حضرت امام خمینی (س)در19 دى 1361 درباره اهمیت امر قضا خاطرنشان کردند:قضیه قضاوت و- عرض مىکنم- اینها حق اشخاص دانشمندى است که قضاوت اسلامى را بدانند، عدالت داشته باشند، تقوا داشته باشند، بفهمند که با چه مطلبى سر و کار دارند؛ به چه کار بزرگى دارند مشغول مىشوند. یک لغزش، یک کشور را گاهى وقتها شاید از بین ببرد، یا یک خانواده را تا آخر ضعیف کند و از بین ببرد. و از آن طرف هم یک کار خوب یک کشور را روشن مىکند. خدمت در قضا خدمت بزرگى است.
سخنرانى [در جمع قضات شورای عالى قضایى و دیوان عالى کشور (اهمیت امر قضا)]
زمان: صبح 19 دى 1361/ 24 ربیع الاول 1403
مکان: تهران، جماران
موضوع: اهمیت امر قضا و لزوم اهتمام روحانیون به امر قضاوت
حضار: موسوى اردبیلى، سید عبد الکریم (رئیس دیوان عالى کشور)، قضات شورای عالى قضایى و دیوان عالى کشور
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
اهتمام روحانیون به امر قضاوت
من قبلًا دو تا نکته را باید عرض کنم خدمت آقایان: یکى اینکه روحانیونى که در حوزههاى علمیه بودهاند و بزرگ شدهاند در آنجا، اینها با مجاهدات مىتوانند از آن محل خارج بشوند و در جاهاى دیگر خدمت کنند. همچه نیست که بعض امثال منافقین تصور مىکنند که حالا دیگر آخوندها مثلًا دستشان چه افتاده و چه مىخواهند بکنند.
اینها الآن هم با مجاهده مىآیند، تکلیف شرعى است که امروز وارد بشوند در این مسائل؛ نه اینکه مقام پیش آنها مطرح است. آنها سى سال، چهل سال در حوزهها با آن وضع حوزهها گذراندهاند و عادت کردهاند در آن محلها تشریف داشته باشند. و به حسب تربیتى که در آنجا شدهاند و در محیط آنجا بودهاند وضعشان این طور است که به حسب طبیعت این طور نیست که آنها دنبال این باشند که یک مقامى باشد، دنبال خدمت هستند. در این خدمت اگر در حوزهها باشد، در حوزهها خدمت مىکنند، و اگر یک وقت تکلیف دیدند که در خارج حوزهها باشد در خارج حوزهها. و با اینکه قضاوت یک امرى است که به حسب حکم الهى حق روحانیون است، و تا زمانى که رژیم سابق بود همان طورى که همه را از حقوق خودشان محروم کرده بود این حق الهى هم که براى آنها در عین حالى که رنج دارد، لکن حقش بود، باید به آن قیام کنند، نمىتوانند تخلف کنند. الآن هم که آقایان در هر جا باشند و خدمت بکنند این طور نیست که بخواهند یک
جایى را قبضه کنند و یک جایى را بگیرند، و نمىدانم چه. همان طورى که خوب، به ایران هم نسبت مىدهند که مىخواهند اینها همه کشورها را بگیرند و امپراتورى- مثلًا- عثمانى را برگردانند. این طور نیست که ایران یک همچه خیالى داشته باشد که برود امپراتورى؛ اصلًا اسلام وضعش این طور نبوده است. جنگهاى اسلام این طور نبوده است که براى این باشد که امپراتورى به دست بیاورد؛ براى این بوده است که امپراتوریهایى که ظالم بودهاند کنار بگذارند و یک عدل اسلامى پیش بیاورند.
قضاوت منصفانه در بررسى مسائل انقلاب
الآن هم کسانى که در داخل هستند و انصاف دارند، و این طور نیستند که غربزده باشند و همان فرم غرب را بپسندند، اگر از آن فرم گذشت دیگر بگویند اینها دیگر نه انسانى است و نه هیچ.
آنهایى که مىتوانند مسائل را آن طورى که هست بفهمند، مىبینند که ایران از آن وضعى که سابق داشته، برگشته به چه وضعى؟ بانوانش را وقتى ملاحظه کنید، بانوان آن وقت چه مىکردند، حالا چه مىکنند. الآن مىبینید که این بانوان در صحنه هستند و براى کشور خودشان کار مىکنند. در جنگ که الآن هست، این بانوان مشغول به کار هستند.
