به گزارش سرویس بینالملل جماران، نشریه آمریکایی «فارین پالیسی» در گزارشی تحلیلی با بررسی رسوایی شرکت انویدیا و محدودیتهای جدید صادرات تراشههای پیشرفته آمریکایی، هشدار داده است که گسترش همکاریهای هوش مصنوعی واشنگتن با عربستان سعودی و امارات متحده عربی، منطقه خلیج فارس را به کانونی حساس در رقابت راهبردی آمریکا و چین تبدیل کرده است.
این نشریه با اشاره به روابط گسترده ریاض و ابوظبی با پکن تأکید میکند که چین ممکن است بدون دستیابی مستقیم به تراشههای آمریکایی، از طریق مراکز داده، خدمات ابری و شرکتهای واسطه به توان پردازشی این فناوریها دسترسی پیدا کند؛ موضوعی که نگرانیهای امنیتی واشنگتن را افزایش داده است.
فارین پالیسی همچنین با طرح پرسشهایی درباره نفوذ جنسن هوانگ بر تصمیمات دولت ترامپ و احتمال تعارض منافع برخی مقامهای آمریکایی، خواستار تشدید نظارت بر صادرات تراشه به کشورهای خلیج فارس شده و هشدار میدهد که سختگیری بیش از اندازه آمریکا نیز میتواند عربستان و امارات را به سمت فناوریهای چینی سوق دهد و در بلندمدت نفوذ واشنگتن را تضعیف کند.
فارین پالیسی در ادامه مینویسد:
در پی استعفای غافلگیرکننده جنسن هوانگ از سمت مدیرعاملی شرکت انویدیا به دلیل رابطه او با یک جاسوس چینی، وزارت بازرگانی ایالات متحده این هفته محدودیتهای صادراتی جدیدی را در حوزه هوش مصنوعی و نیمهرساناها اعلام کرد.
این مقررات، جدیترین تلاش برای مسدود کردن خلأهایی به شمار میروند که به شرکتهای چینی اجازه دادهاند به تراشهها و توان پردازشی آمریکا دسترسی پیدا کنند.
مقررات موقت جدید، سه نقطه آسیبپذیر را هدف قرار دادهاند: انتقال مجدد تراشههای هوش مصنوعی ساخت آمریکا به چین از طریق کشورهای ثالث، دسترسی اجارهای به توان پردازشی هوش مصنوعی و امکان تولید تراشههای پیشرفته توسط طراحان چینی در تأسیسات تولیدی خارج از چین.
رسوایی انویدیا و نگرانی واشنگتن از نفوذ چین در فناوری هوش مصنوعی
رسوایی انویدیا، از جمله انتقال پیشرفتهترین تراشههای این شرکت به چین از مسیرهای غیرمستقیم و انفعال دولت ترامپ در برابر این موضوع، ابعاد تهدید چین علیه فناوری هوش مصنوعی آمریکا را برجسته میکند.
مقررات جدید، خلأهای مهمی را مسدود میکنند، اما این تهدید را بهطور کامل برطرف نمیسازند.
حوزه بعدی که ایالات متحده در آن بهطور ویژه آسیبپذیر است، منطقه خلیج فارس است؛ جایی که پیشرفتهترین تراشههای آمریکایی اکنون در حال ورود به آن هستند تا در مراکز دادهای مورد استفاده قرار گیرند که توسط شرکایی با روابط گسترده با چین اداره میشوند.
خلیج فارس؛ کانون جدید رقابت فناوری میان آمریکا و چین
منطقه خلیج فارس، مشکل انویدیا را تشدید میکند. امارات متحده عربی و عربستان سعودی هر دو در تلاشاند اقتصادهای خود را از وابستگی به نفت دور کنند و هوش مصنوعی را در مرکز راهبردهایشان قرار دادهاند.
در ماه مه ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد که هر دو کشور میتوانند برای تسهیل این تلاشها، تراشههای پیشرفته آمریکایی خریداری کنند.
ابوظبی و ریاض در حال تأمین مالی پروژههای عظیم توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی هستند؛ پروژههایی که در آنها تراشههای انویدیا نصب و به کار گرفته خواهند شد و حتی به مشتریان یا استفادهکنندگان اجارهای خدمات ابری اجاره داده میشوند.
این دو کشور پادشاهی با بهرهگیری از پهنههای گسترده بیابانی، دسترسی به انرژی کمهزینهتر و منابع مالی عظیم خود، از مزیتهایشان استفاده میکنند؛ شرایطی که بازاری جذاب برای انویدیا فراهم میکند و به واشنگتن فرصت میدهد فناوری آمریکایی را در مرکز توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی حفظ کند.
روابط گسترده عربستان و امارات با چین؛ نگرانی امنیتی آمریکا
با این حال، عربستان سعودی و امارات متحده عربی هر دو روابط عمیقی نیز با چین دارند.
