به گزارش خبرنگار جماران، روز سیزدهم آبان ماه سال 58 یک خبر مثل بمب صدا کرد. خبری که خیلی سریع به صدر اخبار رسانه های خارجی و داخلی تبدیل شد: سفارت امریکا در تهران به تصرف دانشجویان پیرو خط امام در آمد. این خبر یک شکست بزرگ برای امریکایی ها و در مقابلش یک پیروزی بزرگ برای ایران بود طوری که امریکایی ها را به شدت به تکاپو واداشت.
مرحوم هاشمی رفسنجانی درباره این رویداد مهم اینگونه روایت کرده است:
در سیزدهم آبان 1358، من و آیت اللّه خامنه ای در مکه بودیم که خبر تصرف سفارت امریکا را شب هنگام، در پشت بام محل اقامتمان، هنگامی که آماده خواب می شدیم، از رادیو شنیدیم، تعجب کردیم، زیرا انتظار چنین حادثه ای را نداشتیم.
روزهای بعد، روزهای انتظار و نگرانی بود؛ تا اینکه به تهران آمدیم و در جریان جزئیات قرار گرفته و مشخص شد که گروهی از دانشجویان معترض بدون اطلاع و هماهنگی با مسئولان، به سفارت حمله کرده اند و آن را به اشغال درآورده اند. اکنون ما، در مقابل یک عمل انجام شده ای، قرار گرفته بودیم که امام نیز، بعد از رؤیت اسناد و مدارک دخالت های امریکا در اوضاع داخلی ایران، آن را تأیید کرده بودند و طی سخنانی فرموده بودند: «آن مرکزی هم که جوان های ما رفتند گرفتند ـ آن طور که اطلاع دادند ـ مرکز جاسوسی و مرکز توطئه بوده است... جوان های ما باید با تمام توجه و با قدرت، این توطئه ها را از بین ببرند. امریکا توقع دارد که شاه را ببرد به آنجا، مشغول توطئه باشد و پایگاهی هم اینجا برای توطئه درست کنند... و ملت ما و جوان های ما و جوان های دانشگاهی ما و جوان های روحانی ما بنشینند، تماشا کنند تا خون صد هزار نفر تقریباً بیشتر یا کمتر هدر برود.»[1](کتاب امام خمینی (س) به روایت آیت الله هاشمی رفسنجانی، ص 211)
سید محمد موسوی خوئینی ها چگونگی اطلاع امام را اینگونه روایت کرده:
«در قضیه اشغال لانۀ جاسوسی با احمدآقا تماس گرفتم تا موضوع را به امام بگویند، گفتند: گوشی را نگه دار، زیرا امام مشغول نماز هستند؛ بین دو نماز ظهر و عصر از امام سؤال کردند و امام پاسخ دادند: جای بسیار خوبی را گرفته اید، محکم نگه دارید.»
در این میان تأیید حرکت دانشجویان به وسیله امام و این بیان که «امروز در ایران، باز انقلاب است، انقلابی بزرگتر از انقلاب اول» موج ضد امریکایی عظیمی را به همراه حمایت های گسترده مردمی، در کشور به راه انداخت.
رئیس جمهور امریکا تلاش کرد نمایندگان ویژه ای را برای مذاکره به ایران بفرستد. امام اما قاطعانه آن را رد کردند. (مطلب کدام پیام امام بدون نام خدا شروع شد؟/چرا امام نمایندگان رئیس جمهور امریکا را نپذیرفت؟ را ببینید)
مخالفت امام برای مذاکره با نماینده ویژه امریکا، آنها را به این سمت برد که از یک طرف، به تهدید و تحریم ایران بپردازند و از طرف دیگر، شاه مخلوع را از امریکا خارج و طرف ثالثی برای مذاکره با ایران پیدا کنند، به این امید که انجام این کارها، آنها را به مقصود خود در عبور از بحران سیاسی موجود، نزدیک تر کند.
