بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در این فرمان، بیش از هر چیزی به حفظ حریم خصوصی مردم تاکید دارند . در میان تمامی پیام های امام خمینی فرمان هشت ماده ای ایشان بسیار قابل توجه است. امام در این فرمان علاوه بر تاکید بر حریم خصوصی به هر دو جنبه کرامت انسان یعنی به ارزش و حیثیت ذاتی افراد توجه داشته اند وبر اصول مهم و اساسی همچون حفظ منزلت و کرامت انسان در حوزه های امنیت تاکید دارند.
در آستانه سالگرد فرمان 8 ماده ای امام خمینی با حجت الاسلام و المسلمین،حسین انصاری راد رییس کمیسیون اصل نود ششمین دوره مجلس شواری اسلامی به گفت و گو نشسته ایم. وی معتقد است که پیام 8 ماده ای امام خمینی یکی از محکمات نظریات ایشان است که بر موارد جزئی، دستورات موردی ، تصمیمات مقطعی و ناظر به شرایط ویژه و خاص حاکم است.
مشروح گفت و گوی پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران را با حجت الاسلام والمسلمین انصاری راد در پی می خوانید :
امام (س) در ماده 1 فرمان 8 ماده ای تاکید می کنند که تهیه قوانین و تصویب و ابلاغ آن ها با دقت لازم و سرعت انجام شود، چرا ایشان چنین تاکیدی داشتند؟
قبل از این که به جزئیات و پاسخ به این سوال بپردازم دو نکته را لازم می بینم عرض کنم که در فهم درست و استنباط صحیح از مجموعت بیانات ، فتاوا ، نظرات و اقدامات بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران است لازم و بسیار مهم است.
اولین نکته که قطعا برای فهم درست سخنان امام ضرورت دارد و بدون شک بدون آن هر کس بخواهد اقدام به استنباط از سخنان و اقدامات ایشان کند دچار اشتباه می شود این است که باید مجموعه فتاوا و سخنان ایشان را از آغاز مبارزه تا آخرین روزهای حیاتشان را کنار هم گذاشت و محکمات سخنان ایشان را از متشابهات سخنان ایشان، اصول مسلم نظریات و فتاوا و اقدامات ایشان را از اقدامات موضعی و موردی و خاص تفکیک کرد.
خوشبختانه امام (س) این تفکیک را با شکلی کلی در پاسخ یک سوال انجام دادند و آن پاسخ به سوال حدود 110 نماینده است . در اواخر حیات امام یعنی حدود شش ماه به آخرین روزهای زندگی ایشان، 110 نفر از نمایندگان سوالی را از امام می پرسند که ایشان در پاسخ این سوال می فرمایند "مطلبی که نوشته اید کاملا درست است؛ من تصمیم دارم که همه ما در همه زمینه ها در راستای قانون اساسی حرکت کنیم و آن چه تا به حال انجام گرفته است در ارتباط با جنگ بوده است." این مطلب نشان می دهد که نظر امام خمینی در مدیریت و اداره مملکت به صورت اساسی و اصولی، شرعا و قانونا، عمل به قانون اساسی است. بنابراین تمام کسانی که به هر بهانه ای حتی به بهانه فرمایشات خود ایشان قانون را نقض می کنند برخلاف خط امام عمل کرده اند و هیچ تردیدی نیست که قانون اساسی و عمل به آن ، اداره مملکت و کشور بر اساس قانون اساسی از محکمات نظریات و فتاوای ایشان است، زیرا امام در این پاسخ تصریح می کنند که آنچه در گذشته تا کنون انجام گرفته در ارتباط با جنگ بوده است .
در هر حال 8 سال جنگ بوده و تقریبا در ده سال حکومت امام (س) در زمان حیاتشان اغتشاشات داخل کشور، ترورها، جنگ و مسائل فوق العاده حاکم بوده است و شرایط غیر عادی مملکت را فراگرفته بود ، بنابراین استنباط و استناد به سخنان و یا اقدامات ایشان در موارد جزئی و خاص قطعا نمی تواند بیان کننده نظریات محکم و اصول مسلم فتاوا و نظریات ایشان باشد.
نکته دوم که لازم به ذکر است پیام 8 ماده ای امام است که یکی از محکمات نظریات ایشان است و بر موارد جزئی دستورات موردی، تصمیمات مقطعی و ناظر به شرایط ویژه و خاص حاکم است که در خود پیام 8 ماده ای این مطلب آشکار است که ایشان بین شرایط ترور، توطئه وخانه های تیمی را با شرایط عادی و متعارف و معمولی تفکیک می کنند.
