به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه آمریکایی «نیویورکتایمز» پس از موج گسترده انتقادهای داخلی و بینالمللی به گزارش جنجالی خود که در آن ادعا شده بود برخی سدها و زیرساختهای آبی ایران ممکن است با تأسیسات زیرزمینی موشکی ارتباط داشته باشند، بدون عقبنشینی از این فرضیه اثباتنشده، تلاش کرد با استناد به تحقیقات و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی از محتوای گزارش دفاع کند. این واکنش در حالی مطرح شده که شماری از کارشناسان مورد استناد همین روزنامه، استدلالهای گزارش را به چالش کشیده و نسبت به پیامدهای خطرناک چنین روایتهایی برای زیرساختهای حیاتی ایران هشدار دادهاند. منتقدان معتقدند نیویورکتایمز بهجای پاسخگویی به پرسشها درباره استحکام شواهد و مسئولیت رسانهای خود، با برجسته کردن نقش کارشناسان، عملاً مسئولیت ادعاهای بحثبرانگیز گزارش را متوجه منابع و مصاحبهشوندگان کرده است.
دفاع نیویورکتایمز از گزارش جنجالی خود
نیکول تیلور، سخنگوی نیویورکتایمز، در بیانیهای که از طریق حساب رسمی روابط عمومی این روزنامه در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، اعلام کرد گزارش مربوط به سدهای ایران بهدرستی به تحقیقات و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی در حوزه محیط زیست و فعالیتهای نظامی ایران استناد کرده است.
تیلور همچنین مدعی شد که خبرنگاران این روزنامه با انتشار گزارش تلاش کردهاند درک عمیقتری از سرمایهگذاریهای زیرساختی ایران و پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل بر غیرنظامیان ارائه دهند.
سخنگوی نیویورکتایمز در ادامه، متهم کردن گزارشگری مستقل به فراهم کردن زمینه خشونت را خطرناک توصیف کرد.
این موضعگیری در واکنش به انتقادهای گسترده از گزارشی مطرح شد که روز ۱۶ نوامبر به قلم صنم ماحوزی و اریکا سولومون منتشر شده بود؛ گزارشی که با طرح فرضیه ارتباط احتمالی برخی پروژههای سدسازی و انتقال آب ایران با برنامه موشکی کشور، نگرانیهایی را درباره زمینهسازی رسانهای برای حمله احتمالی به زیرساختهای غیرنظامی برانگیخت.
از «سدهای موشکی» تا «بمب کثیف»؛ عملیات رسانهای علیه ایران پس از دیدار رؤسای موساد و سیا
ادعایی که خود روزنامه نیز نتوانست آن را اثبات کند
نیویورکتایمز در گزارش اولیه خود با اشاره به گسترش شبکه سدها، خطوط انتقال آب و تونلهای آبی ایران، مدعی شده بود که برخی از این پروژهها ممکن است برای تأمین آب و برق موردنیاز تأسیسات نظامی زیرزمینی احداث شده باشند.
یکی از مبانی اصلی این فرضیه، همپوشانی جغرافیایی برخی سدها با مناطقی بود که در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات مشکوک نظامی هدف قرار گرفتهاند.
با این حال، خود نیویورکتایمز نیز اذعان کرده بود که به دلیل محرمانه بودن برنامه موشکی ایران، ارتباط میان پروژههای زیرساختی آب و تأسیسات نظامی همچنان در حد گمانهزنی باقی مانده است.
در این گزارش، شواهد مستقیمی که نشان دهد سد مشخصی با هدف پشتیبانی از یک پایگاه موشکی احداث شده یا آب و برق آن مستقیماً برای چنین تأسیساتی تأمین شده است، ارائه نشده بود.
اکنون نیز در بیانیه دفاعی نیویورکتایمز، بهجای ارائه مدارک تازه برای اثبات این ارتباط، بار دیگر بر اعتبار تحقیقات و تحلیلهای کارشناسان مورد استناد تأکید شده است.
واکنش کارشناسان؛ نزدیکی جغرافیایی به معنای ارتباط نظامی نیست
نکته قابلتوجه آن است که برخی پژوهشگرانی که نام یا تحقیقات آنها در گزارش نیویورکتایمز مورد استفاده قرار گرفته بود، خود به استدلالهای مطرحشده اعتراض کردهاند.
کاوه مدنی، رئیس مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، با انتقاد شدید از گزارش تأکید کرد که گمانهزنی را نمیتوان جایگزین مدرک کرد و نزدیکی جغرافیایی دو تأسیسات، به معنای وجود رابطه علت و معلولی میان آنها نیست.
مدنی همچنین در واکنش به دفاع نیویورکتایمز از استناد به هفت کارشناس، این پرسش را مطرح کرد که این کارشناسان دقیقاً چه کسانی هستند، تحقیقات مورد ادعا کجاست و نتایج آنها چه بوده است.
او یادآور شد که نام خودش در گزارش آمده، اما اظهاراتش ارتباطی با ادعای پیوند میان سدها و تأسیسات موشکی نداشته است.
