به گزارش سرویس بین‌الملل جماران به نقل از بلومبرگ، کشورهای حاشیه خلیج فارس بیم آن دارند که حمله دیگری از سوی آمریکا و اسرائیل به ایران، که اکنون از آمادگی بیشتری برخوردار است، جنگی به‌مراتب ویرانگرتر را در سراسر منطقه رقم بزند و این کشورها را با پیامدهای آن تنها بگذارد.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، روز یکشنبه در نشست «گفت‌وگوی منامه» مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) در بحرین گفت: «ما خود را درگیر بحرانی می‌بینیم که برای جلوگیری از آن از نظر دیپلماتیک بسیار تلاش کردیم. ما به‌وضوح به دنبال یک راه خروج سیاسی هستیم.»
نگرانی از آغاز دور جدید جنگ پس از انتخابات آمریکا
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها اعلام کرده است که آمریکا و اسرائیل «کار را در ایران تمام خواهند کرد».
ترامپ انجام حملات جدید پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه آمریکا را رد کرده، اما در شرایطی که مذاکرات صلح همچنان در بن‌بست قرار دارد، احتمال ازسرگیری حملات را منتفی ندانسته است.
درگیری‌های تازه می‌تواند خسارت‌های بیشتری به منطقه‌ای وارد کند که ماه‌ها جنگ، آسیب‌های گسترده‌ای به آن تحمیل کرده است.
ایران تاکنون هزاران موشک و پهپاد به سمت کشورهای حاشیه خلیج فارس شلیک کرده و اهدافی از جمله تأسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و نیروگاه‌های برق را مورد حمله قرار داده است. این حملات ده‌ها کشته و زخمی در میان غیرنظامیان بر جای گذاشته و اقتصاد کشورهای منطقه را با تلاطم مواجه کرده است.
صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده است که اقتصاد عربستان سعودی در سال جاری ۳.۳ درصد کوچک شود و انتظار می‌رود کویت و قطر با انقباض اقتصادی شدیدتری روبه‌رو شوند.
محمد الباشا، پژوهشگر امنیت بین‌الملل در مؤسسه خدمات متحد سلطنتی (RUSI)، در این‌باره گفت: «من حتی از یک مقام یا شهروند حوزه خلیج فارس نشنیده‌ام که از حملات مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران حمایت کند، اما اکثریت آن‌ها احساس می‌کنند که دور جدیدی از درگیری‌ها قریب‌الوقوع است. آن‌ها حس می‌کنند که ایران در این دور تهاجمی‌تر خواهد بود و به قواعد درگیری که قبلاً رعایت می‌شد، پایبند نخواهد ماند.»
هشدار مصر درباره پیامدهای ویرانگر دور دوم جنگ
در سراسر منطقه، مقام‌ها نگران‌اند که دور دیگری از درگیری‌ها حتی از مرحله پیشین جنگ نیز ویرانگرتر باشد.
بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، روز شنبه در نشست گفت‌وگوی منامه اعلام کرد که از احتمال آغاز دوباره خصومت‌ها «بسیار نگران» است.
وی تأکید کرد: «دور دوم خطرناک‌تر و ویرانگرتر خواهد بود و به هیچ کجا نخواهد رسید. ما باید از گذشته درس بگیریم.»
هشدار رهبر جمهوری اسلامی درباره پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی
تهدیدهای تازه ایران درباره گسترش دامنه جنگ، نگرانی کشورهای منطقه را تشدید کرده است.
آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز شنبه به فرماندهان نظامی دستور داد برای پاسخ تلافی‌جویانه فوری، بدون محدودیت جغرافیایی، آماده شوند و فهرست اهداف احتمالی آمریکا و اسرائیل را گسترش دهند.
ارتش ایران نیز هشدار داده است که هرگونه حمله مجدد آمریکا و اسرائیل، دامنه جنگ را به منطقه‌ای بسیار وسیع‌تر گسترش خواهد داد.
آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای در بیانیه‌ای که در تلگرام منتشر شد، اعلام کرد: «اگر دشمنان حملات نظامی یا تروریستی را از سر بگیرند، این نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و ملت ایران هستند که زمان و شرایط پایان آن را تعیین خواهند کرد.»