واشنگتن نگران است که پکن بتواند، چه بهصورت عمدی و چه غیرعمدی، از طریق پیمانکاران یا مشتریان خدمات ابری این کشورها، یا از طریق سختافزارها و نرمافزارهایی که ممکن است به سامانهها یا تراشههای آمریکایی متصل باشند، به این فناوریها دسترسی پیدا کند.
نفوذ چین میتواند از طریق یک شریک مورد اعتماد، با اطلاع یا بدون اطلاع آن شریک و بدون دستیابی مستقیم به تراشههای مشمول محدودیت صورت گیرد.
گروه ۴۲ امارات؛ نگرانی از دسترسی چین به فناوریهای حساس آمریکا
به همین دلیل است که شرکتهایی مانند گروه ۴۲ امارات متحده عربی (Group 42) توجه ناظران تحولات چین و طرفداران سرسخت اعمال محدودیتهای فناوری را به خود جلب کردهاند.
ارتباطات پیشین این گروه با چین و بخش فناوری آن، با وجود اینکه شرکت پس از آنکه دولت بایدن آن را یک خطر امنیتی اعلام کرد، بهطور علنی از این روابط اعلام برائت کرد، پرسشهایی را مطرح میکند که تضمینهای دیپلماتیک نمیتوانند به آنها پاسخ دهند.
مسئله این نیست که شرکت چه میگوید، بلکه این است که آیا میتوان فعالیتها، ساختار مالکیت، مشارکتها و دسترسی آن به فناوریهای حساس را بهصورت مستقل راستیآزمایی کرد و آنها را در برابر بهرهبرداری احتمالی چین مصون نگه داشت یا خیر.
جاهطلبی عربستان برای استقلال در هوش مصنوعی و چالش امنیتی واشنگتن
عربستان سعودی نیز با چالشی مشابه روبهروست. این پادشاهی در تلاش است با دستیابی به کنترل بر تمامی لایههای پشته فناوری، به خودمختاری در حوزه هوش مصنوعی دست یابد.
با این حال، واشنگتن خواهان شواهدی خواهد بود که نشان دهد مقامهای سعودی قادرند از مراکز داده و خدمات ابری خود در برابر دسترسی غیرمجاز محافظت کنند.
اثبات این توانایی نیز با ادامه همکاری عربستان سعودی با شرکتهای فناوری آمریکایی و چینی، روزبهروز دشوارتر میشود.
خلیج فارس؛ آزمون جدی آمریکا برای اجرای محدودیتهای جدید صادرات تراشه
مقررات جدید، منطقه خلیج فارس را به آزمونی مهم برای سنجش توانایی واشنگتن در اجرای رویکرد تازه خود در مراکز داده مستقر در کشورهای ثالث تبدیل میکند. تأسیسات مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس باید مانع دسترسی کاربران مشمول محدودیت به توان پردازشی فراهمشده توسط تراشههای آمریکایی شوند؛ از جمله دسترسی غیرمستقیم از طریق خدمات ابری یا سایر واسطهها.
مسئله صرفاً این نیست که آیا یک شرکت یا کاربر چینی میتواند از طریق یک شریک مستقر در خلیج فارس، توان پردازشی اجاره کند یا خیر؛ بلکه موضوع این است که آیا تدابیر حفاظتی لازم برای شرکایی که زیرساختهای پردازشی آمریکایی را در اختیار دارند، برقرار شده است تا بتوانند مالکیت و وابستگیهای سازمانی کاربران را راستیآزمایی کنند.
گسترش کنترلهای صادراتی آمریکا به دسترسی از راه دور و خدمات ابری
کنترلهای صادراتی ایالات متحده در اصل برای تجارت کالاهای فیزیکی طراحی شده بودند، اما وزارت بازرگانی آمریکا اکنون اذعان کرده است که صرفاً کنترل جابهجایی فیزیکی تراشهها کافی نیست.
مقررات جدید، دامنه کنترلهای صادراتی را به برخی اشکال دسترسی از راه دور و استفاده از توان پردازشی گسترش میدهند؛ اقدامی که برای مثال با هدف جلوگیری از اجاره دسترسی یک شرکت چینی به پردازندهها از طریق مراکز داده یا ارائهدهندگان خدمات ابری انجام میشود.
مقررات جدید گامی بزرگ رو به جلو محسوب میشوند، اما راهحلی کامل نیستند. حفاظت از تراشههای آمریکایی به اقداماتی فراتر از محافظت از محصول فیزیکی یا تنظیم دسترسی مستقیم نیاز دارد.
این امر مستلزم نظارت بر افراد و سامانههایی است که میتوانند از توان پردازشی فراهمشده توسط این تراشهها استفاده کنند. به عبارت دیگر، حفاظت نباید صرفاً به محل فیزیکی استقرار تراشهها محدود شود، بلکه باید مالکیت آنها، معماری شبکه و دسترسی مصرفکنندگان را نیز دربر گیرد.
