ارتباط نهاد دین و نهاد سیاست از مباحث مورد توجه در حوزه تحولات اجتماعی و سیاسی جوامع مختلف است و پس تشکیل جمهوری اسلامی در کشورمان نیز این موضوع در قالب رابطه حوزه های علمیه با دولت به طور جدی محل بحث و نظر بوده است. دیدگاه های متفاوتی در این زمینه بیان می شود و هریک در زمینه مزایا و معایب گسترش این ارتباط و چند و چون آن نظرات گوناگونی بیان می کنند. بازگشایی حوزه های علمیه بهانه ای بود تا در این زمینه به گفتگو با حجة الاسلام و المسلمین سید ابوالحسن نواب بپردازیم.
حجة الاسلام و المسلمین نواب که ریاست دانشکده عقیدتى سیاسى سپاه در قم، معاونت بین الملل سازمان تبلیغات اسلامى و قائم مقام مجمع جهانى اهل بیت(ع) را در کارنامه اجرایی خود دارد در این گفت و گو، ضمن مطالبه حمایت حوزه های علمیه توسط دولت، این مراکز را از نهاد دولت مستقل می داند و معتقد است حمایت و کمک دولت به حوزه های علمیه لزوماً استقلال حوزه را زیر سئوال نمی برد. متن کامل مصاحبه با ریاست فعلی دانشگاه ادیان و مذاهب به شرح زیر است:
آیا در دین اسلام و در تفکّر شیعه وقتی که ما از دولت و نظام حاکم سخن میگوییم (خواه نظام جائر باشد، خواه عادل)، نقش نهادهای دینی و بالاخص حوزه علمیّه نسبت به آن چیست؟
این یک مطلب کاملاً پارادوکس است. اگر نظام، نظام جائر باشد، وظیفهی حوزههای علمیّه، قیام در مقابل آن و ریشه کن کردن آن است. الگوی روشن آن هم حرکتی است که حضرت امام کردند. بنابراین وجه اشتراکی ندارد که بگوییم نظام جائر و نظام عادل. زیرا این دو قابل مقایسه نیستند. بنابراین در یک نظام باید در مقابل حکومت ایستاد و قیام کرد و انقلاب کرد و خلاصه وظیفهی حوزههای علمیّهی شیعی این است: «وَ ما اَخَذَ اللّهُ عَلَى الْعُلَماءِ اَنْ لایُقارُّوا عَلى کِظَّةِ ظالِم وَ لاسَغَبِ مَظْلُوم» این که اصلاً مشخص است. یعنی باید محکم ایستاد و مقاومت و فداکاری کرد؛ مثل حضرت امام(س).حوزهی نجف هم با حکومت صدام مخالفت کرد ولی به حدّت و شدّت حضرت امام نبود. امّا در مورد حکومت عدل، حکومت اسلامی، حکومت برخاسته از متن مردم، و هدایت شده مکتب اسلام و روحانیّت، حوزه علمیّه باید نقش ناصح داشته باشد و آمر به معروف و پشتوانهی حکومت باشد، اشکالاتش را هم بازگو کند و «النصیحة لائمة المسلمین» را فراموش نکند. این تکلیف حوزه نسبت به حکومت عدل است.
به نظر میآید با توجه به حدیثی که در زمینه «امر به معروف نسبت به حاکم مسلمین» اشاره کردید، حوزه یک وظیفه ذاتی دارد. اگر این حکومت به اسم اسلام باشد یا به اسم اسلام نباشد ولی حکومت بر مردم مسلمان باشد، آیا وظیفه متفاوت میشود؟
ما گفتیم حکومت عدل را هم باید امر به معروف کرد، «النصیحة لائمة المسلمین» را هم گفتیم، شما وظیفه دارید از یک حکومت اسلامی حمایت کنید. ولی وظیفهی حمایت از یک حکومت ظلم را ندارید فقط باید با آن مبارزه کنید. امر به معروف و نهی از منکرهم درجاتی دارد. شما به فرزندتان تذکر میدهید اما با سلاح به سراغ دشمنتان میروید. اینها همه مراحل امر به معروف است. ولی شدت و ضعفش خیلی زیاد است و آخرین مرحلهاش جهاد است.
