ورزشی جماران، پس از گذشت ۱۰ هفته از لیگ برتر انگلیس، چهار جایگاه از شش رتبه نخست در اختیار "شش تیم بزرگ" است. تنها برایتون که تیم دوم جدول لیگ برتر است و الگوی مدیریتی اش می تواند مایه غبطه خیلی از رقیبانش باشد و اورتون که مدت هاست در لیگ برتر حضور دارد، توانستند خود را در جمع مدعیان قرار دهند.
از لحاظ مالی این موضوع جای تعجب ندارد. به نوشته بیبیسی اسپورت، شش باشگاه بزرگ که شامل منچستریونایتد، لیورپول، منچسترسیتی، آرسنال، تاتنهام و چلسی می شوند اکنون هزاران میلیون پوند بیشتر از تیم های دیگر لیگ برتر درآمدزایی دارند.
این فاصله بین آن ها هر فصل در حال افزایش است. در این گزارش چگونگی جهش عظیم مالی این شش باشگاه بزرگ بررسی می شود؛ روندهای جدید و تاثیر آنها بر نقل و انتقالات را آنالیز میکند و میپرسد که این مسئله واقعا تا چه حد اهمیت دارد.
شش تیم بزرگ ثروتمندتر می شوند و شکاف افزایش پیدا می کند
شرکتها پول خود را در جایی صرف میکنند که هواداران نیز حاضرند در آنجا هزینه کنند. این یک اصل ساده تجاری در هر کشوری و واقعیتی حاکم در فوتبال است.
در انگلیس، لیورپول، آرسنال و منچستریونایتد به شکل سنتی روی تماشاگران، فضای رسانه ای، فروش پیراهن و اسپانسرها تسلط دارند.
از ۲۰ سال پیش، چلسی، منچسترسیتی و تاتنهام نیز به آن ها پیوستند.
اکنون این گروه از باشگاه ها به اندازه ای درآمدزایی دارند که سخت می توان تصور کرد در درازمدت شکست بخورند حتی اگر در کوتاه مدت عملکردشان مشکل داشته باشد.
حالا بیاید نگاه کنیم چگونه این شکاف گسترش پیدا کرده است.
از اورتون به عنوان مثال استفاده می کنیم، تنها تیمی که جزو شش تیم بزرگ نیست اما از زمان ایجاد لیگ برتر در سال ۱۹۹۲ هرگز سقوط نکرده است.
این موضوع نشان میدهد که چگونه حتی یکی از اعضای بنیانگذار لیگ میتواند تا این حد از دیگران عقب بماند.
در فصل ۱۰-۲۰۰۹ میانگین فاصله درآمدزایی بین شش تیم بزرگ و اورتون ۱۲۰ میلیون پوند بود. در فصل ۲۵-۲۰۲۴ این شکاف به ۴۴۲ میلیون افزایش پیدا کرده است.
با این حال، چه عاملی باعث این جهش عظیم شده است؟
بخش بزرگی از آن به خاطر رونق در فروش حق پخش تلویزیونی بینالمللی است.
کیران مگوایر استاد امور مالی فوتبال در دانشگاه لیورپول گفت که این وضعیت شرکتهایی را جذب کرده است که حاضرند مبالغ هنگفتی بپردازند تا نامشان با باشگاههای بزرگ لیگ برتر پیوند بخورد.
او اظهار کرد: "باشگاه های بزرگ به برندهای قدرتمند فوتبالی تبدیل شدند که در سطح جهانی هوادار دارند و آن برای شرکای تجاری جهانی جذابیت دارد، به خصوص برای آن اسپانسرهایی که نامشان روی پیراهن درج می شود."
مگوایر افزود: "اگر به آن پخش تلویزیونی لیگ برتر را در ۱۹۰ کشور مختلف اضافه کنیم، این قضیه به باشگاه ها این امکان را می دهد با رقم های بالا مذاکره کنند."
تنها ۱۰ درصد از درآمدزایی اورتون از توافق های تجاری است، این در حالی است که شش تیم بزرگ ۴۵ درصد درآمدشان از این طریق است.