ضرورت نظارت بر مالکان، کاربران و زیرساختهای پردازشی
سیاست کنترل صادرات، بهجای آنکه صرفاً مشخص کند کدام کشور یا شرکت در حال خرید یک تراشه است، باید به این پرسشها پاسخ دهد: چه کسی مالک تأسیسات خواهد بود و آنها را اداره خواهد کرد؟ چه کسی میتواند توان پردازشی را مدیریت کند؟ کدام مشتریان اجازه اجاره پردازندههای آن را دارند؟ زیرساخت شبکه و نرمافزار از چه اجزایی تشکیل شده است؟ تابعیت کاربران چیست؟ و حتی آیا امکان دسترسی به این سامانهها از خارج از محل استقرار فیزیکی آنها وجود دارد؟
برای مثال، ممکن است از پردازندهای که در یک مرکز داده در منطقه خلیج فارس به کار گرفته شده است، برای ارائه توان پردازشی از طریق فضای ابری به یک شرکت چینی یا نهاد دولتی مشمول محدودیت استفاده شود. بنابراین، کنترلها باید کاربر نهایی را نیز دربر گیرند، نه اینکه صرفاً به صادرات محصول محدود شوند.
نفوذ جنسن هوانگ بر سیاستهای صادرات تراشه دولت ترامپ
انویدیا پیشرفتهترین تراشههای موجود در این صنعت را به فروش میرساند. مدیرعامل پیشین این شرکت که خود را به چهره اصلی راهبرد شرکت و روابط آن با دولت تبدیل کرده بود، روابط نزدیکی با ترامپ داشت و از اعمال کنترلهای صادراتی سختگیرانهتر بر تراشههای هوش مصنوعی انتقاد کرده بود.
او استدلال میکرد که چنین محدودیتهایی صرفاً مصرفکنندگان بیشتری را به سمت تأمینکنندگان چینی مانند هواوی سوق خواهد داد.
نفوذ او ممکن است در متقاعد کردن ترامپ برای فروش مقادیر محدودی از تراشه H200 به چین نقش داشته باشد.
با این حال، نگرانیها فراتر از نفوذ هوانگ است. پرسشهایی درباره نحوه مدیریت این سیاست از سوی دولت آمریکا، از جمله تعارض منافع مربوط به هاوارد لاتنیک، وزیر بازرگانی ایالات متحده، منافع مالی شخص ترامپ در شرکت انویدیا و دیگر روابط میان مقامهای آمریکایی و شرکتهایی که ممکن است از برخی فروشها سود برده باشند، از جمله روابط مرتبط با جرد کوشنر، بازنگری در این تصمیمات را ضروری میسازد.
نهادهای نظارتی باید این روند را با بازبینی تصمیم مربوط به صدور مجوز فروش پیشرفتهترین تراشههای انویدیا به عربستان سعودی و امارات متحده عربی آغاز کنند.
ضرورت تدوین چارچوب نظارتی جدید برای صادرات تراشه به کشورهای خلیج فارس
سیاست نظارتی جدید لزوماً به معنای برخورد سختگیرانه با انویدیا یا اعمال ممنوعیت فراگیر بر فروش بیشتر تراشههای پیشرفته به کشورهای حاشیه خلیج فارس نخواهد بود.
در عوض، واشنگتن باید تنها زمانی دامنه دسترسی را گسترش دهد که کشورهای حاشیه خلیج فارس شرایط مشخصی را رعایت کرده باشند و دستورالعملهایی برای ارزیابی مستمر افرادی که میتوانند به این فناوری دسترسی پیدا کنند، تدوین شود.
چارچوب جدید باید به مبنای صدور مجوزهای آتی برای کشورهای حاشیه خلیج فارس تبدیل شود؛ چارچوبی که بتواند تأسیسات و مصرفکنندگان مورد تأیید را شناسایی کند، تعداد تراشهها و مجموع توان پردازشی را محدود سازد، دسترسی و اجاره خدمات به اشخاص و نهادهای مشمول محدودیت را ممنوع کند و نظارت بر موجودی تجهیزات، سوابق ثبت دسترسی و استانداردهای کنترلی را الزامی سازد.
واشنگتن همچنین باید حق تعلیق مجوزها را در هر زمانی برای خود محفوظ نگه دارد.
چین پیشتر تلاش کرده است ظرفیت پردازشی را از طریق مراکز داده در اروپا اجاره کند و از طریق سامانههایی در تایلند، برای آموزش مدلهای خود به تراشههای آمریکایی دسترسی پیدا کرده است.