آن طرف قضیه چطور؟ یعنی وظیفه حکومت نسبت به حوزه چیست؟
وظیفهی دولت، حمایت صد در صد از حوزه است. و این حمایت جنبههای مختلفی دارد. حمایت از لحاظ سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، از لحاظ میدان دادن؛ یعنی دولت باید از حوزهی علمیّه همه جانبه حمایت کند.
این که میفرمایید«میدان دادن» در چه زمینهای منظور است؟
در ادارهی امور فرهنگی کشور. ببینید دولت باید تسهیل کنندهی امور مردم و کشورش باشد. وقتی مردم یک کشور شیعه هستند و مرجع تقلید دارند، احترام به او، احترام به مردم است؛ حمایت از او حمایت از مردم است و حوزههای علمیّه هم تحت نظر مراجع است؛ یعنی نهادهای دینیِ مردم باید محترم شمرده شوند.
نظرشما این است که دولت باید به نوعی حالت کارفرما داشته باشد؟ !S1!
نه اصلاً کارفرما نیست. الآن گفتم دولت باید تسهیل کنندهی امور مردم باشد. فرض کنید مردم ورزش دوست دارند، و کار حرامی هم مرتکب نمیشوند، خوب دولت وظیفه دارد شرایط آن را مهیّا کند. دولت در ایام نوروز و تابستان در جادّهها چه کار میکند؟ شرایط را برای مردمی که میخواهند به تفریح بروند، فراهم میکند. ببینید این فقط در ایران نیست؛ مثلا دولت کویت وقتی مردم میخواهند شبهای ماه رمضان نماز تراویح بخوانند، بستر امر را فراهم میکند. تمام شهر را آماده میکند برای یک نماز جماعت چند صد هزار نفری در وسط شهر. جایش را، امکاناتش را، امنیتش را، فضای لازم را، آماده میکند. دولت تسهیل کننده امر مردم است.
حوزههای علمیّه برای مردم شیعه در طول تاریخ جای مقدس و محترمی است. و هر وقت حکومت رنگ و بوی اسلامی داشته است، یک رنگ و بوی دینی داشته، رنگ بوی مردمی داشته، سعی کرده این جهت را تقویت کند. دوران صفویّه چقدر مدرسه ساختند، چقدر مدرسهی علمیّه ساختند، مراکز دینی ساختند، به علما کمک کردند، شرایط را برای مرحوم مجلسی و برای چاپ کتابش تسهیل کردند، هم چنین برای چاپ کتابهای دیگر بستر مناسبی فراهم کردند. مثلا با تشویق آنها هشتاد و پنج رساله در باب نماز جمعه در دوران حکومت صفویه نوشته شد. یعنی دولتها باید خدمتگزار مردم باشند. اسم این کار فرمایی نیست. دولتها باید در خدمت مردم باشند. چرا دولتها باید شرایط را برای نماز جماعت و جمعه مردم تسهیل کنند؟ مگر نماز دولتی است؟ نه. توی دولت موظف هستی خواست مردم را برآورده کنی. مردم میخواهند نماز جمعه بخوانند، خوب اگر ترافیک باشد، اگر شرایط فراهم نباشد، اگر اتوبوس نباشد، مردم به عسر و حرج میافتند. کسی نمیگوید آقا مگر نماز جمعه دولتی شده. مگر ورزش دولتی است؟ مگر تفریح دولتی است؟ اگر پلیس شبهای قدر فداکاری نکند و به داد مردم نرسد، پنجاه شصت درصد از آنهایی که در مراسم احیا شرکت کردند برای سحری خوردن به منزل نمیرسند. مگر مراسم احیا دولتی است؟ نه. دولت تسهیل کنندهی امر مردم است.
