همایش «مصلحت و حقوق بشر» با همکاری کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی دانشگاه شهید بهشتی و کمیسیون حقوقی و قضایی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام در دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد
به گزارش ایسنا، در این همایش اساتیدی همچون آیتالله دکتر سید مصطفی محقق داماد ـ عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی، دکتر جعفر کوشا ـ رییس کرسی حقوق بشر، حضور پیدا کردند.
گاهی از به کار بردن لفظ حقوق بشر هم واهمه داریم
رییس کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی یونسکو در این همایش گفت: امیدواریم همایش «مصلحت و حقوق بشر» معضلاتی را که در رابطه با حقوق بشر با آن روبهرو هستیم حل کند تا بتوانیم ما هم در کنواسیونهای بینالمللی حرفی برای گفتن داشته باشیم.
دکتر جعفر کوشا طی سخنانی با بیان اینکه این اولین کار مشترک کرسی حقوق بشر و مجمع تشخیص مصلحت نظام است، تصریح کرد: حقوق بشر امروزه با چالشهایی اساسی مواجه است، به طوری که حتی گاهی از به کار بردن لفظ حقوق بشر واهمه داریم ولی به هر حال ما باید واقعیتها را بپذیریم.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم مصلحت نظام ادامه داشته باشد، یکسری از مسائل در رابطه با حقوق بشر بیشتر باید مورد ملاحظه قرار گیرد.
محقق داماد: اجرای حدودی که موجب وهن اسلام هستند به مصحلت نیست
آیتالله محقق داماد هم در این جلسه حضور داشت و به ایراد سخنرانی پرداخت . وی با تاکید بر نقش مصلحت در همپایی با اصول حقوق بشر جهانی گفت: در اجرای حدود و مجازات ها بیش از هر چیز باید حفظ اصل اسلام مورد نظر قرار گرفته و از اجرای حدودی که باعث مخدوش شدن وجهه اسلام میشود، جلوگیری کرد.
عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: همه به خاطر داریم در نظام حقوقی ما نهاد مصلحت اولین بار در دهه 60 مطرح شد و به تدریج در ترمیم قانون اساسی نهادی تحت عنوان مجمع تشخیص مصلحت نظام به موجب قانون تصویب شد.
وی با بیان اینکه اولین بار که واژه مصلحت به گوش افراد میخورد برداشتهای متفاوتی از این واژه داشتند، افزود: به خاطر دارم در زمانی که رییس گروه بودم از عالم بزرگواری که بعدها رییس قوه قضاییه شد دعوت کردم تا در مراسمی سخنرانی کند. در سخنرانی مفصلی که ایشان ارائه داد موضوع مصلحت را با کاری که فقیهان در بحث منطقه الفراغ انجام میدهند تطبیق داد. این مختصرا بدین معناست که شریعت به دو حوزه اصلی تقسیم می شود یکی حوزه احکام امری و دیگری احکام تخییری است. وجوب نماز و روزه در حوزه نخست قرار میگیرد اما تمام جوازها و حقوق در حوزه دوم است.
محقق داماد افزود: به عنوان مثال گفته میشود «الناس مسلطون علی اموالهم» ولی آیا مردم به این امر ملزم هستند یا خیر؟ کلمه منطقه الفراغ هم اصطلاحی است که مرحوم شهید صدر برای اینکه از اصطلاح اهل سنت استفاده نکند در پاسخ به نامهای از علمای لبنان آن را به کار برده است. البته این واژه در کتاب "اقتصادنا" هم قبلا آمده بود ولی بسط داده نشده بود. شهید صدر میفرماید در هر جا که احکام شرعی مورد اختلاف فقها باشد همه نظرات محترم است اما انتخاب آنها به عنوان قانون به عهده قوه مقننه است که باید بر اساس مصلحت عمل کند.
این عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تصریح کرد: بعد از تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام اختیارات بیشتری به مجمع داده شد تا اینجا که مجمع میتواند در مورد موارد الزامی یعنی وجوب و حرمت گاهی اوقات تصمیم بگیرد. طبق قانون اساسی اگر در مواردی که مجلس و شورای نگهبان به توافق نرسیدهاند مجمع تشخیص میتواند تصمیمگیری کند پس این غیر از منطقهالفراغ است ولی واقعیت این است که مصلحت یک چاقوی دو لبه است. یعنی گاهی میشود که واقعا به نفع عموم و انسانیت و کرامت است اما اگر خدایی ناکرده این قضیه به دست افراد بی احتیاط بیفتد ممکن است هر کاری را براساس مصلحت انجام دهند. پس مصلحت الان یعنی اینکه در بحث تزاحم اهم و مهم کنید اما با چه ملاکی؟ اینکه گفتم مصلحت چاقوی دو لبه است هم به همین معناست. اما آن سوی قضیه را هم باید گفت یعنی مسائلی که امروز مجمع تشخیص به آن رسیدگی میکند خیلی جزیی است در صورتی که باید مسائل کلی را مورد نظر قرار دهد.