نیما شکری، پژوهشگر امنیت آب در دانشگاه صنعتی هامبورگ، که تحقیقات او یکی از مبانی اصلی گزارش بود، نیز پس از انتشار مقاله تأکید کرد که نزدیکی جغرافیایی سدها به اهداف نظامی، نه علت ساخت آنها را اثبات میکند و نه حمله به این زیرساختها را توجیه میکند.
شکری همچنین مخالفت خود را با هرگونه حمله به سدها و تأسیسات غیرنظامی اعلام کرد و یادآور شد که این زیرساختها در تأمین آب آشامیدنی، کشاورزی و تولید برق نقش حیاتی دارند.
امیر آقاکوچک، پژوهشگر منابع آب دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، نیز با حمایت از موضع شکری تأکید کرد که زیرساختهای آبی، صرفنظر از موقعیت جغرافیایی یا اهمیت راهبردی احتمالی، باید از حملات نظامی مصون بمانند.
دفاع نویسنده گزارش در برابر انتقادها
صنم ماحوزی، یکی از نویسندگان گزارش نیویورکتایمز، نیز با انتشار توضیحاتی در شبکه اجتماعی ایکس، انتقادها از مقاله را مورد توجه قرار داد و اعلام کرد که نه او و نه گزارش منتشرشده، حمله به سدها یا دیگر زیرساختهای غیرنظامی را تأیید یا توجیه نکردهاند.
او همچنین تأکید کرد که از انتقادهای دقیق و سازنده استقبال میکند، اما انتظار دارد منتقدان بر اساس محتوای واقعی مقاله و با رعایت انصاف درباره آن قضاوت کنند.
با وجود این توضیحات، پرسش اصلی منتقدان همچنان پابرجاست: آیا طرح ارتباط احتمالی میان زیرساختهای حیاتی آب و تأسیسات نظامی، بدون ارائه شواهد روشن و قابلراستیآزمایی، در شرایط جنگی میتواند پیامدهایی فراتر از یک گزارش رسانهای داشته باشد؟
واکنش تهران به گزارش نیویورکتایمز
انتشار گزارش نیویورکتایمز با واکنش تند مقامهای ایرانی نیز مواجه شد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ادعاهای مطرحشده درباره ارتباط سدها با پایگاههای موشکی را بیاساس دانست و آن را بخشی از تلاش برای ایجاد دستاویزهای تبلیغاتی و امنیتی با هدف توجیه حمله به زیرساختهای حیاتی کشور توصیف کرد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز با انتقاد از منطق مطرحشده در گزارش هشدار داد که اگر نزدیکی جغرافیایی زیرساختهای غیرنظامی به مراکز نظامی، مبنایی برای تلقی آنها بهعنوان تأسیسات دارای کاربری دوگانه باشد، همین منطق درباره سدها، بنادر و نیروگاههای نزدیک به پایگاههای آمریکا و اسرائیل نیز قابل طرح خواهد بود.
پرسش بیپاسخ؛ مسئولیت رسانهای بر عهده چه کسی است؟
واکنش نیویورکتایمز به انتقادهای گسترده، بهجای رفع ابهام درباره شواهد ارتباط احتمالی سدها و تأسیسات موشکی، بر این موضوع متمرکز شده است که گزارش به تحقیقات هفت کارشناس بینالمللی استناد داشته است.
از نگاه منتقدان، چنین دفاعی پاسخ کافی به مسئولیت حرفهای یک رسانه در انتخاب، تفسیر و انتشار ادعاهای حساس نیست؛ بهویژه آنکه برخی از همان کارشناسان، برداشتهای مطرحشده از تحقیقات و اظهارات خود را به چالش کشیدهاند.
در واقع، انتقاد اصلی تنها به نادرست بودن احتمالی یک فرضیه محدود نمیشود، بلکه به پیامدهای انتشار ادعاهای اثباتنشده درباره زیرساختهای حیاتی کشوری بازمیگردد که در معرض تهدید حملات نظامی قرار دارد.
در چنین شرایطی، تأکید بر اینکه یک ادعا از سوی کارشناسان مطرح شده است، بهتنهایی مسئولیت رسانه منتشرکننده را در بررسی صحت اطلاعات، سنجش اعتبار استدلالها و ارزیابی پیامدهای انتشار آنها از میان نمیبرد.
هرچند نیویورکتایمز و نویسندگان گزارش تأکید دارند که از حمله به زیرساختهای غیرنظامی حمایت نکردهاند، منتقدان معتقدند مسئله اصلی، نه صرفاً نیت اعلامشده نویسندگان، بلکه خطر تبدیل یک فرضیه اثباتنشده به روایتی امنیتی درباره تأسیساتی است که زندگی میلیونها غیرنظامی به آنها وابسته است.
بر همین اساس، دفاع نیویورکتایمز از گزارش خود با استناد دوباره به کارشناسان، بدون ارائه شواهد تازه درباره ادعای اصلی، هنوز به مهمترین پرسش انتقادی پاسخ نداده است: چه مدارک قابل اتکایی وجود دارد که ارتباط جغرافیایی سدها و تأسیسات نظامی را به ارتباطی واقعی و اثباتشده تبدیل کند؟