جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گفت و گو با آیت الله عبدالنبی نمازی ؛

موضع امام این بود که قوه قضائیه تحت نفوذ احدی نباشد

کد خبر: ۱۹۶۴۶
موضع امام این بود که قوه قضائیه تحت نفوذ احدی نباشد
آیت الله عبدالنبی نمازی از روحانیون سرشناسی است که در سالهای اخیر با سمت دادستانی کل کشور شناخته شده است. وی که هم اکنون فارغ از مسئولیتهای قضایی است به امامت جمعه کاشان و نمایندگی در مجلس خبرگان رهبری را بر عهده دارد، در سالهای اولیه پیروزی انقلاب در سمتهایی همچون قاضی‌ شرع‌ دادگاههای‌ انقلاب‌ اسلامی‌غرب‌ کشور طی‌ سالهای‌ 58 و 59، نمایندگی‌ امام‌ و فرماندهی‌ سپاه‌ منطقه‌ 2 کشوری‌، مسؤولیت‌ آموزشهای‌ عقیدتی‌ ـ سیاسی‌ کل‌ سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌ و... حضور داشته است.
وی در حوزه علمیه فعالیتهای زیادی دارد که حاصل آن تاکنون حدود 20 اثر، از جمله رساله وجوب‌ صلاة‌الجمعه‌، مصباح‌ الشریعة‌ فی‌ شرح‌ تحریر الوسیلة‌ فی‌ کتاب‌ الخمس، مصباح‌ الشریعة فی‌ شرح‌ تحریر الوسیلة‌ کتاب‌ الاجتهاد و التقلید، مصباح‌ الشریعة‌ فی‌ شرح‌ تحریر الوسیلة‌ کتاب‌ صلاة‌ المسافر، مصباح‌ الشریعة فی‌ شرح‌ تحریرالوسیله کتاب‌ الصوم‌، گناه‌ و آثار آن‌، معرفة‌ الله‌، ولایت‌ فقیه‌، پاسخ‌ به‌ شبهات‌ پیرامون‌ ولایت‌ فقیه‌، رساله‌ای‌ در اخلاص‌، صفات‌ و شرایط‌ رهبری‌ در اسلام‌، تفسیر سوره والعصر، رساله‌ در ولایت‌ و مرجعیت‌ و... است.
در گفت وگویی که با آیت الله نمازی در دفتر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم انجام دادیم، ابعاد مختلف شخصیت امام خمینی(ره) از دیدگاه وی را بررسی کرده ایم که در پی می آید:

- حاج آقا لطفا در ابتدا سابقه آشنایی و همراهی تان با حضرت امام(ره) را بفرمایید.
نحوه و زمان آشنایی من با ایشان به سال 1342 برمی‌گردد که امام بعد از آن سخنرانی مشهور در مورد کاپیتولاسیون دستگیر شدند و به تهران منتقل کردند، ما در نجف به سر می بردیم. به ما خبر رسید که امام دستگیر شده اند و ایشان را به ترکیه تبعید کرده اند؛ در آن هنگام حوزه نجف توسط طلبه ها تعطیل شد و همه به درب خانه مراجع(آیات حکیم، شاهرودی و خوئی) رفتیم و درخواست کردیم تا برای آزادی ایشان تلاش کنند. بعد از مدتی خبر رسید که می خواهند امام(ره) را به نجف تبعید کنند و از طریق بغداد به کربلا و سپس به نجف بیایند. ما هم برای اولین بار ایشان را در کربلا زیارت کردیم و در بعد از ظهر آن روز، آیت الله سید محمد شیرازی(که جزو مستقبلین امام هم بود)، امامت نماز جماعتشان در حرم امام حسین(ع) را به امام سپردند. یادم نیست که مدت زمان توقفشان در کربلا چقدر بود، اما احتمالا بعد از یکی، دو روز به نجف رفتند و مراجع و آقازاده هایشان در میانه راه (خان نص) به پیشواز ایشان آمدند. در شب اول ورود امام به نجف که در شارع الرسول(ص) سکونت کردند، مراجع به دیدنشان آمدند. سپس امام برنامه ریزی کردند تا به بازدید آنها و سپس دیدن رده های دوم و سوم روحانیون بروند. ایشان به مدارس علمیه هم سر زدند و از جمله به مدرسه ما(مدرسه صدر) هم تشریف آوردند که مجتهدین زیادی در آن بودند. اگر اشتباه نکنم، اخوان مرعشی و اخوان انصاری قمی هم همراهشان بودند.
