به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، روزنامه آمریکایی «نیویورک‌تایمز» در مقاله‌ای تحلیلی به قلم بکا واسر، متخصص سیاست دفاعی، و دینا اسفندیاری، پژوهشگر مسائل خاورمیانه در بلومبرگ اکونومیکس، به بررسی پیامدهای جنگ ایران بر آینده حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه و ضرورت بازنگری در راهبرد امنیتی واشنگتن پرداخته است.
نویسندگان با اشاره به آسیب‌دیدگی گسترده پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه، توانایی ایران در هدف قرار دادن دقیق مواضع آمریکایی و افزایش هزینه‌های حفظ و بازسازی زیرساخت‌های نظامی، استدلال می‌کنند که تداوم حضور نظامی ایالات متحده با ساختار کنونی، دیگر با واقعیت‌های جنگ مدرن سازگار نیست.
این تحلیل با بررسی افزایش تردید کشورهای خلیج فارس نسبت به تعهدات امنیتی واشنگتن، تلاش قدرت‌های منطقه‌ای برای ایجاد ساختارهای دفاعی مستقل و پیامدهای اقتصادی جنگ، تأکید می‌کند که آمریکا ناگزیر است میان حفظ نفوذ سنتی خود و ایجاد حضوری نظامی کوچک‌تر، پراکنده‌تر و امن‌تر دست به انتخاب بزند.
نیویورک‌تایمز همچنین با اشاره به تناقض میان شعار «اول آمریکا» و ورود دولت ترامپ به جنگی ویرانگر با ایران، معتقد است کاهش تدریجی حضور و نفوذ نظامی واشنگتن، در کنار افزایش استقلال امنیتی کشورهای منطقه، می‌تواند به تأمین منافع بلندمدت طرف‌ها کمک کند.
این روزنامه در ادامه می‌نویسد:
هر بار که ایالات متحده تلاش کرده است حضور نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد، بیش از پیش درگیر این منطقه شده است. جنگ ایران، با وجود تمام مشکلات و کاستی‌هایش، می‌تواند فرصتی برای بازتنظیم واقعی روابط آمریکا با این منطقه فراهم کند.
زمانی که جنگ ایران سرانجام به شکلی پایان یابد، ایالات متحده به‌سادگی نخواهد توانست نیروهای خود را جمع‌آوری کند و از خاورمیانه خارج شود؛ حتی اگر تهران آسیب بیشتری به آن وارد کند. بنابراین، واشنگتن باید به‌دنبال بازسازی ساختار حضور نظامی خود باشد. این اقدام احتمالاً شامل کاهش نیروها و تجهیزات و همچنین پذیرش این واقعیت خواهد بود که با گذشت زمان، کشورهای خلیج فارس ممکن است آمریکا را تنها یکی از چندین شریک امنیتی خود بدانند.
این رویکرد جدید، تدریجی خواهد بود و به معنای واگذاری بخشی از قدرت و نفوذ نیز خواهد بود. توسعه خاورمیانه دیگر براساس شرایطی که آمریکا دیکته می‌کند، پیش نخواهد رفت. بااین‌حال، چنین تغییراتی به واشنگتن اجازه می‌دهد بیشتر بر منافع اصلی خود تمرکز کند و از درگیر شدن در جنگ‌های منطقه‌ای نامحبوب بپرهیزد. همچنین به کشورهای عربی توانایی بیشتری برای ایجاد ساختار امنیتی مستقل خود خواهد داد. ساختن آینده‌ای جدید در خاورمیانه نیازمند شجاعت، ناامید کردن شرکا و تحمل هزینه‌های مالی سنگین است؛ اما این بهایی است که ارزش پرداختن دارد.
تناقض‌های راهبرد ترامپ در خاورمیانه
دولت ترامپ در چارچوب برنامه «اول آمریکا» تلاش کرد نقش ایالات متحده را در بخش بزرگی از جهان بازتعریف کند. هدف این دستور کار، فاصله گرفتن از رویکردی بود که آمریکا را حامی امنیت جهانی می‌دانست. با این‌حال، راهبرد دولت در خاورمیانه نامشخص باقی ماند و جنگ ایران تناقض‌های آن را برجسته‌تر کرد.
دونالد ترامپ در دوران نامزدی انتخابات ریاست‌جمهوری، بارها از مداخله آمریکا در درگیری‌های خارجی انتقاد کرده بود. در راهبرد امنیت ملی دولت او در سال ۲۰۲۵ نیز ادعا شده بود که تهدید ایران کاهش یافته است. بااین‌حال، ترامپ وارد جنگی ویرانگر شد که به تثبیت بیشتر رهبری جمهوری اسلامی انجامید و تهران را وادار به واکنش کرد؛ آن هم با اهدافی متضاد.