این به معنا است که اورتون و دیگر باشگاه های لیگ به شدت به حق پخش تلویزیونی وابسته هستند و ۶۶ درصد درآمدزایی شان را تشکیل می دهد.
حداقل برای اورتون، این شرایط پس از نقل مکان کردن به ورزشگاه هیل دیکنسون باید تغییر می کرد. با این حال احتمال خیلی کمی دارد آن برای توقف گسترش شکاف ذکر شده کافی باشد.
لیگ قهرمانان اروپا این شکاف را بیشتر کرد
چند سالی طول کشید اما استون ویلا و نیوکاسل شروع به افزایش درآمدزایی کردند. آن بیشتر به لطف پاداش های مالی لیگ قهرمانان است.
با این حال، خود یوفا سیستمی را پایه گذاری کرده است که جایگاه تیم های بزرگ را بیش از پیش تثبیت می کند.
پس از شکست پروژه سوپرلیگ اروپا، یوفا توافق مالی جدیدی را با نام ستون ارزش معرفی کرد.
در این مدل، ۳۵ درصد از کل درآمدهای لیگ قهرمانان که معادل ۷۱۳ میلیون پوند می شود به باشگاههایی اختصاص مییابد که از نظر تاریخی موفقترین تیمها بودهاند.
در پایان مرحله نخست لیگ قهرمانان فصل گذشته، سیتی در مجموع از ستون ارزش ۳۷.۹ میلیون پوند، لیورپول ۳۵.۵ میلیون و چلسی ۳۳.۳ میلیون پوند دریافت کردند. با این حال نیوکاسل تنها ۱۳.۶ میلیون کسب کرد.
خبر خوب برای استون ویلا این است که ضریب عملکردی آنها بهویژه به لطف قهرمانی در لیگ اروپا فصل گذشته بهبود چشمگیری یافته است.
پیشبینی میشود سهم استون ویلا از ستون ارزش در فصل جاری به ۲۵ میلیون پوند برسد؛ رقمی که همچنان کمتر از سهم شش باشگاه بزرگ حاضر در این رقابتها است.
بنابراین، شرایط برای باشگاههای بلندپرواز به گونهای رقم خورده که کارشان دشوارتر شده است؛ نه تنها در رقابت های داخلی، بلکه در مسابقات اروپایی هم.
استمفورد بریج، مشکل بزرگ چلسی
با بررسی روند مالی شش باشگاه بزرگ متوجه می شویم که چلسی شروع به عقب ماندن کرده است.
در دو فصل گذشته و برای اولین بار در این ۲۰ سال، آبی ها کمترین درآمدزایی را در میان شش تیم بزرگ داشتند.
آن هم نه با یک تفاوت کوچک. آن ها با ۷۴ میلیون پوند کمتر پشت سر تاتنهام و ۲۰۰ میلیون پایین تر از لیورپول و سیتی قرار گرفتند.
مشکل چلسی جایگاه است.
استمفوردبریج تنها ۴۰ هزار نفر ظرفیت دارد و امکان گسترش آن ساده نیست. بقیه شش تیم بزرگ ورزشگاه هایشان حداقل ۶۰ هزار نفر ظرفیت دارد.
در فصل ۲۵-۲۰۲۴، میانگین هزینه هر هوادار برای چلسی ۸۰ پوند بود که پس از آرسنال، دومین رقم بالا در لیگ محسوب میشد.
با این حال، از آنجا که چلسی ۲۰ هزار بلیت کمتر از رقبای بزرگ دیگر خود میفروشد، مجموع درآمدهای روز بازی این باشگاه در مقایسه با آنها بسیار ناچیز است.
مگوایر در این رابطه اظهار کرد: "درآمد روز مسابقه اهمیت زیادی پیدا کرده اند. درآمد های حاصل از حق پخش تلویزیونی، بهویژه از سال ۲۰۱۷، تقریبا ثابت مانده و رشدی نداشتهاند."
او ادامه داد: "به همین خاطر باشگاهها مجبور شدند به دنبال روشهای جایگزینی برای افزایش درآمد باشند؛ بهویژه که هزینهها چه در داخل زمین و چه در خارج از آن با سرعتی زیاد در حال افزایش است."