بعد از مدتی که گذشت، امام به دلیل مراعات کردن شان مراجع بنا نداشتند درس را شروع کنند و حتی نماز را ظهرها در خانه می خواندند. مرحوم آیت الله سید محمدتقی بحرالعلوم که در مسجد شیخ نماز می خواند، به امام گفتند که مسجد ما در اختیار شماست که ایشان هم قبول کردند و نمازشان را به آنجا منتقل کردند. آیت الله سید عبدالاعلی سبزواری که فقیه، متکلم، فیلسوف، زاهد، مفسر و اصولی بزرگی بودند، هم از امام درخواست کردند که درسی را شروع کنند. لذا قرار شد که امام "مکاسب" را شروع کنند، البته ما سر درس امام نرفتیم و به درس "قضا"ی آیت الله سبزواری رفتیم که در صورت پیروزی انقلاب، به آن نیاز پیدا کنیم. البته بنده بعد از مدتی کسالت پیدا کردم و به توصیه پزشکان، به ایران رفتم، اما وقتی میخواستیم برگردیم شهربانی به ما ویزا نداد. دلیل آن هم این بود که ما مرید امام بودیم و در نماز مغرب و عشای امام(ره) در مدرسه آیت الله بروجردی، در صف اول حضور می یافتم. آیت الله مدنی، آیت الله رضوانی و... هم در صف اول می ایستادند؛ و در این عوالم نبودیم که ممکن است ساواک ما را زیر نظر داشته باشد. و ناگزیر شدیم که ساکن قم شویم.
- پس با این حساب در دوره نجف دیگر، با امام نبودید.
خیر.
- حاج آقا! یکی از مسائل مهم در مبارزات امام(ره) مقید بودن ایشان به چهارچوب های اسلامی و اخلاقی بود که به همین دلیل اجازه انجام هر اقدام را در مبارزات، نمی دادند. از این مساله نکته خاصی را به خاطر دارید؟
اولا بازنگری در شخصیت امام از حیث های گوناگون ممکن است؛ عرفان، اخلاق، زهد و... . آنچه ما در طول حدودا 50 سال اخیر دریافته ایم، این است که ایشان برای ما اهل زمین، یک شخصیت آسمانی ناشناخته است و ما ایشان را نشناخته ایم. ما نمی دانیم ایشان چه رابطه ای با خدا داشته اند که در طول 1200 سال بعد از غیبت کبری برای اولین بار بطور مبسوط الید حکومتی را تشکیل می دهند. این حاکی از عمق اخلاص، معرفت نسبت به ذات ربوبی خداوند بود. ایشان فانی فی الله بود و چیزی برای خودش نمی خواست؛ بدین معنا که وقتی مبارزه بود، از همه چیز خود می گذشت. آنچه را هم که دوستان و شاگردان امام می گویند، یک معرفت اجمالی است و معرفت تفصیلی نداریم که ایشان چه جایگاهی داشتند که خداوند این مقام را به او داد. پیروزی انقلاب و غلبه بر شاه که کلید قرار گرفتن جهان اسلام و سپس همه دنیا در آستانه تحولات ظهور امام زمان(عج) بود. یعنی حوادث امروز در کشورهای اسلامی مانند مصر، تونس، اردن و اخیرا کویت و عربستان رخ می دهد، ریشه در انقلاب دارد. امام هم فرمودند که ما انقلاب خود را صادر می کنیم؛ البته ذکر کردند که منظورشان صدور فرهنگی است و نه نظامی.