یعنی دولت باید فضا را آماده کند تا مردم نیازهای خودشان را از حوزه بگیرند. درست است؟ آیا دولت باید در قبال نیازی که حوزه تأمین میکند، به حوزه کمک کند؟
اصلاً دولت یعنی چه؟ آیا نهادی در مقابل مردم است ؟نه. اینها را مردم انتخاب کردند تا در یک چهارچوب قانونی در خدمتشان باشند. مثلاً در صدور گذرنامه، امر بهداشت و درمان، تحصیلات، سفرهای خارجی، هماهنگی در روابط با کشورهای جهان و.... اصلاً مجموع دولت یعنی خدمات. یک جا پول برایشان چاپ کند، یک جا پولشان را نگه دارد، یک جا پولشان را ساماندهی کند. مگر روابط توقع ایجاد میکند؟ مثل این است که سر جاده هراز بایستند و بگویند هر کس رفت مازندران، رفت تفریح باید دعاگوی ما باشد، معنی نمیدهد، دولت باید تسهیل کنندهی امور و خواستههای مردم باشد. به خاطر همین، بعضی از دولتهای غربی برای این کار رفراندم برگزار میکنند. اگر ما نظرخواهی کنیم در جامعهی اسلامی ایران، که مردم، نظر شما این است که دولت به حوزههای علمیه کمک کند یا نه؟ خوب این کاری که ناصرالدین شاه کرده، کاری که فتحعلی شاه قاجار کرده، کاری که شاه سلطان حسین کرده، همه مدارسش موجود است دیگر، چه کسی مدارس بزرگ حوزههای علمیه را ساخته است؟ مدرسه مروی را که ساخته؟ حاکم مرو، از طرف پادشاه قاجار. مدرسهی چهارباغ اصفهان را چه کسی ساخته؟ مدرسهی علمیّهی امام جعفر صادق - علیه السلام- در زمان صفویه ساخته شده است. مدرسهی فیضیه را چه کسی ساخته است؟ یعنی تمام مدارس ساخته شده را حکومتها ساختهاند و این خواست مردم است.
این تعریف شما برای دولت، آن را یک نهاد کوچک جلوه میدهد که کمک میکند و امور مردم را تسهیل میکند ... در صورتی که دولت، نهاد سیاست گزاری ارشد فرهنگی است.
چه کسی فرهنگ را سیاست گزاری میکند؟
مثلا یکی از مراکز مهم سیاستگزار فرهنگی، شورای عالی انقلاب فرهنگی است که نهادی حکومتی است.
نه دولتی نیست، مربوط به رهبری است. ما نظام را از دولت جدا میکنیم.
منظور من حکومت است، government است و شورای عالی انقلاب فرهنگی هم حکومتی است.
نه، این نیست. تعریفی که ما در نظام خودمان داریم، قوا را از رهبری تفکیک میکند. به این خاطر در قانون اساسی نوشتیم که رهبری باید روابط قوا را با هم هماهنگ کند. ما تئوری جدیدی در دنیا ارائه کردیم، ما تعریف کردیم نظام اسلام و حکومت اسلامی؛ یعنی فرق سیاست و ولایت فقیه این است که ولایت فقیه نرمافزار حکومت است نه سخت افزار حکومت. برای همین میبینید که ولایت فقیه کار اجرایی دستش نیست. نرم افزارش رهبری است، سخت افزارش حکومت است. نرم افزار تولید فکر میکند، لذا شورای انقلاب فرهنگی و همچنین صدا و سیما برای رهبری است.
رهبری جزو حکومت است یا جزو جامعه؟
رهبری سر هرم قدرت مردم و حاکمیت است. دو تا هرم مستقل در نظر بگیرید، هرم حکومت مدنی و هرم جامعه دینی، رأس هر دو هرم است. چرا؟ چون منتخب مردم است، برای کار سیاستگزاری نه برای کار اجرایی.
ولایت فقیه در قانون اساسی آمده است. قانون اساسی گفته است: مسئول هماهنگی قوا (قوه ی مجریّه، مقننّه و قضاییه) رهبری است.
ولی همین قانون اساسی، ولی فقیه را یکی از ارکان حکومت میداند و اگر مسئولیت هماهنگی قوا در نظامهای ریاستی بر عهده رئیس جمهور است، در نظام جمهوری اسلامی (بعد از متمم قانون اساسی در سال 68) به عهده رهبری است و باز رهبری به عنوان هرم حکومت تعریف شده است.