بعد از بیان این دو نکته به پاسخ سوال شما می رسم که چرا امام بر تهیه قوانین و تصویب و ابلاغ آن ها با دقت لازم و سرعت تاکید می کنند. به طور قطع و یقین همانطور که عرض کردم اداره کشور باید بر اساس قانون اساسی باشد و امام قانون اساسی را به طور قطع با موازین شرعی و اجتهاد می دانند و این تاکید بر این مسئله است که اداره مملکت خارج از قانون و بدون قانون ، بر اساس مصلحت اندیشی های مقطعی و موضعی کار صحیحی نیست.
حضرت امام بند دوم این پیام می فرمایند" رسیدگی به صلاحیت قضات و دادستانها و دادگاهها با سرعت و دقت عمل شود تا امور شرعی و الهی شده و حقوق مردم ضایع نگردد و به همین نحو رسیدگی به صلاحیت سایر کارمندان و متصدیان امور، با بیطرفی کامل بدون مسامحه و بدون اشکالتراشیهای جاهلانه که گاهی از تندروها نقل میشود، صورت گیرد تا در حالی که اشخاص فاسد و مفسد تصفیه میشوند اشخاص مفید و مؤثر با اشکالات واهی کنار گذاشته نشوند و میزان، حال فعلی اشخاص است با غمض عین از بعض لغزشهائی که در رژیم سابق داشتهاند مگر آن که با قرائن صحیح معلوم شود که فعلاً نیز کارشکن و مفسدند" منظور ایشان از عبارت میزان حال فعلی اشخاص است چیست؟
یعنی هم دلیل شرعی ، هم دلیل عقلی و هم دلیل قانونی دارد. ایشان هم به این مطلب اشاره می کنند که صرف سابقه و گذشته افراد نمی تواند ملاک اعمال فعلی و شرایط کنونی اشخاص باشد. هرکسی در مقابل عملی که هم اکنون انجام می دهد و این که این عمل چقدر منطبق با قانون و موازین شرعی است باید پاسخگو باشد .ما بین قانونی که در نظام جمهوری اسلامی است با قانون شرعی فرقی نمی گذاریم هیچ کسی معذور نیست قوانین فعلی را به دلیل این که در گذشته خدمت کرده و یا سابقه خاصی داشته نقض کند و این یک بدیهی شرعی و قانونی است که امام بر آن تاکید دارند.
امام در این فرمان بیش از هر چیزی به حریم خصوصی تاکید دارند. حریم خصوصی در اندیشه امام چه جایگاهی دارد ؟
ایشان در این پیام 8 ماده ای بیشترین و مهمترین تاکید را بر حقوق شهروندی و حریم خصوصی اشخاص دارند .هم به لحاظ شرعی و فقهی و هم به لحاظ مملکت داری، حفظ امنیت و حرمت به انسان ها ضرورتا ایجاب می کند که این عنایت و توجه همانطور که در شرع مقدس است و در قانون اساسی نیز آمده رعایت شود . در قانون اساسی آمده است که تفتیش عقاید جایز نیست ؛جستجو و تجسس نیز در زندگی خصوصی افراد جایز نیست و قرآن مجید هم با تعبیر بسیار محکمی این معنا را تببین می کند . قران تجسس را در احوال خصوصی افراد محکوم می کند و بازگو کردن عیب افراد را جزء محرمات بزرگ به حساب می آورد.
