حجت الاسلام و المسلمین سید محمدحسن الامین، پژوهشگر اسلامی و قاضی اهل کشور لبنان است که نظرات تامل برانگیزی درباره حقوق بشر و آزادی های فردی و اجتماعی داراست، در مورد آزادی های موجود در جهان اسلام از جنبه حقوقی معتقد است که بیشتر محدودیت هایی که مسلمانان بر خود اعمال کرده اند، محدودیت های اجتماعی است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، این روحانی شیعه سرشناس لبنان درگفت و گوی اختصاصی با شفقنا از علما، نخبگان و اندیشمندان اسلامی خواست تا با ایفای نقش موثری در زمینه آزادی، جامعه اسلامی را از بند محدودیت هایی که گرفتار آن شده است، برهانند. محدودیت هایی که در طول تاریخ به دلایل قبیله گرایی، طایفه گرایی و مواردی از این دست پاگرفته و هیچ ارتباطی با اندیشه و طرز فکر مسلمانان نداشته است.
حجت الاسلام سید محمد امین درباره نحوه ی دیدگاه اسلام در مورد مقوله آزادی اظهار کرد: انسان موجودی آزاد است و آزاد نیز متولد شده است. خداوند انسان را آزاد آفریده و در آیات قرآنی نیز به همین موضوع اشاره کرده است.
این اندیشمند لبنانی با اشاره به آیه 72 سوریه احزاب که می فرماید: إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا. «ما امانت [الهى و بار تکلیف] را بر آسمانها و زمین و کوه ها عرضه کردیم پس از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناک شدند و[لى] انسان آن را برداشت راستى او ستمگرى نادان بود»، ادامه داد: این آیه قرآنی به وضوح اشاره دارد به اینکه انسان آزادانه و به اراده و خواست خود امانت هستی و آباد کردن زمین را بر دوش گرفت و با آزادی کامل مسوولیت آن را پذیرفت به این معنا که انسان تنها در صورت آزادی می تواند مسوولیت امری را برعهده بگیرد در نتیجه محاسبه ی انسان در آخرت تنها در صورت آزادی کامل او امکان پذیر است چرا که اگر در بند باشد، محاسبه، مجازات یا پاداش دادن وی جایز نیست.
این روحانی شیعه لبنان افزود: بنابر آنچه گفته شد آزادی یک مفهوم اصیل در عقیده ی اسلامی است. این آزادی بدون مرز و حد و حصر است مگر اینکه با خود قوانین آزادی اندازه ی آن مشخص شود. به این معنا که آزادی خود قوانینی دارد که ماهیت این مساله را مشخص می کند.
او ادامه داد: آزادی رکنی است که هستی انسان مبتنی بر آن است. خدواند سبحانه و تعالی انسان را بر اساس این آزادی ارج نهاده و گرامی داشته و هیچ مخلوقی را همانند انسان در زمینه آزادی ارج ننهاده است. خداوند برای این آزادی قوانینی وضع کرده که نمی توان آن را نقض کرد.
علامه محمدحسن الامین یادآور شد: آزادی همزاد با انسان مورد علاقه ی او بوده و هر انسانی در هر دوره و عصری خواهان آزادی است چون آزادی مربوط به اراده انسان است و اراده نیز هیچگاه از او جدا نیست.