اصلاً تعریف ما این نیست. نمیخواهم بگویم شما میخواهید تقسیم کنید. ولایت فقیه یک تئوری کاملاً جدید در جهان است. ببینید ولی فقیه یک قدرت دینی منبعث از مردم است. قدرت دینی سیاسی نیست. اصلاً وظیفهی خبرگان چیست؟ خبرگان تشخیص میدهد که مصداق این مقام کیست. قدرت آن ها خیلی محدود است. این نظام، انتخابی - اعتقادی است. یعنی انتخابی که برخاسته از اعتقاد مردم است.
مردم به ولی فقیه اختیار میدهند. مردم به قانون اساسی رأی دادند. خبرگان را مردم انتخاب می کنند. در حالی که انتخابات امریکا مستقیم نیست.
چه فرقی بین انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی و نمایندگان خبرگان هست؟ فرق کسی که مجلس تعیین میکند مثلا نخست وزیر و کسی که خبرگان تعیین میکند از لحاظ اینکه جزو مناصب حکومتی باشد یا نباشد، چیست؟ معنی این که رئیس جمهور حکومتی است و رهبر حکومتی نیست و جزو جامعه مدنی حساب میشود، چیست؟
معنایش این است که این برخاسته از رأی و اعتقاد مردم است. ولی نمایندهی مجلس، اعتقاد مردم نیست. رأی مردم است. یعنی دستورات ولی فقیه پشتوانهی دینی دارد و پشتوانهی دستورات نمایندگان مجلس ولی فقیه است. یعنی اگر ولی فقیه شورای نگهبان را بردارد، طبق قانون اساسی مجلس قانونیت ندارد. این یعنی مقبولیت و مشروعیت. حضرت امام هم مقبول جامعه بود، هم عامل مشروعیت حاکمیت.
خود حضرت امام دیدگاهشان در مورد رابطه حوزهی علمیّه و حکومت، این طور به نظر میآید که حضرت امام به شدت مخالف این بودند که حوزه یک ارتباط مالی با حاکمیت داشته باشد. حتی پیامهای صریحی دارند که از ساختمان سازیهای دولتی برای حوزه علمیه نهی میکنند.
ولی از شخص امام دستوراتی به دولت داریم برای پیش برد اهداف حوزه های علمیّه؛ مثلاً کتابخانه آقای مرعشی نجفی، ساختمانهای مساجد، مدارس و... . مگر شهریهی طلبهها را ایشان از دولت داده؟ اصلاً در هیچ حاکمیتی دولت این را قبول نمیکند.
ولی الآن دولت میآید مستقیماً پول واریز میکند به حساب طلبهها.
در ماه رمضان کمکی برای کارمندان دولت، برای اقشار آسیب پذیر، برای بازنشستهها در نظر گرفته شد، دولت تصمیم گرفت این کمک را تعمیم دهد به طلبهها.
طلبه هم جزو اقشار ملت است ولی چرا یک خانم خانه دار که جزو قشر آسیبپذیر است، شامل کمک نمیشود؟ یعنی چرا این کمک شامل طلبهها میشود و شامل خیلی از اقشار دیگر جامعه نمیشود؟ مسئله این است که حضرت امام میخواست استقلال حوزه حفظ شود.
الآن استقلال حوزه محفوظ است. ببینید الآن دانشگاهها، مهم ترین جایی هستند که در مقابل حکومتها میایستند و صددرصد هم دولتی هستند. اصلاً شما این مرز بین پول گرفتن و استقلال را از هم جدا کنید. مگر دانشگاهها از دولت پول نمیگیرند؟ دانشگاه تهران از دولت شاه پول میگرفت؛ اولین جایی هم که در دوران قیام، بعد از حوزههای علمیه پشت سر امام ایستاد، دانشگاه تهران بود.
دانشگاه نبود، دانشجویان بودند. دانشگاه و دانشجو دو مقولهی متفاوت از هم هستند.
