جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

امام وکنترل و نظارت بر قدرت

سید ابوالفضل موسویان

کد خبر: ۲۰۴۵۸
امام وکنترل و نظارت بر قدرت

کنترل و نظارت بر قدرت مسئله ای است که همه سیاسیون بر آن تاکید دارند و معتقد هستند که نظارت بر قدرت باید وجود داشته باشد و بدون نظارت قدرت معنایی ندارد. در آموزه های دینی نکته ای وجود دارد و خداوند می فرماید اگرانسان خود را بی نیاز ببیند طغیان می کند. بنابراین این حالت بی نیازی نباید وجود داشته باشد و این احساس به وجود نیاید که در غیر این صورت انسان سر از طغیان در می آورد. لذا در شریعت اسلام وظیفه امر به معروف و نهی از منکر و به تعبیر دیگر « النصیحة لائمة المسلمین » را قرار دادند برای این که مردم این مسئله را وظیفه دینی خود بدانند که باید به نظارت بر امور حکومت و امر حاکم بپردازند و در امور کارگزارن و حاکمان بر خودشان توجه داشته باشند. به نظر می رسد این تعریفی که متاسفانه در طول تاریخ برای امر به معروف و نهی از منکر در موراد جزئی مطرح شده با روح ، اساس و این وظیفه در شرع مغایرت دارد . امر به معروف و نهی از منکر در شرع مقدس اسلام در بعد فردی مورد بررسی قرار می گیرد اما اسلام ، مسئولین ،ائمه و پیشوایان مذهبی ما مسئله امر به معروف و نهی از منکر را در مرتبه اول متوجه حاکمان دانسته اند.


امام حسین (ع) قیام خود را بر مبنای امر به معروف و نهی از منکر پایه ریزی می کنند و می فرمایند من به خاطر امر به معروف و نهی از منکر قیام کرده و خارج شدم. یعنی امر به معروف، نظارت بر امور اجتماعی و سیاسی جامعه است نه این که صرفا به مباحث فردی جامعه پرداخته شود. بنابراین در شرع مقدس اسلام به مسئله امر به معروف و نهی از منکر توجه زیادی شده و مردم باید این را وظیفه خود دانسته و بر کار حاکمان نظارت داشته باشند.


در زمان امیر المومنین (ع) وقتی برخی در مقام حکومت در تعریف و تمجید آن حضرت برمی آمدند ایشان وظایف اساسی آن ها را گوشزد می کردند که شما نباید همچون جباران و ستمگران با من برخورد کنید زیرا معمولا جباران و ستمگران در پی تعریف و تمجید مردم هستند. امیرالمومنین می فرمایند اگر اشکالی را در کار می بینید بیان کنید و در این خطبه صراحتا می فرمایند که مردم باید آن چه که به نظرشان می رسد بیان کنند چون در امر حکومت بسیاری از کارها ممکن است اشکال و نقص داشته باشد که باید این نقایص برطرف شود، بنابراین وظایف شما بیان مشکلات است نه تعریف و تمجید از حاکم. این روشی بوده که در صدر اسلام و سیره پیامبر و معصومین بنا شده است.


امام خمینی (س) نسبت به این موضوع یعنی حق اعتراض مردم به مسئولان تعبیری دارند که آن تعبیر برگرفته از همین آموزه های دینی ماست. امام (س) می فرمایند حتی تخطئه کردن یک نعمت بزرگ است . یعنی بحث صرفا اعتراض و انتقاد نیست و حتی تخطئه حاکم یا استیضاح را به کار می برند و می فرمایند این ها نعمت های الهی است که این برگرفته از همان تعالیم معصومین است که امام خمینی به آن پرداخته و توجه کرده اند.


در گذشته اینگونه بود که حاکم با مردم بیشتر ارتباط داشت و هر کسی می توانست با حاکم برخورد داشته باشد. اما امروز مانند گذشته نیست و نمی توان به همان صورت با حاکمان ارتباط داشت . امروز شکل بیان مطالب به صورت مختلف است . مردم امروز از طریق مطبوعات و به طور کلی رسانه ها باید بتوانند دیدگاه ها و نظرات خود را چه پیشنهادات و چه اشکالات و انتقاداتی که نسبت به عملکرد ها دارند به صورت آزادنه بیان کنند و کسی متعرض آن ها نشود و اینگونه نباشد که به دلیل یک انتقاد کوچک حتی از طرف نماینده ای که مصونیت نمایندگی دارد صلاحیتش برای دور بعد تایید نشود. باید آزادی به جامعه داده شود البته این آزادی باید با حفظ مقرراتی که از نظر شرع هم بیان شده است همراه باشد . در هر حال باید بتوان انتقاد ها را از طریق رسانه ها به گوش مسئولین و نظام رساند. این شیوه ای است که امروز وجود دارد که البته این اعتراض به شکل های پیشرفته تری نیز در شکل احزاب و گروه ها می تواند شکل بگیرد یعنی به صورت حزبی و گروهی افراد بتوانند نظرات و دیدگاه های خود را به حاکمان منتقل کنند.


در زمان امام خمینی (س) در روزنامه رسالت مطالبی علیه دیدگاه های حاکمان ومطالبی بر علیه مسئولین مطرح می شد ولی امام تنها مخالفتی که با مطالب این روزنامه کردند این بود که دستور دادند این روزنامه به جبهه ها فرستاده نشود و حتی دستور توقیف این روزنامه را صادر نکردند.


از سوی دیگر مردم وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را دارند و طبعا ممکن است در بیان مطالبی که بیان می کنند با مشکلاتی و اشتباهاتی مواجه شوند و حاکمان باید به قدری سعه صدر داشته باشد که برای این که این وظایف و این تکلیف در جامعه نهادینه شود حتی اگر خطا و اشتباهی هم از ناحیه مردم مشاهده کردند پاسخگو باشد و با آن ها برخورد تند نداشته باشد تا این وظیفه ای از سوی مردم ترک نشود و در میان جامعه به شکل محکمی پیاده شود.
امیر المونین حتی به مالک توصیه می فرمایند که " ای مالک وقتی مردم اشکالاتی گرفتند تو به صورت علنی و آشکار عذر خود را بیان کن " این نشان می دهد که امیرالمونین معتقد بودند که حتی اگر در جایی مردم به خطا رفته و اشتباه کردند باید این اجازه را به مردم دهیم که نظر خود را بیان کنند و ما باید به این اشتباه هم پاسخ منطقی دهیم . بنابراین حکومت اسلامی باید حکومتی باشد که به بیان دیدگاه مردم میدان دهد تا مردم احساس کنند به راحتی می توانند نظرات خود را به حاکمان منتقل کرده و نگرانی و دلهره از بیان مطاب خود نداشته باشند .


انتهای پیام

دیدگاه شما