این اندیشمند لبنانی در ادامه این گفت و گو درباره آشکارترین تفاوت های بین آزادی از نگاه اسلام و غرب سخن گفت و با تاکید بر اینکه بیشترین مفهومی که اندیشمندان اسلامی و غرب بر سر آن اختلاف نظر دارند، مفهوم آزادی است، تصریح کرد: من بر این باورم که هیچ اختلاف نظری در اصل این مفهوم وجود ندارد لکن داشتن عقیده ی اسلامی محدود کردن این آزادی را در اموری چند ایجاب می کند. به این معنا که چون عقیده اسلامی محدودیت این آزادی را ایجاب می کند بنابراین باید فرد مسلمان و مومنی که قصد حفظ عقیده ی خود را دارد، به این محدودیت ها تن دهد در حالی که این آزادی در غرب بر اساس قوانین وضعی محدود شده است یعنی در این قوانین وضعی، قوانین مطلق و مقید وجود ندارد، به دیگر سخن اینکه آزادی در غرب براساس قوانین وضعی ضابطه مند شده است اما در دین اسلام اینگونه نیست بلکه خود مسلمانان آزادی خود را به خاطر حفظ عقیده ی خود محدود می کنند که این در واقع به نفع خود مسلمانان است.
او با بیان اینکه تفاوت بین آزادی در اسلام و آزادی در غرب در زمینه آزادی اخلاقی است لکن این تفاوت در اصل مفهوم نیست، یادآور شد: آزادی اخلاقی که عقیده ی اسلامی به آن محدودیت می بخشد و تقسیم بندی آن را ایجاب می کند و به عنوان محدود کننده آزادی مطرح می شود، در واقع محدودیتی خارج از این آزادی نیست بلکه ناشی از متن این آزادی است. زیرا براساس احکام اسلام من مسلمان نوعی زمانی که به اسلام ایمان داشته باشم، مجبور نیستم که آزادی خودم را محدود کنم بلکه در این زمینه مختارم. در غرب چنین عقیده ای وجود ندارد که آزادی را محدود کند در آنجا زنا آزاد است، شرب خمر آزاد است و بسیاری آزادی های دیگر وجود دارد که هیچ عقیده ای آن را محدود نمی کند زیرا در غرب چنین عقیده ای وجود ندارد.
او در همین زمینه تاکید کرد: در واقع اصل کلام این است که محدود کردن آزادی ها در دست خود مسلمانان است اما در غرب این محدودیت ها ضابطه مند است. به این معنا که اسلام، آزادی هایی را که برای مسلمان منفعت ندارد، محدود می کند و آزادی هایی که منفعت دارد محدود نمی کند و در هر حال آزاد بودن فرد در این مورد بستگی به خود او دارد.
الامین در پاسخ به اینکه نحوه ی پاسخگویی شما به ادعاهای غرب مبنی بر اینکه عقیده ی اسلامی از آزادی افراد جلوگیری می کند، چیست؟ تاکید کرد: من به عنوان یک انسان زنده آزاد هستم خواه مومن باشم و خواه به هیچ عقیده ای ایمان نداشته باشم اما زمانی که به عقیده ی اسلامی ایمان بیاورم، چنین به نظر می رسد که آزادی من به واسطه این عقیده محدود شده است، فرد غربی نیز همینگونه است؛ او فردی است که از آزادی مطلق برخوردار است اما زمانی که به نظام عمومی یا قانون ایمان بیاورد، به نظر می رسد آزادی این فرد به واسطه ی ایمان به این نظام یا آن قانون محدود شده است.
او با بیان مطلب فوق خاطرنشان کرد: محدودیت خارج از آزادی نیست بلکه داخل خود آزادی است.
الامین در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا منظور شما این است که عادت ها، آداب و رسوم و سنن، آزادی های فردی و اجتماعی مسلمانان را محدود می کند، گفت: این محدودیت ها، محدودیت های اجتماعی است نه دینی و با اصول اخلاقی یا اصول دینی مرتبط است -با وجود اینکه برخی از آنها به اصول دین ارتباط ندارد- در نتیجه این محدودیت ها با آزادی منافات دارد اما به ضرر فرد مسلمان نیست.
او با اشاره به اینکه متاسفانه در این اواخر محدودیت های اجتماعی در کشورهای مسلمان افزایش یافته است، اظهار کرد: دلیل این موضوع فقدان آگاهی فکری، فرهنگی و دینی در این عقیده و دیدگاه اسلامی است.