نهاد حوزه منبعث از طلاب است. حرف شما را قبول دارم ولی همان دانشجو با هویّت دانشگاه کار میکند نه با هویّت فردی؛ دانشجویی که در مجلس احیا شرکت می کند، هیچ وقت نمیگویند دانشگاه فلان شرکت کرد. ولی اینها با استفاده از ظرفیت، جایگاه فیزیکی و عنوان دانشگاه با نظام مبارزه میکردند. اصلاً دانشجوها تحت لوای دانشگاه هویّت پیدا میکردند و با آن هویت مبارزه میکردند. دانشگاه تهران یک نهاد انقلابی بود.
ولی نهاد دانشگاه مخالف با حرکت های دانشجویی بود. ریاست دانشگاه ها در زمان پهلوی مخالف انقلاب بود، هرچند دانشجویان انقلابی بودند.
اتفاقاً دانشگاه تهران در قیام، حضرت امام از کادر و اساتید و فضای فیزیکی هم استفاده کردند، یعنی در انقلاب از چه چیزِ دانشگاه استفاده نکردند؟ در انقلاب، ما در دانشگاه تهران حضور فعّال داشتیم. مهندس بازرگان درمسجد دانشگاه تهران، حکومتش را اعلام کرد و در همان دانشگاه برایش راهپیمایی کردیم، در همان مکان دانشگاه، با اساتید ، دانشجویان و هویّت دانشگاه.
من مثالی زدم برای استقلال و این که پول گرفتن جیره خوار بودن نیست. الآن رئیس جمهور فریادگر اوّل است که صدا و سیما با من همراهی نمیکند و ... ولی با این حال، تمام بودجه صدا و سیما دولتی است.
از آنجا که صدا و سیما هم جزو حکومت است، مثل قوه مجریه که جزو حکومت است. اما سوال در مورد حوزه علمیه است که نهادی بیرون از حکومت و در دل جامعه است. و این شبهه وجود دارد که وقتی حوزه از دولت یا از حاکمیت پول میگیرد نمیتواند انتقاد کند.
نه. این نیست؛ اولاً این بودجه عمومی کشور است و قطع کردنش در اختیار دولت نیست؛ ثانیاً قوّهی قضاییه که مقابل تخلّفات دولت میایستد، پولش را از دولت می گیرد. از منبع عمومی میگیرد. اگر قرار بود هر کسی از دولت پول میگیرد، تابع دولت باشد، دیگر سه تا قوه مطرح نبود؛ نیروهای مسلح مستقل مطرح نبود، صدها نهاد ناظر بر دولت مستقل از دولت مطرح نبود. شما صدها نهاد دارید که از این بودجه ی عمومی ارتزاق می کنند؛ ناظر بر دولت هستند؛ منتقد دولت هستند و جلوی دولت میایستند. استقلال حوزه هم قبل از این که اقتصادی باشد، باید فرهنگی باشد. میتواند به دولت بگوید مشروعیّت تو از من است. بودجهی عمومی کشور، بودجه دولت نیست، دولت هم از این بودجه استفاده میکند؛ شورای نگهبان، قوّهی قضائیّه، مجلس خبرگان و همهی نهادها از این بودجه سهم دارند. مجلس شورای اسلامی هم همین طور.
بگذارید یک مثال بزنم، یعنی به نظر شما این امکان وجود ندارد که کسی بگوید اگر دانشگاه ادیان موافق سیاست های آقای فلان باشد بودجهاش را تأمین میکنیم و اگر مخالف باشد بودجهاش را قطع میکنیم؟
با ما این برخورد را نکردند. اصلاً ما همیشه میگوییم دولتها به مخالفان خودشان بیشتر پول میدهند. یعنی مؤسسات از مخالف خودشان بیشتر پول میگیرند.
بیشتر بودجهی نهادهای حوزوی از دولت تأمین میشود. یعنی تصمیم گیر دولت است که شیر بودجه را باز کند یا ببندد. البتّه منظور من دولت خاصی نیست.
الآن هم دولت تنها مشکلش تحریمها و ... است و گرنه دولت احمدی نژاد هم همهی اینها را رعایت کرده است. احمدی نژاد جایی که مخالفینش هم جمع شدند، هر سال قبل بودجهاش را هم داده.
البته برخی جاها کم شده و یا قطع شده.
نه. الآن به خاطر شرایط کم شده است. اصلاً از دیدگاه سیاسی مجلس باید بودجه را تصویب کند. مجلس جزو دولت نیست. قوّهی مستقل است، قوهی مدنی است.