آنچه ما از امام می فهمیم، ظواهر است. مثلا در بحث اجتهاد، با وجود اینکه تفکر امام فلسفی بود، اما در استنباط، اصلا مسائل عقلی را دخالت نمی دادند و به ظاهر آیه یا روایت و برداشت عرف استناد می کردند. وقتی هم به نتیجه می رسیدند کسی نمی توانست نظر ایشان را تغییر دهد که از روحیه متعبدانه ایشان سرچشمه می گرفت. مثلا در قضیه "بلاد کبیره" ایشان در مقابل نظر برخی بزرگان، مقاومت کرده و بر نظر خود پافشاری کردند.
امام برخی حوادث را گویی پیشاپیش می دانستند. من یادم است که مرحوم مطهری در نجف از امام خواستند که اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را تائید کنند، زیرا افراد این گروه در سلولهای زندان قرآن می خوانند، حافظ نهج البلاغه هستند و... . امام چیزی نگفتند، اما گفتند که "من چیزی نمی نویسم". این مساله عمق نگاه امام را نشان می دهد.
در مورد شجاعت ایشان هم آنچه خودشان نقل کرده اند، بسیار جالب توجه است که فرمودند وقتی ماموران ایشان را دستگیر کردند، دستگیر کنندگان از وحشت می لرزیدند ولی خودشان هیچ واهمه ای از دستگیری نداشتند و یا اینکه فرموده بودند، در طول مبارزات هیچ وقت خوف به دلشان راه پیدا نکرد. در نجف به یاد دارم که گاهی اوقات رجال سیاسی آن کشور به دیدن امام می آمدند و تقاضا می کردند که مبارزاتشان را تعطیل کنند و علیه دولت ایران اقدامی نکنند. یکبار در سالهای قبل از 1349 وزیر کشور عراق که نزد ایشان آمد و خواستند که فعالیت سیاسی نکنند، امام هم گذرنامه شان را دادند و گفتند ویزای یک کشور دیگر برای من تهیه کنید تا از عراق بروم؛ من هر جا احساس تکلیف کنم، آن را انجام می دهم !S1!.
غرضم این است که در وجود امام ذره ای خوف وجود نداشت و ما که جوان بودیم از این روحیه ایشان و حتی راه رفتنشان لذت می بردیم. یادم است که امام هر شب سر ساعت معین به حرم امیرالمونین می رفتند و هرکس هم در جلسه بود، ایشان خانه را ترک می کردند و می رفتند. به هیچ کس هم اجازه نمی دادند که همراهشان برود(بجز یکی دو نفر). وقتی ایشان را در شارع الرسول می دیدیم، مانند یک مرد الهی و جنگی بودند و با ابهت خاصی راه می رفتند.
- آیا از مخالفت امام با انجام عملیات مسلحانه که در همان سالهای حضور شما رخ داد، چیزی به یاد دارید؟
بله! بچه های حزب اللهی آن زمان، اجازه خواستند که ایشان مخالف کردند. اصلا امام(ره) به مبارزات مسلحانه اعتقادی نداشتند، حتی دوران حکومت نظامی در ایران(در آستانه پیروزی انقلاب) بعضی ها در تهران، قم، اصفهان و... اسلحه تهیه کرده بودند. ولی ایشان موافق نبودند و می گفتند که اینها فرزندان ملت هستند که همین رفتار روی نظامیان و ارتشی ها خیلی اثرگذاشت و خیلی شان از پادگانها فرار کردند و به مردم پیوستند.
- اینجا این سوال پیش می آید که وقتی قصد براندازی یک رژیم با سابقه آن همه جنایت وجود دارد، چرا امام با اقدام مسلحانه مخالفت می کنند؟ آیا دلیل فقهی داشت؟
این یک "تدبیر" بود. اگر اقدام مسلحانه صورت می گرفت، از طرف مقابل افرادی کشته می شدند که عوارضی داشت؛ بالاخره آنها هم مسلمان بودند و دارای خانواده بودند که همان خانواده ها در جبهه مقابل انقلاب قرار می گرفتند.امام در روند اهداف انقلاب تدبیر را سر لوحه کارهایشان قرار داده بودند.