وی با بیان اینکه بسیاری از موارد حقوق بشر امروز اصولی هستند که اگر ما به آن توجه نکنیم اصل اسلام را زیر سوال میبرند، گفت: عرض من این است که با داشتن مصلحت که در قانون اساسی وجود دارد، منطقهالفراغ و تزاحم باید مصلحت اصل اسلام در نظر گرفته شود. کدام نظام برتر از اصل دین محمد(ص) است؟ اصل بشر، کرامت بشر، احترام بشر و حقوق انسانی بر همه چیز مقدم است. اگر چهره اسلام مخدوش شود چه کسی به فریاد اسلام میرسد؟
محقق داماد اظهار کرد: امروز در دنیا با کارهایی مواجهیم که اصل چهره اسلام را زیر سوال میبرد. فرض کنید بگوییم براساس اطلاقات، اگر ما بر لشکر مقابل پیروز شدیم باید زن و بچههایشان را به عنوان برده در خانه بگیریم و با آنها مانند برده برخورد کنیم؟ آیا اسلام در زمان حاضر بردگی را تجویز میکند؟ بسیاری از مسائل دیگر هم همین طور است؛ مثلا به حکم همه فقها امر به معروفها مشروط به این است که اضرار به یک نفر وارد نشود.
محقق داماد تصریح کرد: امروز با سنگسار کردن در ملاء عام، دنیا به اسلام توهین میکند پس چگونه مجوز داریم چنین کاری را انجام دهیم؟ در این صورت نفرت عمومی به اصل اسلام صورت میگیرد نه به یک مسلمان. ما چرا باید این کار را که موجب وهن اسلام است انجام دهیم؟ ما با داشتن نهادی همچون مجمع تشخیص به این واقعیتها بیندیشیم. پس باید از نهاد مجمع تشخیص استفاده کرد و چهره اسلام با قرائت شیعی، اسلام عشق،اسلام مهربانی و اسلام ائمه (ع) را نشان بدهیم نه اسلام خشن وهابی را.
در ادامه جلسه حجت الاسلام سعید رجحان عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع) از آیت الله محقق داماد پرسید که اگر حدود تعطیل شوند چه چیزی دارید جای آنها بگذارید؟ که محقق داماد در پاسخ گفت: حج یکی از واجبات بزرگ است اما چرا پیامبر در صلح حدیبیه برگشت و به حج نرفت؟ چرا امام خمینی (ره) دو سال به حج نرفت؟
حجتالاسلام رجحان گفت: چون بحث علمی است باید گفت که عمل پیغمبر(ص) که معصوم است با عمل امام خمینی (ره) که معصوم نیست فرق دارد و این قیاس معالفارق است.
محقق داماد گفت: اتفاقا به نقطه بسیار حساسی رسیدیم. عمل معصوم را باید حجت قرار بدهیم اما اگر پیغمبر دست قطع می کرد، معصوم بود. من بارها گفته و نوشته ام که در زمان غیبت معصوم اجرای حدود با مشکل شرعی مواجه است و نظر من نظر محقق حلی است. من چه کسی هستم که حکم جان یک نفر را بدهم؟ پیغمبر معصوم بود و این کار را انجام داد اما از آنجا که من پیغمبر و معصوم نیستم اصل کار محل شبهه است. پس ما با اصولی که گفته شد میتوانیم مشکل را حل کنیم و همپای با جهان باشیم یعنی همان کاری که آیتالله مدرس کرد. استدلال من استدلال مدرس است. من فرمایش امام خمینی (ره) را دلیل نمیآورم بلکه شاهد است اما عمل رسول الله (ص) دلیل است.
مهمترین و بلکه تنهاترین معیار مصحلتاندیشی عدالت است
حجتالاسلام رجحان در ادامه این همایش به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: سوال اصلی من راجع به این بحث است که آیا هدف وسیله را توجیه میکند یا خیر؟ البته رویکرد من در این زمینه فقهی است. سوالات دیگری هم وجود دارد از جمله اینکه هرگاه عملی مطابق مصلحت باشد و بر اساس یک حکم عام یا مطلق الهی برخلاف عدالت هم باشد حکمش چیست؟ اگر عملی خلاف مصلحت باشد و ترک آن به لحاظ مصلحتی که احراز شده از نظر شرع یا عقل ممنوع باشد حکمش چیست؟
وی با طرح این سوال که در تقابل مصلحت و عدالت حکم شارع چیست؟ گفت: اگر ما میخواهیم حکومت کنیم فارغ از اینکه حکومت ما دینی باشد یا خیر، مشکل این نیست که چون من معصوم نیستم پس حکم شریعت را نمیتوانم اجرا کنم. بالاخره ما میخواهیم مجرم را مجازات کنیم یا خیر؟ اگر میخواهیم مجازات کنیم حکم مجازاتی چیست؟ پس باید سراغ مصلحتاندیشی بیاییم. مگر دنیای بشری چنین نکرده است؟ دنیای بشری براساس سعی و خطا مصحلتاندیشی کرده است و اگر ما هم این راه را برویم چه کسی میگوید حکومت ما حکومت دینی است؟ اگر هم میخواهیم معیار ما حکم شارع بوده و افترا به پروردگار نباشد باید دانست مهمترین معیار بلکه تنهاترین معیار مصحلتاندیشی عدالت است.
وی ادامه داد: جایی که عدالت با مصحلتاندیشی به تعارض برسد مصلحتاندیشی باید مغفول واقع شود. این را هم عرض کنم امروز در جمهوری اسلامی ایران دیگر مصلحتاندیشی فقط به نهاد مجمع تشخیص مصلحت متوقف نشده است. امروز میبینیم که افراد در جایگاه فردی و حکومتی برای کل جامعه مصلحتاندیشی میکنند.