سه قوه را با هم چه تعریف می کنید؟
حکومت.
خب اگر یک نهاد منتقد حکومت باشد در بودجهاش تاثیر نمیگذارد؟
سی چهل درصد از کارشناسان دولت حقوق بگیر دولت هستند ولی مخالف نظر دولتند. اصلاً تضارب افکار در دولتها وجود دارد؛ میخواهم بگویم اصلاً مؤلفهها این طور نیست که شما فکر میکنید. من شبانه روز میگویم که خدا امام را رحمت کند ؛ پای استبداد، پای دیکتاتوری را از این کشور قطع کرد در زمانی بسیارطولانی. یعنی آن قدر نهادهای متناظر تألیف شدهاند که نگذارند استبداد و دیکتاتوری حاکم شود.
به هر حال شما بحث خدشهدار شدن استقلال را رد میکنید؟
من پول را، به معنی خدشهدار کردن استقلال نمیدانم. حوزه توانایی و پتانسیلش بالاتر از این است که با پول تسلیم شود؛ یعنی حوزه مثل بقیه نهادها، بودجه را میگیرد، حرف خودش را هم میزند. و ساز و کار هم اجازهی قطع شدن آن را نمیدهد.
از جنبهی اقتصادی که بگذریم، از نظر فکری وابستگی ایجاد نمیشود؟
نه. مگر همهی نهادها یک دست هستند؟ نمایندهی مجلس هم از همین بودجه حقوق میگیرد. نمایندهی مجلس وابستگی به دولت دارد؟
وابستگی به حکومت دارد. و مجلس نیز مثل دولت جزو حکومت جمهوری اسلامی است و در شرایط کنونی اگر نمایندهای منتقد روندهای جاری حکومت باشد در دور بعد اصلا اجازه ورود به مجلس پیدا نمیکند.
تعریف حاکمیت که متنوّع است. حکومت ما معجزاتی دارد. برای این که گفتم گروههای متناظر با هم وظایفشان را انجام میدهند و کشور پیش میرود. آن توزیع قدرتی که امام داشتند، یک ذره عیب ندارد. البته به شرطی که از آن درست استفاده شود؛ یعنی نهادها نقش خودشان را درست ایفا کنند.
در حال حاضر بعد از سی و سه سالی که از انقلاب گذشته، این احساس وجود دارد که حوزه واقعاً تحت تأثیر حاکمیت است، یعنی یک نهاد مستقل نیست.
نه قبول ندارم. جهت گیریهای حوزه با جهت گیریهای کلی دولت یکی است. ولی تحت تأثیر بودن را قبول ندارم. چرا این تحت تأثیر را به عکس نمیگویید؟ چرا نمی گویید دولت تحت تأثیر حوزهها است، دولت تحت تأثیر روحانیت است، دولت تحت تأثیر مرجعیت است؟ وقتی رأس نظام ما تصمیمی میگیرد، هم دولت و هم حوزه تمکین میکنند.
یعنی شما معتقدید که کمکهای دولت الزاماً منجر به عدم استقلال حوزهی علمیّه نمیشود؟
تا زمانی که مراجع از پول مردم شهریه میدهند... و کمکهای دولت، کمک در تأمین معیشت نیست. کمک در ساخت و ساز است.