درآمدزایی در روز مسابقه عملا برای چلسی متوقف شده و در ۱۰ سال گذشته تنها ۱۶ میلیون پوند افزایش یافته است. در مقابل یونایتد ۶۹ میلیون، تاتنهام به لطف زمین جدیدش ۸۵ میلیون پوند رشد داشته است.
مگوایر افزود: "چلسی خیلی بیشتر به فروش بازیکن وابسته است. این شکاف مدام بیشتر می شود چون جذابیت در سطح جهانی بیشتر روی سه یا چهار باشگاه متمرکز شده است."
او گفت: "آرسنال به لطف پیشرفتش در لیگ قهرمانان جایگاه خود را دوباره پیدا کرد. منچستریونایتد به خودی خود یک برند محسوب می شود. لیورپول نیز ظرفیت ورزشگاه آنفیلد را از ۴۴ هزار به ۶۱ هزار صندلی افزایش داده که بخش زیادی از این ظرفیت جدید به بخشهای تجاری اختصاص یافته است."
مدل موفق چلسی در خرید و فروش بازیکنان، تاکنون توانسته تا حدی از شدت این مشکل را کم کند.
با این حال نشانههایی وجود دارد که حداقل از نظر مالی دیگر نتوان از شش تیم بزرگ حرف زد و این گروه به پنج تیم بزرگ تبدیل شود.
چگونه قوانین جدید اجازه می دهند شش تیم بزرگ بیشتر خرج کنند
احتمالا به یاد دارید که باشگاههای استون ویلا و نیوکاسل از قوانین قدیمی سودآوری و پایداری لیگ برتر (PSR) رضایت نداشتند.
این قانون موجب شد هر دو باشگاه برای ایجاد توازن در حساب های مالی خود، برخی از بهترین بازیکنانشان را بفروشند.
با این حال در فصل جدید با معرفی معیار "نسبت هزینه تیم" (SCR) شرایط تغییر کرده است.
تفاوت کلیدی در سیستم SCR این است که به باشگاه اجازه میدهد درآمد کسب شده خود را صرف خرید بازیکنان کند؛ در حالی که قانون PSR با محدود کردن میزان زیان مالی، سختگیرانهتر عمل میکرد.
مگوایر گفت: "این تغییر، هزینه کردن را برای تیم هایی همچون استون ویلا و نیوکاسل آسان تر می کند. با این حال همچنان کفه ترازو به شدت به نفع شش تیم بزرگ سنگینی می کند."
او در ادامه اظهار کرد: "قانون SCR بهتر از PSR نیست، بلکه صرفا متفاوت است. این تغییر برای بعضی ها سودمند و برای برخی دیگر این چنین نیست."
خب این موضوع به چه معنا است؟
شش تیم بزرگ هزاران میلیون پوند بیشتر از دیگر باشگاه ها درآمدزایی می کنند. بنابراین می توانند هزاران میلیون بیشتر از تیم های دیگر برای تقویت تیم خود خرج کنند.
این قضیه بیشتر از قبل شش تیم بزرگ را در نقل و انتقالات قوی تر می کند.
مگوایر گفت: "به باشگاه هایی نگاه کنید که علیه SCR رای دادند؛ برایتون، برنتفورد، بورنموث، کریستال پالاس، فولام و لیدزیونایتد."
او افزود: "نکته قابلتوجه این است که این باشگاهها بهطور سنتی در فروش بازیکن بسیار موفق بودهاند، در حالی که معمولا درآمدهای حاصل از روز مسابقه و درآمدهای تجاریشان کمتر بوده است."
اکثر شش تیم بزرگ که چلسی در این میان یک استثنا محسوب میشود حتی به سقف ۸۵ درصدی تعیینشده برای نسبت هزینه تیم (SCR) در لیگ برتر نزدیک هم نیستند.
آیا این مسئله باعث تورم در نقل و انتقالات می شود؟
اگر شما به باشگاه ها برای خرید بازیکن بیشتر پول بدهید، احتمالا همین کار را خواهند کرد. ارقام نیز این موضوع را تایید می کنند.