وقتى که هرجا آدم نظر مىکند و در تلویزیون تصویرشان را نشان مىدهند مىبیند به جان و دل دارند خدمت مىکنند. و در سابق اگر یک چیزى پیش مىآمد هیچ یک از آن کسانى که آن وقت در مجلس بودند مثلًا از خانمها یا در جاهاى دیگرى بودند حاضر نبودند یک کلمه راجع به این مسائل، یک قدم راجع به این مسائل بردارند. آنها همه در فکر این بودند که کارهاى دیگرى انجام بدهند. و من تعجب مىکنم از اینکه این دو روز که هفده دى بود و وقت این بود که رضا خان آن کار را کرد و آن صدمه را به بانوان ما وارد آورد، من گمان نمىکردم که بانوانى باشند که حالا هم باز اسم او را بیاورند؛ او را مثلًا بخواهند و بگویند که خدمتگزار بوده است. لکن در خارج خوب، هستند یک
دستهاى که این طور هستند و تجلیل از رضا خان و غمض عین از این همه جنایتى که آن آدم وارد کرد به ایران. هر کس آن وقت را یادش هست، و آن مسائلى که در آن وقت یادش هست، و آن مصیبتهایى که براى بانوان پیش آوردند یادش باشد مىفهمد که این آدم چه عنصرى بود. و آن وقت هم انگلیسها کار مىکردند، انگلیسها کى را انتخاب کردند براى سرکوبى، در هر صورت اینها از مسئله ما خارج است.
مىخواستم عرض کنم که روحانیون امروز هم اگر در هر جا وارد بشوند این طور نیست که بخواهند یک سلطهاى پیدا کنند و مثلًا فرمانفرمایى بکنند. شما ملاحظه مىکنید آن رئیس جمهور است، خوب مقام بالاترى دارد وضعش چه جورى است؟ کیفیت سلوکش چه جورى است؟ زندگىاش چه جورى است؟ رفت و آمدش چه جورى است؟ نشست و برخاستش با مردم چه جورى است؟ خوب، این مسئلهاى است که مشاهد همه است. و آن رئیس مجلسش هست، و این آقا هم رئیس دیوان عالى کشورش هست. همه اینها را شما مشاهده مىکنید. این نیست که اینها در خارج یک جور، که آنها یک وضعى دارند که شما مىبینید، همان وضعى که در زمان طلبگى خودشان داشتند همان وضع را هم حالا دارند. منتها حالا یک خدمت وسیعترى انجام مىدهند. آن وقت یک خدمتهایى به معنویت نزدیکتر انجام مىدادند. ما نباید خیال بکنیم و کسى خیال بکند که روحانیت در اینجا یک چیزى پیدا کرده و دنبالش دارد مىگیرد که هى زیادش کند. اینها با رنج و زحمت اینجا مىآیند.
قضاوت، امر خطیر، پر مسئولیت و پر زحمت
قضاوت را مىدانند که چقدر کار مشکلى است و پر مسئولیتى است؛ شما هم مىدانید، شما هم جزء روحانیون هستید. شما آقایان هم مىدانید که قضاوت چه امر مهمى است و چه پر مسئولیت و پر زحمت. بالاخره قاضى یک طرف قضیه از او ناراضى است. دو تا آدمى که با هم منازعه مىکنند کم اتفاق مىافتد، نادر، که آن کسى هم که محکوم شده است آن هم شکرگزار باشد. قهراً آن کس که محکوم شده است ناراضى مىشود. خوب،این یک مقدار نارضایتیهاى وسیعى که براى شما آقایان پیش مىآید، آن قدر زحمتى که آقایان الآن دارند مىکشند و در ازایش هم ملاحظه مىکنید هیچ اجرى که بخواهند بیایند از مردم اجرى بگیرند، حقوقى مثلًا کافى داشته باشند، این حرفها توى کار نیست.
این یک نکته بود که عرض کردم که ما باید بدانیم. قدر این آقایانى که وارد مىشوند در این مسائل بدانیم که اینها از یک محیط که عادت کرده بودند به آن محیط، و بیرون آمدن از آن محیط برایشان مشکل بود، احساس این را مىکردند که تکلیف دارند و تکلیف هم دارند، احساس این را کردهاند و از آن محیط بیرون آمدهاند، و آمدهاند اینجا؛ و باید ما قدرشان را بدانیم که رها کردهاند یک محیطى که مأنوس بودند، رفقایى داشتند، نمىدانم کارهایى داشتند، درسهایى داشتند، تفکرات اسلامى داشتند، حالا از آنها دست برداشتهاند براى اداى تکلیف آمدند اینجا و مشغول خدمت هستند.