- حاج آقا! شنیده ایم که متن درس خارج شما کتاب تحریرالوسیله امام(ره) است؛ می خواستم بدانم که این انتخاب سیاسی است یا اینکه جنبه فقهی دارد؟
من درس خارج را از سال 1370 شروع کردم. از قبل هم تعدادی شاگرد داشتم که درخواست تدریس خارج فقه داشتند. فلسفه انتخاب کتاب امام(ره) را در ابتدای کتاب خمس آورده ام. نوشته ام که امام در تاریخ شیعه کاری کرده اند که سابقه نداشته و لاحقه اش را نمی دانم؛ آن این است که فقه را در جامعه مجسم کرده است و در واقع محیی شریعت بوده اند و حکومت، حکومت فقه و فقیه شد. لذا در حوزه های علمیه باید سعی شود که ضمن احیا و حفظ تفکرات سیاسی امام، افکار فقهی ایشان که واقعا بی نظیر است هم زنده بماند.
- ارتباط شما بعد از پیروزی انقلاب با امام به چه صورت بود؟ آیا حکمی هم از ایشان داشتید؟
حکم مستقیم، خیر، بعد از پیروزی انقلاب در سال57 عده ای از شیراز به دفتر امام آمده بودند که اتفاقا من هم برای انجام کاری به آنجا رفته بودم. همان موقع گفتند که توده ای ها کارخانه شیراز را به هم می ریزند، زیرا از توطئه های کمونیست ها در آن دوره به هم زدن رابطه کارگران و مهندسان بود. لذا ابلاغی برای من صادر شد که به عنوان نماینده دفتر امام به آنجا بروم و تا وقتی که کار آن کارخانه شروع شد و اوضاع آرام گردید، برگشتم تا به کارهای حوزوی برسم. دوستان شورای قضایی(مانند آیات منتظری و مشکینی) به عنوان حاکم شرع کرمانشاه برای من حکم زدند، زیرا همان موقع برای تبلیغ به آنجا می رفتم. اما من نپذیرفتم و گفتم که برای تبلیغ می روم. اما آقای مشکینی برای اینکه مرا ملزم به پذیرش کند، نامه نوشتند و گفتند که از طرف امام به عنوان حاکم شرع منصوب می شوید. وقتی من رفتم هیچ قانون قضایی در کشور وجود نداشت، اما همان دروس قضا که در حوزه نجف خوانده بودم، به دردم خورد.
- در دوره حاکمیت شرع آیا موردی پیش آمده بود که از امام استفتاء یا سوالی کنید؟
من حدود 6 ماه آنجا بودم و برای درس می خواستم که برگردم. این مساله را به شهید قدوسی گفتم و او هم گفت که صبر کن تا با هم برویم. سپس نقل کردند که من هم وقتی خواستم استعفا دهم، امام گفتند که "این انقلاب مال شماست و باید اداره اش کنید. اگر بنا بر استراحت باشد، من که اولی هستم". دولت مرکزی در مرزها اقتداری نداشت و در کرمانشاه گروههای ضدانقلاب جاده ها را می بستند و حتی بعضا به عراق می بردند که در دوران حضور من 30 نفر گرفتار این وضعیت شدند. خانواده های آنها به تهران نزد آیت الله مهدوی کنی رفته بودند که ایشان گفته بودند فقط فلانی می تواند موضوع را حل کند که من هم با مذاکراتی حل کردم. موضوع اخراج ایرانی ها از عراق هم موضوع دیگری بود که درگیر آن بودیم و یک اردوگاه با کمک های مردمی و کمکهای علما تاسیس کردیم تا از آنها استقبال کنیم. وقتی این اتفافات افتاد و ما اردوگاه زدیم ، من به حاج احمدآقا زنگ زدم و گفتم که در هرجا چنین اتفاقی بیفتد و کار چنین مهمی انجام میشود، رئیس جمهور می آید. بعد از 24 ساعت دیدیم که بنی صدر آمد و در سخنرانی خود گفت که اینجا را تحویل دهید! اما حزب اللهی ها واکنش نشان می دادند و او هم رفت.