از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶، تقریباً تمامی پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه آسیب دیده‌اند و ابزارهایی که زمانی برای اعمال قدرت به کار گرفته می‌شدند، به‌مراتب کم‌اثرتر شده‌اند.
بازسازی همان پایگاه‌ها با خطرات جدی همراه خواهد بود. بسیاری از این پایگاه‌ها بیش از نیم‌قرن پیش ساخته شده‌اند و با توجه به تحولات گسترده فناوری، با وجود تعمیرات و بازسازی‌های اخیر، بسیار قدیمی شده‌اند. همچنین سامانه‌های دفاع هوایی برای مقابله با تهدیدهای جدید از توانایی کافی برخوردار نیستند.
در مقابل، ایران ظرفیت موشک‌های میان‌برد و دوربرد خود را گسترش داده و پهپادهایی توسعه داده است که در میدان‌های نبرد، از اوکراین تا خلیج فارس، ویرانی به بار آورده‌اند.
توانایی تهران در هدف قرار دادن دقیق پایگاه‌های آمریکایی به این معناست که پس از پایان جنگ، ادامه استقرار شمار قابل‌توجهی از نیروها و هواپیماهای آمریکایی در پایگاه‌هایی که در تیررس ایران قرار دارند، منطقی نخواهد بود.
تاکنون موشک‌ها و پهپادهای ایران به دست‌کم ۸۱ فروند هواپیما آسیب وارد کرده‌اند؛ این آمار بدون احتساب تلفات انسانی است.
دست‌کم ۲۱ نفر از نیروهای آمریکایی کشته و نزدیک به ۹۰۰ نفر زخمی شده‌اند. در همین حال، هزاران ایرانی، از جمله شمار زیادی غیرنظامی، جان خود را از دست داده‌اند. کشورهای سراسر خاورمیانه نیز تلفات نظامی و غیرنظامی را تجربه کرده‌اند.
ضرورت بازسازی ساختار حضور نظامی آمریکا
ایالات متحده همچنان باید توان نظامی خود را در خاورمیانه مستقر نگه دارد؛ به‌ویژه اگر ایران پس از جنگ به‌دنبال بازسازی قدرت نظامی خود باشد.
آمریکا می‌تواند تصمیم بگیرد برخی از پایگاه‌های آسیب‌دیده خود را بازسازی کند، اما هزینه این اقدام بسیار سرسام‌آور خواهد بود. علاوه بر این، تدابیر امنیتی جدیدی مانند ساخت پناهگاه‌های مستحکم برای هواپیماها و تأسیسات ارتباطی زیرزمینی نیز باید در نظر گرفته شود.
در عوض، بهتر است واشنگتن به‌دنبال ایجاد پایگاه‌های کوچک‌تر و موقت باشد یا با توافق شرکای محلی، از پایگاه‌ها و حریم هوایی آن‌ها استفاده کند تا توانایی انجام و تداوم عملیات نظامی از خاورمیانه را حفظ کند.
همچنین واشنگتن می‌تواند ساختار پایگاه‌های خود را به مجموعه‌ای از تأسیسات کوچک‌تر و پراکنده‌تر در مناطقی دورتر از تهدید ایران، مانند غرب عربستان سعودی، اردن و اسرائیل، تغییر دهد.
این رویکرد به معنای ایجاد مراکزی است که تعداد کمتری از نیروهای آمریکایی در آن‌ها مستقر باشند و در صورت نیاز بتوان آن‌ها را به‌سرعت جابه‌جا کرد.
با این‌حال، چنین اقدامی مستلزم موافقت شرکایی است که دسترسی به پایگاه‌ها و ایجاد تأسیسات جدید به اجازه آن‌ها وابسته خواهد بود. واشنگتن نیز ممکن است کشورهای خلیج فارس را، همانند گذشته، وادار کند بخش عمده‌ای از هزینه‌ها را بپردازند.
تردید کشورهای خلیج فارس درباره تعهدات امنیتی واشنگتن
با این‌حال، کشورهای خلیج فارس به‌طور فزاینده‌ای نسبت به تعهد واشنگتن به امنیت خود تردید دارند. این احتیاط موضوع تازه‌ای نیست، اما از زمان آغاز جنگ ایران عمیق‌تر شده است.
اصلی‌ترین تضمین‌کننده امنیت این کشورها، درگیری طولانی‌مدتی را آغاز کرده که قلمرو، ثبات و اقتصاد آن‌ها را به‌شدت تهدید کرده است.
جنگ، منطقه را فقیرتر کرده است. براساس گزارش بلومبرگ اکونومیکس، اقتصاد عربستان سعودی نزدیک به ۲ درصد کوچک شده است و هرچه جنگ طولانی‌تر شود، فشار مالی بر منطقه افزایش خواهد یافت.
نتیجه این وضعیت، تسریع تلاش‌ها برای تنوع‌بخشی به مشارکت‌های امنیتی است؛ اقدامی که دیگر صرفاً با هدف پوشش ریسک انجام نمی‌شود.