پس می توان گفت رعایت حریم خصوصی افراد مطلب بسیار مهمی است که فراز حساسی از این پیام 8 ماده ای را تببین می کند. مثلا امام در ماده چهار می فرمایند " هیچ کس حق ندارد کسی را بدون حکم قاضی که از روی موازین شرعیه باشد ، توقیف کند یا احضار نماید ، هرچند مدت توقیف کم باشد. توقیف یا احضار به عنف جرم است و موجب تعزیر شرعی است "
یا در ماده 5 می فرمایند " هیچ کس حق ندارد در مال کسی چه منقول و چه غیر منقول و در مورد حق کسی دخل و تصرف کند یا توقیف و مصادره نماید مگر به حکم حاکم شرع ، آن هم پس از بررسی دقیق ثبوت حکم از نظر شرعی " مخصوصا در بند 6 ایشان می فرمایند " هیچ کس حق ندارد به خانه یا مغازه و یا محل کار شخصی کسی بدون اذن صاحب آن ها وارد شود یا کسی را جلب کند یا با نام کشف جرم یا ارتکاب گناه تعقیب و مراقبت نماید و یا نسبت به فردی اهانت نموده و اعمال غیر انسانی - اسلامی مرتکب شود، یا تلفن یا نوار ضبط صوت دیگری به نام کشف جرم یا کشف مرکز گناه گوش کند و یا برای کشف گناه و جرم هرچند گناه بزرگ باشد شنود بگذارد و یا دنبال اسرار مردم باشد و تجسس از گناهان غیر نماید یا اسراری که از غیر به او رسیده ولو برای یک نفر فاش کند. تمام این ها جرم و گناه است و بعضی از آن ها چون اشاعه فحشا و گناهان از کبائر بسیار بزرگ است و مرتکبین هر یک از امور فوق مجرم و مستحق تعزیر شرعی هستند و بعضی از آن ها موجب حد شرعی می باشد "
امام البته موارد خاص را تفکیک کرده و در بند 6 می فرمایند که "آن چه ذکر شد و ممنوع اعلام شد در غیر مواردی است که در رابطه با توطئه ها و گروهک های مخالف اسلام و نظام جمهوری اسلامی است " که همان مسائل ترور و اقدامات خاصی که در اوایل انقلاب به وسیله برخی گروه ها انجام شد. امام این گروه ها را استثنا می کند و بعد تاکید دیگری می کنند و می فرمایند " موکدا تذکر داده می شود که اگر برای کشف خانه های تیمی و مراکز جاسوسی و افساد علیه نظام جمهوری اسلامی از روی خطا و اشتباه به منزل شخصی یا محل کار کسی وارد شوند و در آن جا با آلت لهو یا آلات قمار و فحشا و سایر جهات انحرافی مثل مواد مخدره برخورد کردند حق ندارند آن را پیش دیگران افشا کنند چرا که اشاعه فحشا از بزرگترین گناهان کبیره است و هیچ کس حق ندارد هتک حرمت مسلمانان و تعدی از ضوابط شرعیه نماید "
به نظر من آنچه ایشان می فرمایند جزء اساسی ترین شیوه های اداره کشور و مملکت محسوب می شود و خدشه وارد کردن به این مسائل و وارد شدن به حریم خصوصی افراد و حتک حرمت و افشای عیوب از گناهان بزرگی است که امام آن را جایز نمی دانند و این موضوع از محکمات نظریات امام است که باید بر بسیاری از شرایط کشور حاکم باشد و همه مسلمانان مخصوصا روحانیون و مسئولین مراقبت کنند که این حریم خدشه دارد نشود و حرمت افراد محفوظ بماند . و این چیزی است که هم در تعلیمات اسلام و هم قوانین کشورهای حکیم و خردمند بر این پیام 8 ماده ای با لحن بسیار محکمی تاکید شده است.
گزینش ازمواردی است که امام خمینی در این فرمان، فرامین جدی درباره آن دارند. گزینش از دیدگاه امام را تببین کنید
به هر صورت ایشان وقتی تاکید می کنند که همه ما باید در راستای قانون اساسی حرکت کنیم و آنچه در گذشته انجام گرفته است مربوط به جنگ بوده،پس قطعا رعایت موازینی که در قانون اساسی در رابطه با اشخاص و افراد وجود دارد مثل اصل برائت درباره اشخاص را لازم می دانند و به آسانی دست رد به سینه اشخاص نمی زنند چون اگر چنان که برخی به خود اجازه دهند که به آسانی افراد را رد کرده و با متهم کرده و نسبت های مشکوک و ناراوا به آن ها بخواهند کشور را اداره کنند و افراد را گزینش کنند این موضوع ازمسائلی است که با قانون اساسی و موازین شرعی و نظریات امام سازگار نیست. البته گزینش مسئله مهمی است و قطعا افرادی که گزینش می شوند در هر جایی که قرار است نقشی را ایفا کنند باید مقرراتی داشته باشند و آن نقش مقررات هرگز نمی تواند بقیه مقررات شرعی و موازین قانونی را نقض نماید.
برداشت کلی شما از فرمان 8 ماده ای امام چیست؟
رعایت قانون اساسی و حفظ امنیت عمومی و جلب اعتماد تمام شهروندان این مملکت.
امام بر شرایطی تاکید می کنند که تمام شهروندان این مملکت در حیات خصوصی خود و حتی در حیات عمومی بتوانند از اعتماد کامل و کافی برخورد باشند و حقوقشان رعایت شود و در هر شرایطی در سایه قانون و موازین قانونی قرار بگیرند