این یک نکته هست. نکته دیگر، این شورای عالى قضایى که بود من باید تشکر کنم از اینها. اینها زحمت کشیدهاند، دو- سه سال زحمت کشیدهاند، رنج بردهاند، خدمت کردهاند، و این طور نیست که آنها هم براى مقامى آمده بودند. آنها از بزرگان روحانیون هستند. آنها هم مثل سایر روحانیون از محلى که مأنوسشان بوده است و مطلوبشان بوده است آمدند در یک محیطى که زحمتش زیاد و رنجش زیاد و کارش زیاد و مسئولیت پیش خدایش هم زیاد و نارضایتى پیش مردم هم زیاد. این طورى نیست که اینها آمده باشند یک بهرهاى برده باشند. برایشان هم هیچ مطرح نیست که حالا اینجا خدمت بکنند یا آنجا خدمت بکنند. یک مرد اسلامى روحانى که با روحیات اسلام مأنوس است فرقى پیشش نیست که حالا بشود رئیس دیوان عالى کشور و دادستان کل کشور یا کار دیگرى بکند، جور دیگرى خدمت بکند، این هم فرقى ما بینش نیست. بنا بر این، این طور نیست که اگر به واسطه بعضى مصالح و بعضى جهاتى که در کار بوده است کسى گمان بکند که این آقایانى که در شورای عالى قضایى بودهاند یک وقت خداى نخواسته، نامطلوب هستند. اینها همهشان مطلوب، همهشان خدمتگزار، اینها خدمت کردهاند. اینها بعضیشان در انقلاب، از اول انقلاب
خدمت کردهاند. بناءً علیه اگر یک مصالحى اقتضا بکند که آن آقایانى که مدتى رنج کشیدهاند این رنجشان را حالا بدهند کسى دیگر بکشد و خودشان مثلًا یا استراحت کنند یا در جایى که زحمتش کمتر است و گرفتاریش کمتر است آنجا خدمت بکنند، این طور نیست که- حالا فرض کنید- اشخاص خیال کنند که نه، این آقایان معلوم شد چه هستند. نخیر اینها همهشان را سى سال است، بعضى از اینها را سى سال است مىشناسم. بنا بر این، این طور نیست که مردم گمان کنند یا کسى گمان بکند این آقایان نامطلوب بودند و رفتند. اینها مطلوب بودند، لکن خسته شدهاند. دیگر خستگى، یک وضعى پیدا مىکند انسان در قضاوت، که گاهى خسته مىشود و این اسباب این مىشود که یک کار سبکترى یا یک وضع بهترى، تغییر وضعى داده شود.
و حالا ما مىخواهیم این رنج را به گردن آقاى آقا شیخ یوسف صانعى به عنوان دادستان کل [بگذاریم] و معرفى کنم به آقایان. و من آقاى صانعى را مثل یک فرزند بزرگ کردهام. این آقاى صانعى وقتى که سالهاى طولانى در مباحثاتى که ما داشتیم تشریف مىآوردند ایشان، بالخصوص مىآمدند با من صحبت مىکردند و من حظ مىبردم از معلومات ایشان. و ایشان یک نفر آدم برجستهاى در بین روحانیون است و یک مرد عالمى است و متوجه مسائل است و مخالف این انحرافاتى که در این کشور موجود بوده است؛ از قبیل منافقین- نمىدانم- و غیره، و ایشان مخالف سرسخت آنهاست. با جدیت عمل مىکند. با قاطعیت عمل مىکند اگر یک وقتى موقعش بشود.
از این جهت، من این آقا را به جاى آقاى ربّانى ، در عین حالى که از ایشان هم تشکر مىکنم و تقدیر مىکنم، و ایشان هم باید یک فکرى کرد که یک جایى باز خدمت بکنند، و بتوانند خدمت به این کشور بکنند و خدمتگزار باشند. چنانچه سایر آقایان هم که هستند و ایشان را معرفى مىکنم. و من امیدوارم که ایشان به همه مسائلى که توجه دارند بیشتر توجه داشته باشند. و باید به همه آقایان راجع به این مسأله قضا عرض کنم که امر قضاوت یک چیزى است که بسیار مسئولیتش زیاد است. انسان با جان مردم، با ناموس مردم، با مال مردم، با حیثیت مردم، با آبروى مردم، سر و کار دارد. یک لغزش ممکن است که تمام بشود به اینکه آبروى یک مسلمانى ریخته بشود. یک لغزش ممکن است که یک مسلمانى را تا آخر عمر محروم کند، بدبخت کند. این چیزهایى است که براى قوه قضائیه هست. لکن با همه اینها چون تکلیف الهى است و ما نمىتوانیم به واسطه مشکل یک امرى، از تکلیف الهى شانه خالى کنیم تکلیف الهى است، از این جهت، باید قیام کرد به آن.