افزایش نظارت کنگره آمریکا بر صادرات تراشههای پیشرفته
زمانی که دموکراتها در ماه ژانویه کنترل کنگره ایالات متحده را به دست بگیرند، احتمالاً برای اعمال نظارت سختگیرانهتر بر توافقهای خارجی فروش تراشه فشار خواهند آورد؛ اقدامی که باید انجام دهند.
دموکراتها و جمهوریخواهان فرصت قابلتوجهی برای همکاری در این زمینه دارند.
اگرچه مقررات جدید این هفته به رفع برخی از حوزههای نگرانی کمک میکنند، اما این مقررات سیاستی متعلق به قوه مجریه هستند و بنابراین ممکن است در هر لحظه تغییر کنند.
کنگره میتواند بر تصویب قانون امنیت دسترسی از راه دور تمرکز کند؛ قانونی که سیاست صادراتی را ملزم میکند کنترلهای مربوط به دسترسی از راه دور را نیز دربر گیرد.
همچنین قانون نظارت بر هوش مصنوعی میتواند اختیارات نظارتی بیشتری در زمینه فروش خارجی تراشهها به کنگره بدهد.
ادامه دسترسی عربستان و امارات به تراشههای آمریکایی مشروط به رعایت الزامات امنیتی
برای امارات متحده عربی و عربستان سعودی، دسترسی به پیشرفتهترین تراشهها همچنان امکانپذیر است، اما اکنون با الزامات سختگیرانهتری از سوی ایالات متحده همراه خواهد بود؛ بهگونهای که هرگونه کوتاهی در رعایت این شرایط باید به قطع فوری دسترسی منجر شود.
چه منصفانه باشد و چه نباشد، رسوایی انویدیا هزینه اتکا به این فرض را که اعتماد بهتنهایی برای تأمین امنیت کافی است، افزایش داده است.
خطر گرایش کشورهای خلیج فارس به فناوری چین در پی تشدید محدودیتهای آمریکا
با این حال، تشدید محدودیتهای آمریکا نیز با خطراتی همراه است. اگر الزامات ایالات متحده بیش از حد سختگیرانه، مداخلهجویانه، پرهزینه یا غیرقابل پیشبینی شوند، دولتهای حاشیه خلیج فارس ممکن است بار دیگر به سمت فناوریهای چینی روی آورند یا به تأمینکنندگان دیگری متمایل شوند که محدودیتهای کمتری اعمال میکنند.
افزایش وابستگی به فناوریهای چینی، برتری فناورانه ایالات متحده را یکشبه از میان نخواهد برد، اما در بلندمدت ممکن است به کاهش نفوذ آمریکا منجر شود.
تفاوت راهبردهای هوش مصنوعی امارات و عربستان سعودی
امارات متحده عربی و عربستان سعودی اهدافی تا حدودی متفاوت را دنبال میکنند. امارات در زمینه انعقاد توافقها پیشتاز است و توسعه نسل بعدی مدلهای هوش مصنوعی را پیش میبرد، در حالی که عربستان سعودی در پی گسترش ظرفیت پردازشی داخلی خود است.
برای هر دو کشور، تداوم روابط با شرکتهای فناوری چینی همچنان مسئلهای مهم خواهد بود و واشنگتن باید کنترلهای سختگیرانه و سازوکارهای راستیآزمایی دقیقی را درباره افرادی که میتوانند به این سامانهها دسترسی داشته باشند و از آنها استفاده کنند، اعمال کند.
ضرورت تقویت دفاع فناورانه آمریکا در برابر نفوذ چین
چالش چین برای هوش مصنوعی آمریکا، تهدیدی جدی است و ایالات متحده باید توان دفاعی فناورانه خود را در منطقه خلیج فارس و سایر نقاط جهان تقویت کند.
مقررات جدید وزارت بازرگانی آمریکا، گامی معنادار در جهت برطرف کردن خلأهای نظارتی موجود در سیاست کنترل صادرات تراشههای ایالات متحده محسوب میشوند.
جاهطلبیهای عربستان سعودی و امارات متحده عربی در حوزه هوش مصنوعی، این دو کشور را به آزمونهایی کلیدی برای سنجش توانایی ایالات متحده در اجرای این رویکرد تبدیل کرده است.
اجرای چنین رویکردی مستلزم بررسی نظاممند و مستمر لایههای بسیار بیشتری از زنجیره ارزش هوش مصنوعی نسبت به آن چیزی است که کنترلهای صادراتی کنونی آمریکا پوشش میدهند؛ از جمله مالکیت، کاربران، زیرساختها و دسترسی از راه دور.
مقامهای عربستان سعودی و امارات متحده عربی بیتردید خواهند گفت که میتوان به آنها اعتماد کرد. اما در فضای هوش مصنوعی پس از ماجرای هوانگ، اتکا صرف به تضمینها و اطمینانبخشیها، بهسادگی بیش از حد پرخطر است.