تصور رایجی در میان افکار عمومی وجود دارد که در ماه مبارک رمضان، میزان جرایم در کشور کاهش مییابد. این تصور رایج البته ریشه در فرهنگ و خواستگاههای فکری مردم ما دارد. احترام به شعائر دینی و پاسداشت مناسک دینی و شرایع دینی، یکی از مهمترین دلایل این باور عمومی است. باوری که با توجه به دادهها و گزارش های نهاد قضایی کشور نیز قابلیت اثبات دارد.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران به نقل از سایت خبری-تحلیلی «شهر» مسئولان انتظامی و فرهنگی، ماه مبارک رمضان را «ماه کاهش جرایم» معرفی میکنند. بررسی آماری که سالهای اخیر در کشور انجام شده نشان دهنده این است که اصولا در ماه رمضان آمار اکثر جرائم کاهش چشمگیری دارد به طور مثال در سال گذشته در رابطه با سرقت منزل با 30 درصد کاهش، سرقت بانکها 57 درصد و راهزنی 67 درصد کاهش جرم مواجه بودیم. همچنین در خصوص سرقت اتومبیل، لوازم داخل اتومبیل، جیببری، قتل و سایر جرائم کاهش کلی جرم را داشتیم. حتی در بعضی شهرها آمارها در این ماه کاهش 70 درصدی انواع جرائم را نشان میدهد.
ماه رمضان و چرایی کاهش جرایم
در ماه مبارک میزان «کنترل درونی» شهروندان، حتی آنهایی که از پتانسیل بالایی برای دست یازیدن به اعمال کجروانه برخوردارند، افزایش مییابد. این نوع کنترل بیش از هر عامل دیگری قادر است بر «رفتار» تاثیر بگذارد. دوم آن که فعالیتهای فرهنگی و معنوی رسانهها در ماه مبارک رمضان، موجب تقویت «وجدان» آسیب پذیر افراد کجرو میشود. همچنین براساس شواهد آماری میزان همکاری و همراهی مردم با نیروی انتظامی در ماه مبارک و مشارکت آنان در فرآیندهای اجتماعی افزایش مییابد.
کارشناسان بر این مسئله توافق دارند که فضای معنوی ماه رمضان و برگزاری مراسم مذهبی، جوی در جامعه ایجاد میکند که سدی در برابر وقوع جرایم است.
افزایش اعتماد به نفس و عزت نفس، معنا پیدا کردن زندگی، کاهش فشارهای روانی از جمله تاثیرات غیرمستقیمی است که با عبادت تقویت میشود و عامل تغییر رفتار افراد سابقهدار است.
همچنین این آموزه وجود دارد که بخشش گناهان در این ماه بیشتر صورت میگیرد. مجرمانی که در یک جامعه تحت تاثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی مرتکب جرم شدهاند میتوانند با تکیه بر این آموزه جرم را در این ماه ترک کنند، اما مجرمان حرفهای که مرتکب جرایمی چون قتل و غارت میشوند کمتر تحت تاثیر این روحیه معنوی قرار میگیرند.
آثار اجتماعی روزه
روزه آثار اجتماعی آشکار و پنهان زیادی دارد. نخستین تاثیر اجتماعی روزه بازسازی روابط افراد جامعه و کاهش آسیبها و انحرافهای اجتماعی است.
رمضان از سویی، گروههای مختلف اجتماعی را به هم نزدیک کرده و به انسجام اجتماعی میرساند و از سوی دیگر همفکری و انسجام اجتماعی را در سازمانهای دینی از قبیل مساجد افزایش میدهد. رمضان بستری را فراهم میکند تا شاخصهای راستگویی، صداقت و سلامت اجتماعی افزایش یابد. این موضوع موجب پویایی جامعه و تقویت اعتماد اجتماعی در میان اعضای خانواده و دیگر نهادهای اجتماعی میشود. میتوان گفت مهمترین تاثیر رمضان ایجاد فضاهای جمعی و در نتیجه تقویت وجدان اجتماعی است.
تلاش برای حفظ فضای معنوی رمضان
اما پرسشی که کمتر به آن پرداخته شده است چگونگی حفظ این فضا در تمام طول سال است؟
بسیاری از آسیبشناسان اجتماعی، جرمشناسان و روانشناسان بر این عقیده هستند که مذهب به عنوان اصلیترین عامل خودکنترلی، افراد را از کجروی، رفتارهای نابهنجار و پرخطر دور نگه میدارد و طبیعتا هر چه فضای جامعه مذهبیتر باشد این خودکنترلی نیز در بین شهروندان بیشتر میشود.
ایمان در واقع تنها عامل درونی در بین افراد خلافکار است که میزان تخلفات را در میان آنها به حداقل میرساند.
بیشک اگر نهادهای فرهنگی و متولیان امر بتوانند فضای امید، ایمان و تحول روحی و روانی را که در ماه مبارک رمضان در جامعه وجود دارد در طول سال نیز ایجاد کنند این رویه ماندگار خواهد شد. اما برای تثبیت این مهم باید برنامهریزی اساسی صورت گیرد.
باید از این فضا استفاده شود تا جرایم در دیگر ماههای سال هم روندی رو به کاهش داشته باشند، وقتی این پتانسیل وجود دارد که با استفاده از فرهنگ اسلامی و خداپرستی وجدان جامعه بیدار شود و وقوع جرم کاهش پیدا کند، مسئولان وظیفه دارند با فرهنگسازی این معنویت را در جامعه نهادینه کنند.
آنچه که باید بدان توجه کنیم این است ماه رمضان را از جنبه فردی الگویی برای سایر ماهها قرار دهیم و عطوفت را همچنان میهمان خانهها نگه داریم.