درحال‌حاضر، هیچ قدرت دیگری نمی‌تواند با تضمین‌های امنیتی یا وزن سیاسی آمریکا برابری کند. بااین‌حال، با گذشت زمان، ائتلاف‌ها و روابط کشورهای خلیج فارس با قدرت‌های دیگر می‌توانند ارزش بیشتری پیدا کنند.
کشورهای خاورمیانه هم‌اکنون از طریق ابتکاراتی مانند «پیمان مکه» که در تابستان برای تثبیت همکاری‌های دفاعی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضاء شد، پایه‌های یک ساختار امنیتی منطقه‌ای مستقل را بنا گذاشته‌اند.
چنین تلاش‌هایی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارند، اما گامی به‌سوی ایجاد اطمینان بیشتر برای کشورهای منطقه محسوب می‌شوند؛ کشورهایی که می‌خواهند کنترل بیشتری بر دفاع و آینده خود داشته باشند.
با این‌حال، اگر کشورهای خلیج فارس خواهان تداوم حضور و مشارکت ایالات متحده هستند، باید اطمینان دهند که مشارکت‌های جدید آن‌ها صرفاً بر توانایی‌های آمریکا تکیه نخواهند کرد.
کاهش حضور نظامی و هزینه‌های سیاسی و عملیاتی آن
ایالات متحده نمی‌تواند حضور خود را کاهش دهد و درعین‌حال تمامی نفوذش را در خاورمیانه حفظ کند. بااین‌حال، حضور نظامی کوچک‌تر و چابک‌تر ممکن است ارزش پذیرش چنین مصالحه‌هایی را داشته باشد.
از نظر عملیاتی، این رویکرد خطرات کمتری برای نیروهای آمریکایی به همراه خواهد داشت. همچنین توجیه آن در داخل آمریکا آسان‌تر خواهد بود؛ زیرا درگیری‌های خارجی همواره نزد رأی‌دهندگان آمریکایی نامحبوب بوده‌اند.
اما ایجاد مواضع نظامی پراکنده به معنای ساخت زیرساخت‌های بیشتر است؛ موضوعی که با توجه به تلاش واشنگتن برای کاهش هزینه‌های خود در خاورمیانه، چندان مطلوب نخواهد بود.
این تغییر همچنین به معنای بازنگری در نحوه و محل عملیات نیروهای آمریکایی است؛ اقدامی که احتمالاً با نارضایتی پایتخت‌های کشورهای خلیج فارس مواجه خواهد شد و ممکن است در آینده، زمانی که آمریکا درخواست دسترسی به این کشورها را مطرح کند، با درهای بسته روبه‌رو شود.
این مسأله اهمیت حضور نظامی آمریکا در اروپا را برای نمایش قدرت افزایش می‌دهد؛ منطقه دیگری که واشنگتن به‌شدت در تلاش است حضور نیروهای خود را در آن کاهش دهد.
تحقق اهداف آمریکا در خاورمیانه به کشورهایی وابسته خواهد بود که نقش جدید واشنگتن آن‌ها را ناراضی کرده یا احتمالاً خواهد کرد.
چشم‌انداز آینده حضور آمریکا در خاورمیانه
دستیابی به این چشم‌انداز ممکن است از نظر سیاسی دشوار باشد، اما می‌تواند نتیجه بهتری برای تمامی طرف‌های ذی‌نفع به همراه داشته باشد.
ایالات متحده می‌تواند موضع نظامی خود را به‌گونه‌ای تنظیم کند که از نیروها و توانایی‌هایش بهتر محافظت شود و درعین‌حال به هدف دیرینه خود، یعنی کاهش تعهداتش در خاورمیانه، دست یابد.
اما برای تحقق این هدف، واشنگتن باید به همکاری و ارتباط با شرکای خود در خلیج فارس ادامه دهد.
کشورهای خلیج فارس نیز خواهند توانست از وابستگی به تنها تضمین‌کننده امنیتی خود فاصله بگیرند و مسیر مستقل خود را در حوزه دفاع و امنیت ترسیم کنند؛ درحالی‌که حضور آمریکا همچنان ادامه خواهد داشت.
جنگ ایران خاورمیانه را دگرگون کرده و به واشنگتن فرصتی داده است تا در نقش خود در این منطقه بازنگری کند.
کاهش نفوذ آمریکا در ازای برخورداری از حضوری نظامی پایدارتر و امن‌تر، که با واقعیت‌های جنگ مدرن سازگاری بیشتری دارد و به منافع اصلی ایالات متحده نزدیک‌تر است، همراه با شکل‌گیری منطقه‌ای که کنترل بیشتری بر امنیت خود داشته باشد، می‌تواند معامله‌ای ارزشمند برای همه طرف‌ها باشد.