قضاوت حق افراد دانشمند، عادل و با تقوا
و قضیه قضاوت و- عرض مىکنم- اینها حق اشخاص دانشمندى است که قضاوت اسلامى را بدانند، عدالت داشته باشند، تقوا داشته باشند، بفهمند که با چه مطلبى سر و کار دارند؛ به چه کار بزرگى دارند مشغول مىشوند. یک لغزش، یک کشور را گاهى وقتها شاید از بین ببرد، یا یک خانواده را تا آخر ضعیف کند و از بین ببرد. و از آن طرف هم یک کار خوب یک کشور را روشن مىکند. خدمت در قضا خدمت بزرگى است.
محرومینى که غالباً اشخاص آنها را از جهاتى محروم کردهاند و ظلم کردهاند، آنها را به حقوق خودشان مىرساند. و من امیدوارم که همه قضات محترمى که در سرتاسر کشور داریم و دادستانهایى که داریم و کسانى که در امور دادگسترى خدمت مىکنند، همه موفق باشند که براى خاطر خدا و براى خاطر اسلام و براى خاطر این مستمندانى که در طول تاریخ در تحت فشار یا سلاطین بودهاند یا خانها و سرمایه دارها و امثال اینها، که آقایان مىدانند و بهتر هم مىدانند خیلیهایشان اینها را، ان شاء اللَّه نجات داده بشوند، و کشور ما ان شاء اللَّه یک کشورى بشود که هر چه بیشتر به افق اسلام نزدیکتر. البته آرزوى ما این است که یک کشور اسلامى بشود؛ و همه مسائلش مسائل اسلامى باشد. و این بسته به این است که هر کس در هر جایى که خدمت مىکند، این مسأله در نظرش باشد که من دارم براى خدا و براى اسلام خدمت مىکنم، نمىخواهم براى مقام، مقام چیزى نیست، مقام چیزى است که هر چه هم زیاد باشد، خوب دیگر مقام سلطنت را شما دیدید که مسأله چه بود و آن پدر چه شد و آن پسر چه شد، و آن طور وضع پیدا کردند، آن طور عاقبت چه شد. و آن طرف هم که معلوم نیست چه خواهد شد. یعنى، براى ما معلوم
نیست که آنجا با آنها چه خواهند کرد. ما به آن طرفش کارى نداریم.در هر صورت مقام مسئلهاى نیست که انسان ارزش انسانىاش را صرف آن بکند.
شماها ارزش انسانى دارید. ارزش انسانى بالاترین چیزهاست براى شما؛ و باید این ارزش انسانى را هر چه بیشتر تقویت کنید. خدمت به مردم به کنارهگیرى درست نمىشود.
انسان ارزشش در این است که در جامعه چه مىتواند بکند، و چه خدمتى به این بندگان خدا مىخواهد بکند.
شما ملاحظه مىکنید که پیغمبر اکرم از همه بیشتر رنج کشید براى تربیت مردم؛ براى اینکه این مظلومین را از دست آن ظالمها نجات بدهد. و بعدش هم کسانى که متعهد بودند و به جاى او بودند آنها هم همه رنج کشیدند، و همه- عرض مىکنم که- زحمت کشیدند، و همه براى این بود که چه بکنند. خوب، مىبینید که پیغمبر اسلام با آن وضعى که آن وقت داشت و بندههایى که همه خاضع او شده بودند، توى مجلس وقتى مىنشست نمىفهمید کسى که کدام یک از آنها پیامبر است. عرب مىگفت کدام پیغمبر است؟ آن با اسم پیغمبر مىگفت این. وضعش این طور بود که مجلسش مسجد بود. در مسجد بود و همه کارهاى بزرگ دنیا را هم مساجد انجام مىدادند.
و ما امیدواریم حالا هم مساجد ما برگردد به آن وقتى که مسجد، محلّ حل و عقد امور باشد، و مسجد محل نقشههاى جنگ باشد، همه چیز باشد. و مسجدیها باشند که بتوانند کارها را بخوبى انجام بدهند، خداوند همه شما را توفیق بدهد، مؤید و منصور باشید، و من دعاگوى همه شماها هستم.
صحیفه امام، ج17، ص: 227 تا 234