدغهها و نحوه مدیریت آن رهبر بیبدیل یادی شود و بر جاودانگی این فرمان و منشور انقلاب اشارتی گردد. این فرمان گرچه در آن شرایط ویژه انقلاب و کشور صادر شد ولی اصول کلی و ثابتی را در بر دارد و برگرفته از احکام بین شرع و محکمات نظام اسلامی است و در همه شرایط و زمانها برای کشور و نظام اسلامی ما ضرورت شرعی و حیاتی دارد و منشور جاودانه جمهوری اسلامی است و همیشه زنده است و حیات نظام اسلامی ما بدان بستگی دارد و ما پیوسته به آن نیازمندیم. این منشور پیوسته باید سرلوحه برنامهها و سیاستها و رفتارهای حکومتی ما باشد و در جامعه و نظام ما نهادینه شود.
این منشور در کل و به ظاهر از هشت ماده تشکیل یافته است ولی هر کدام از مواد آن دارای احکام زیاد و شامل فرازهای مهمی از حقوق شهروندی و حقوق اساسی ملت ما است که من در اینجا فرازهای مهم آن را به طور تقطیع و تلخیص و به صورت نقل به معنا ذکر میکنم:
1. قوانین مخصوصا، قوانین قضایی باید هرچه سریعتر اسلامی و شرعی شود.
2. در رسیدگی به صلاحیت افراد جهت جذب آنها به نهادها و ارگانهای نظام، مخصوصا به دستگاه قضا از تاخیر و تعلل و از تندرویها و برخوردهای جاهلانه و طرد افراد با تجربه و مفید خودداری و جلوگیری شود.
3. شرایطی باید فراهم شود که مردم از صحت و سلامت قضا در تمام مراحل آن، از احضار تا صدور حکم و اجرا، احساس آرامش قضایی کنند و اطمینان داشته باشند که در سایه احکام عدل اسلامی، جان، مال و حیثیت آنان مصون و در امان است.
4. مردم باید نه تنها از دادگاهها بلکه از همه ارگانهای نظام و نهادهای انقلابی اعم از مجلس، دولت، قوای نظامی و انتظامی، سپاه پاسداران و بسیج، احساس امنیت و آرامش کنند و احدی حق ندارد با هیچ کس به هر عنوان و بهانه ای، رفتار غیراسلامی داشته باشد.
5. توقیف و احضار به عنف، جرم و موجب تعزیز شرعی است.
6. هیچ کس حق ندارد بدون حکم قاضی کسی را توقیف یا احضار و یا جلب کند اگرچه به مدت کوتاه.
7. هیچ کس حق ورود به خانه و یا مغازه و یا محل کار کسی را بدون اجازه صاحب آن ندارد.
8. هیچ کس حق ندارد به نام کشف جرم و یا گناه، کسی را مورد تعقیب و مراقبت قرار دهد و یا تلفن او را کنترل و یا سخنان کسی را ضبط نموده و به آن گوش دهد و یا برای کشف جرم و گناهی هرچند گناه بزرگ، شنود بگذارد.
9. هیچ کس حق ندارد نسبت به فردی اهانت نموده و اعمال غیرانسانی در مورد او مرتکب شود.
10. هیچ کس حق ندارد دنبال اسرار مردم برود و گناهان او را مورد تجسس قرار دهد و حریم های شخصی او را بشکند و اسرار کسی را که اطلاع پیدا کرده ولو برای یک نفر، فاش نماید. شکستن حریم شخصی و خصوصی افراد خلاف بین شرع و ممنوع است.
11. اگر اشتباها به منزل و یا محل کار کسی وارد شد، آلات لهو و یا آلات قمار و فحشا و یا مواد مخدر و یا هرچیز انحرافی دیگری را در آنجا یافت، حق ندارد آنها را افشا نماید.
12. تعدی از حدود الهی بوسیله مامورین و مسئولین در مورد مجرمین و یا متهمین، ظلم و موجب تعزیر و گاهی موجب تقاص است.
13. قابل قبول و تحمل نیست که به اسم انقلاب و انقلابی بودن خدای نخواسته به کسی ظلم شود و کارهای خلاف مقررات الهی و اخلاق اسلامی، انجام شود.
14. همه اینها جرم و گناه و برخی از آنها اشاعه فحشا و از گناهان کبیره است و مرتکبین آنها باید مورد تعزیر شرعی قرار بگیرند.
15. باید مردم در حکومت اسلامی احساس آرامش و امنیت نمایند و آسوده خاطر از همه جهات به کارهای خویش ادامه دهند. دولت اسلامی، قوه قضاییه، قوای نظامی و انتظامی و سپاه پاسداران باید موجب آرامش و امنیت مردم باشند.
این فرمان مبارک که منشور حکومت اسلامی در همیشه تاریخ است در آن شرایط حساس و ویژه کشور صادر شد و از بسیاری تخلفات و تندرویها جلوگیری به عمل آورد و درجهت احقاق حقوق حقه مردم و نیز سیستم اداره کشور تحول ایجاد نموده و چهره نظام را دگرگون کرد. و امروز هم بعد از گذر سالها نیاز مبرمی به اجرای این فرمان در نظام اسلامیمان داریم و امیدواریم که این فرمان در کشور و نظام ما همیشه زنده بماند و روح امید در کالبد جامعه ما بدمد و در شریانهای آن جریان بیابد و نسلهای متوالی را با اندیشه و سیره امام آشنا سازد که این خود نظام اسلامی را برای همیشه بیمه میکند.