به این تابستان نگاه کنید.
لیگ برتر ۳.۵ میلیارد پوند خرج کرد که آن تنها بالاترین رقم ثبت شده در نقل و انتقالات تابستانی نبود بلکه تقریبا رکورد یک فصل کامل را شکست؛ ۳.۵۳ میلیارد پوند در فصل ۲۶-۲۰۲۵.
هزینه حسابداری سالانه مربوط به نقل و انتقالات پیشین، سال به سال رو به افزایش بوده است.
مگوایر گفت: "در طول دهه گذشته، هزینه استهلاک نقل و انتقالات بیش از دو برابر و نزدیک به سه برابر شده است."
او ادامه داد: "آن به این معنی است که بهطور میانگین، باشگاههای لیگ برتر اکنون هزینهای را متحمل میشوند که در محاسبات مربوط به مقررات کنترل هزینههای تیم لحاظ میشود که رقمی نزدیک به ۱۰۰ میلیون پوند است."
یوفا نگران است SCR اوضاع را بدتر کند و در سراسر اروپا موجب تورم شود.
شما می توانید ببینید چرا این قضیه نگران کننده است.
در تابستان گذشته ۱۳ تیم لیگ برتر رکورد نقل و انتقالات خود را شکستند.
برنتفورد، برایتون، کریستال پالاس، لیدز و ناتینگام فارست برای یک بازیکن بیش از ۴۰ میلیون پوند هزینه کردند؛ رقمی که تا همین اواخر غیرقابل تصور بود.
آیا این نابرابری مالی واقعا اهمیت دارد؟
خب ما متوجه شدیم شش تیم بزرگ بیشتر از هر زمان دیگری درآمدزایی می کنند و این شکاف به قدری زیاد است که حداقل از لحاظ مالی هیچ تیمی توان رقابت با آن ها را ندارد.
نکته مهم اینجاست: به جز استون ویلا و نیوکاسل بقیه تیم ها تلاش نمی کنند با شش تیم بزرگ رقابت کنند.
باشگاه هایی همچون برنتفورد و برایتون نشان داده اند که داشتن مدلهای مدیریتی هوشمند میتواند به اندازه جیبهای پر از پول موثر باشد.
آن ها با ستاره های آینده دار قرارداد امضا می کنند و آن ها را پرورش می دهند، سپس این بازیکنان را به شش تیم بزرگ می فروشند.
در واقع، اکوسیستم فوتبال، پول در اختیار شش تیم بزرگ را از طریق نقل و انتقالات به چرخه باز میگرداند.
با این حال برای باشگاه های دیگر این شرایط خطرناک و متزلزل است.
مگوایر در این رابطه اظهار کرد: "باشگاههای کوچک تر باید خیلی بیشتر از باشگاههای بزرگ در تصمیم گیری هایشان درست عمل کنند."
او در پایان گفت: "شش تیم بزرگ می توانند با بازیکنانی به ارزش ۶۰ و ۷۰ میلیون پوند قرارداد امضا کنند که در نهایت خریدهای ناموفقی از آب می درآیند اما آن ها همچنان این بازیکنان را با دستمزدهای کلان برای چندین سال در اختیار نگه میدارند."
شاید همین نکته، کلید درک تفاوت ناشی از منابع مالی عظیم شش تیم بزرگ باشد.
قدرت مالی شش تیم بزرگ تضمین کننده موفقیت نیست. هر چه باشد منچستریونایتد در منطقه سقوط قرار دارد.
با اینکه باشگاه در پنج سال اخیر برای خرید بازیکن ۹۴۵ میلیون یورو خرج کرده است اما به احتمال فراوان مائوریتسیو پوچتینو، سرمربی جدید یونایتد فرصت تقویت تیم را داشته باشد.
باشگاه های ثروتمند می توانند با تکیه بر پول، بارها و بارها راهی برای خروج از بحران پیدا کنند.
با این حال برای بقیه تیم های لیگ تنها یکی دو پنجره نقل و انتقالاتی بد کافی است تا آن ها را به فاجعه بکشاند. آن شکاف واقعی بین شش تیم بزرگ و بقیه است.