روز بیست و پنجم آبان ماه امام در حکمی که خطاب به آقایان مهدی کروبی و موسوی خوئینی ها صادر کرده بود، بر آزادی سیاهپوستان و زنان تاکید کرده بود: "به آقای موسوی بگویید که من فردا به شما دستور می دهم که زن ها و سیاه ها را آزاد، و به وسیلۀ دولت به خارج بفرستند."(صحیفه امام؛ ج 11، ص 53)
بیست و ششم آبان ماه امام در پیامی خطاب به موسوی خوئینی ها و دانشجویان پیرو خط امام دستور آزادی زنان و سیاهپوستان گروگان گرفته شده ای که جاسوسی آنها ثابت نشده باشد را صادر کردند. در متن پیام امام چنین آمده است:
«بسم اللّه الرحمن الرحیم
جناب حجت الاسلام آقای موسوی خوئینیها، و برادران و خواهران دانشجوی محترم ساکن در مرکز جاسوسی امریکا
مرکز توطئه و جاسوسی به اسم «سفارت امریکا» و اشخاصی که در آن بر ضد نهضت اسلامی ما توطئه نمودهاند، از احترام سیاسی بین المللی برخوردار نیستند. تهدیدات و تبلیغات دامنه دار دولت امریکا به قدر پشیزی نزد ملت ما ارزش ندارد. نه تهدید نظامیِ او عاقلانه است؛ و نه تهدید اقتصادیِ او واجد اهمیت. و کارتر یک اشتباه دارد، و آن اینکه گمان میکند همۀ دولتها چشم بسته به خدمت او ایستادهاند. و این اشتباه بزرگ بزودی برای خودش هم روشن خواهد شد؛ و طلیعۀ آن نیز مشهود است. ملت ایران بپا خاسته که نگذارد این لانههای جاسوسی در ایران به عمل ننگین خود ادامه دهند، و تا استرداد محمدرضا پهلوی، برای محاکمه و استرداد آنچه به یغما برده است، این لانۀ جاسوسی و آن جاسوسان حرفهای به حال خود باقی خواهند ماند. لکن برای آنکه اسلام برای زنها حقوق ویژهای قائل است، و سیاهپوستان، که عمری را تحت فشار و ظلم امریکا به سر بردهاند، و شاید به طور الزام به ایران آمده باشند، نسبت به آنان، در صورتی که جاسوسی آنها ثابت نشده باشد، تخفیف دهید. دانشجویان عزیز، سیاهپوستان و زنانی که جاسوسی آنان معلوم نیست، به وزارت امور خارجه تحویل دهید، که فوراً آنها را از ایران خارج نمایند. ملت شریف ایران اجازۀ آزادی بقیه را نمیدهد. لذا دیگران در بازداشت هستند، تا دولت امریکا به خواست ملت عمل کند. والسلام علیکم.
روح اللّه الموسوی الخمینی» (صحیفه امام؛ ج 11، ص 54)
به دنبال این پیام امام، دانشجویان مستقر در سفارتخانه لیستی آماده کرده و خدمت حاج احمدآقا فرستادند تا ایشان برای نظارت بر این امر به سفارتخانه بیایند.
مرحوم حاج احمدآقا در جمع خبرنگارانی که در فرودگاه مهرآباد جمع شده بودند، چنین گفت: «آیا ما نمی بایست به جهان اعلام می کردیم که سیاه پوستان در نظر ما از احترام خاصی برخوردارند؟ نه تنها به خاطر موضع سیاسی ای که دارند و این را باید بدانند که آزادی سیاه پوستان در اینجا را نباید فقط به حساب خود آنهایی که در سفارت هستند یا در چارچوب سفارت یا به طور کلی در جریانی که در ایران اتفاق افتاده بررسی کرد بلکه این به عنوان پشتیبانی از خط مبارزاتی سیاهپوستان در جهان است.»
ایشان درباره علت آزادی زنان نیز گفت: «تبلیغات وسیع صهیونیست ها و سرمایه داران جهانخوار علیه جمهوری اسلامی ما و علیه خود ما به حدی رسیده که ما می بینیم در روزنامه هایشان زنی را به درخت بستند و شلاقی به دست امام دادند که زن را شلاق می زند. آیا چنین است؟ ما برای خنثی کردن این تبلیغات ناچار می باید زن ها را انتخاب می کردیم و آن ها را آزاد می کردیم و به دنیا اعلام می کردیم که اسلام و مردم ما و مسلمانان طرفدار زن هستند و زنان در اسلام از حقوق ویژه ای برخوردارند.»