اگر بخواهیم آسیبشناسی کنیم آسیب هایی که ممکن است حوزه را تهدید کند چیست؟
خب آسیبهای حوزه باید جدای از دولت ارزیابی شود. حوزه چه آسیبهایی میبیند؟ سقوط اخلاق، مادیگرایی در حوزه و ... . میخواهم بگویم حوزه اصلاً سبک و سیاق خودش را دارد. یعنی مؤلفههای تهدید کننده حوزه، از جنس خودش است. عوامل بیرونی نمیتوانند حوزه را خراب کنند. مثلاً الآن خبر دارید که در سیستم جدید کشاورزی بعضی حشرات و بعضی کرمها را به جای سم زدن و کشتن، تکثیر میکنند. یعنی اینها باید باشند؛ زیرا بعضی از شتهها را میخوردند. من میخواهم عرض کنم که هر چیزی از یک چیزی آسیب میبیند؛ مثلاً چوب از چیزی آسیب میبیند، آهن از چیز دیگر و... . نود و نه درصد از آسیبهای حوزهی علمیّه داخلی و یک درصدش عوامل خارجی است؛ مثلاً دنیاطلبی برای روحانیت. ممکن است یک روحانی که هیچ سابقهی دولتی هم نداشته است، حالا یا از ثروت شبههدار یا هر پول دیگری، یک زندگی دنیایی به هم میزند که بیا و تماشا کن. چنین شخصی آبروی روحانیت را میبرد، هیچ ربطی هم به دولت ندارد. سقوط اخلاق، منیّت، تکبّر، این ها چقدر حوزه را و روحانیت را ساقط میکند و از چشم میاندازد؟! همچنین غرور روحانیّت؛ همین که بچههای ما احساس کنند که روحانیّت یعنی طلبههای مغرور. آسیب های حوزه نود و نه درصدش به داخل بر میگردد، این را هم از حرفهای امام میگویم.
ولی نکته این است که حوزه رابطهی متقابلی با حاکمیت داشته و نوعاً هم حامی حاکمیت بوده و اگر حکومت راه را خطا برود، به حوزه ضربه نمی زند؟
تا حالا که نیفتاده. دلیلش این است که مردم در خیابان و کوچه و بازار گله از دست دولت را به شما میکنند. و نماز جمعهها اولین منتقد گرانیها و سختیهای معیشت مردم هستند و این روزنامه را هم که مردم میخوانند میبینند اولین منتقد شما هستید. الآن هر کاری شما بکنید، نهاد روحانیت در این کشور آبرو و جایگاه و استقلال خودش را دارد و با این اشتباهات من و امثال من هم نظر مردم از این قشر برنمیگردد. این طور هم نیست که جهت گیری کلی حکومت با روحانیت یکی است. مردم معیشت روحانیت را میدانند، زندگی روحانیت را هم میبینند. آنها بین مردم زندگی میکنند، ادب و اخلاق و نزاکتشان را دارند، آن هم در جامعهای که بیاخلاقی فراگیر شده است و در بعضی از مراکز دولتی رعایت نمیکنند. مردم اینها را میبینند. چند چیز کلیشهای داریم که آنها را تکرار میکنیم. یکی اینکه اگر حوزه از حکومت پول بگیرد استقلال حوزه در خطر میافتد. دو: اگر روحانیت از دولت حمایت کند، بدیهای دولت به حساب روحانیت نوشته میشود؛ من این حرفها را قبول ندارم.
خدا رحمت کند امام را. رفته بودم در جزائر میندانائو در فیلیپین. آن جا اوایل شیعه نداشت، ولی الآن چند هزار شیعه دارد. همهی اینها به برکت امام خمینی است. امام خمینی باید پیش چشممان باشد. کاری که در حکومت دست ما داد و گرفتاری که برای ما درست کرد، این بود که گفت این نظام، این حکومت، این حوزه، اینها همه باید طرفدار حق باشند؛ همه باید دفاع کنند؛ همه با هم. لذا هماهنگی حوزه و دولت در جهت گیریهای کلی نظام، ربطی به این که حوزه جیرهخوار دولت است و اینها ندارد. دولت، حوزه، مرجعیّت و رهبری و همه جیرهخوار امام هستند. امام همه ما را آورد سر خط. آن جایی که روحانیت احساس کند حق مردم دارد تلف میشود، محکم میایستد. در نماز جمعه حرف میزند، روی منبر حرف میزند. الآن از مراجع بگیر تا پایینترین آخوندی که در ده منبر میرود، گرانی را بر سر دولت میزنند. همین طور در نماز جمعه که تریبون رسمی است.
حوزه چه کمکی میتواند به دولت بکند؛ یعنی به عنوان سیستم حوزهی علمیّه، همچنین مراجع و طلبهها. این ها اگر بخواهند به دولت اسلامی کمک کنند، باید چکار کنند؟
«النصیحة لائمة المسلمین» یعنی همان وظیفه امر به معروف.
منبع: نشریه حریم امام