- بطور کلی موضع امام در خصوص برخوردهای قضایی، چگونه بود؟
مواضع امام این بود که قانون دقیقا رعایت شود و دستگاه قضایی مستقل بوده و از صدر تا ذیل تحت نفوذ احدی نباشد. در عین حال بر رافت اسلامی تاکید می کردند و گاهی عده ای را عفو می کردند. همانگونه که مقام معظم رهبری هم الان به مناسبتهایی این کار را انجام می دهند. اما نسبت به اینکه این دستگاه ملتزم به حدود الهی باشد، بسیار تاکید داشتند ولی الان متاسفانه در این امر مشکلاتی وجود دارد.
اما خاطرات موردی به یاد ندارم، زیرا ما خاطراتمان را نمی نوشتیم و فکر نمی کردیم که روزی تبدیل به تاریخ شود !S2!!
- در مورد برخورد ایشان با طلبه ها چطور؟ نکته ای را به یاد دارید؟
سوال خوبی را مطرح کردید. امام نگاه بسیار بالایی به طلبه ها داشتند. ایشان علیرغم اینکه در مصرف وجوهات احتیاط می کردند، در رسیدگی به آنها مناعت طبع زیادی داشتند. امام وقتی به نجف آمدند قرار شد شهریه دهند. در آن زمان مراجع به طلاب ایرانی دو برابر طلاب افغانی، پاکستانی و... شهریه می دادند؛ اما امام علی السویه شهریه دادند و بین طلبه ایرانی و غیر ایرانی تفاوتی قائل نشدند که این اقدام مانند بمب در نجف صدا کرد و اثر زیادی داشت. امام از روی مذاق اخلاص و اخلاق خودشان این کار را کردند.
در آن زمان به امام گفتند که از طلاب جدید الورود امتحان گرفته شود تا بفهمیمیم که واقعا طلبه هستند یا خیر. ایشان پاسخ دادند که هر وقت من توانستم به هر طلبه به اندازه یک کارمند دولت حقوق دهم، آن موقع این کار عیبی ندارد. اما الان با این پول مختصر، امتحان لزوم ندارد.
- به عنوان سوال پایانی می خواستم بپرسم که با گذشت 22 سال از رحلت امام، فکر می کنید که دستاوردهای انقلاب و حرمت بیت و تفکر امام راحل(ره) را چگونه می توان حفظ کرد؟
من گاهی در مصاحبه ها و خطبه هایم گفته ام وحتی یکبار به آقای لاریجانی رئیس مجلس عرض کردم که وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی باید تبدیل به قانون بشود. زیرا در آن وصیت نامه امام تکلیف همه اعم از روحانیون، مسئولان، دانشگاهیان، اصحاب رسانه و هنر و... را مشخص کرده اند. اگر این چهارچوب تبدیل به قانون الزام آور شود، فکر نمی کنم مشکلی داشته باشیم. من به بزرگان هم این موضوع را عرض کرده ام که کشور را با موعظه نمی توان اداره کرد و مطالب حکیمانه باید به قانون بدل شود.
اما در مورد حرمت شکنی ها و عدم رعایت شئون باید گفت که به قول طلبه ها "لیس هذا قارورة کُسِرَت فی الاسلام"؛ ما نباید تجربه تاریخی صدر اسلام را فراموش کنیم، بلکه باید مانند آیینه جلوی چشم ما باشد. هر انقلابی اینگونه پیشامدها را دارد و از کنار این سوژه ها و اتفاقات باید با تدبیر و بزرگ منشی، آرامش و سعه صدر عبور کرد. اگر هر حادثه ای پیش بیاید و داد و قال راه بیندازیم چیزی باقی نمی ماند. زیرا انقلاب ما هر روز مساله ای دارد و اگر قرار باشد با پیش آمدن هر کدام، لخت بشویم و سینه بزنیم چیزی باقی نمی ماند. اگر می خواهیم این نظام باقی بماند، باید با کرامت، بزرگواری و سعه صدر آن را حفظ کنیم.
انتهای پیام

دیدگاه شما