رسانه‌های ایران روز یکشنبه نیز بر دستور رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر پاسخ نظامی به هرگونه حمله جدید «بدون محدودیت‌های جغرافیایی» تأکید کردند.
تداوم توان موشکی و پهپادی ایران با وجود ماه‌ها حمله
با وجود ماه‌ها حملات هوایی، توانایی ایران برای تولید موشک و پهپاد از بین نرفته است.
مقام‌های غربی در ماه اکتبر به بلومبرگ اعلام کردند که تهران همچنان ظرفیت تولید کافی برای تکمیل دوباره زرادخانه تسلیحاتی خود را حفظ کرده است.
یکی از این مقام‌ها گفت که ایران همچنان از ذخایر قابل‌توجه موشک‌های بالستیک و برخی تسلیحات ضدکشتی برخوردار است و روسیه نیز در حال تأمین موشک برای این کشور است.
بر اساس گزارش «بلومبرگ اکونومیکس»، ایران از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا اوایل اکتبر، بیش از چهار هزار پهپاد شاهد و دست‌کم دو هزار موشک بالستیک شلیک کرده است.
همچنین ارزیابی‌های اطلاعاتی غرب در ماه ژوئن نشان می‌داد که تهران همچنان حدود سه‌چهارم مهمات پیش از جنگ خود را در اختیار دارد؛ هرچند وضعیت کنونی ذخایر تسلیحاتی ایران مشخص نیست.
ارزیابی کارشناسان از آمادگی بیشتر ایران برای جنگ جدید
امیل هوکیم، مدیر امنیت منطقه‌ای و پژوهشگر ارشد امنیت خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، معتقد است که ایران نسبت به گذشته برای رویارویی نظامی جدید آمادگی بیشتری دارد.
وی گفت: «ایران برای دور دیگری از درگیری‌ها بسیار بهتر آماده شده است.»
به گفته هوکیم، واکنش تهران به حملات ۲۸ فوریه نشان داد که ایران از شکست‌های پیشین درس گرفته و راهبرد نظامی پیچیده‌تری را توسعه داده است.
او افزود: «این یک پیروزی برای ایران نبود، اما نشان داد که ایرانی‌ها می‌توانند با رقبای خود مقابله کنند و نهادهای نظامی آن‌ها قادر به یادگیری و انطباق هستند.»
تلاش کشورهای خلیج فارس برای بازسازی ذخایر پدافند هوایی
بر اساس گزارشی که روز جمعه از سوی مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک منتشر شد، کشورهای حاشیه خلیج فارس پس از ماه‌ها مقابله با حملات موشکی و پهپادی، در تلاش‌اند ذخایر موشک‌های رهگیر سامانه‌های پدافند هوایی خود را تکمیل کنند.
این تلاش‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که جهان با کمبود این فناوری مواجه است و آمریکا و اسرائیل تأمین نیازهای دفاعی خود را در اولویت قرار داده‌اند.
جنگ همچنین هزینه‌های سنگین استفاده از موشک‌های پیشرفته و گران‌قیمت برای سرنگونی پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی را آشکار کرده است.
در نتیجه، نیروهای نظامی کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌طور فزاینده‌ای از بالگردهای تهاجمی، جنگنده‌ها، توپ‌های ضدهوایی و سامانه‌های اخلال الکترونیکی برای مقابله با این تهدیدها استفاده می‌کنند.
نارضایتی کشورهای عربی از تحمل هزینه‌های جنگی که آغاز نکرده‌اند
حملات و پیامدهای جنگ، نارضایتی فزاینده‌ای را در کشورهای حاشیه خلیج فارس ایجاد کرده است؛ کشورهایی که معتقدند با وجود نداشتن نقشی در آغاز درگیری، ناچار به تحمل هزینه‌های سنگین آن شده‌اند.
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، روز شنبه در نشست گفت‌وگوی منامه گفت: «کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس طرف جنگ نبودند و به دنبال آن هم نبودند.»
مقام‌های منطقه‌ای حاضر در منامه در اظهارات عمومی خود عمدتاً از نقش امنیتی آمریکا در خلیج فارس تمجید کردند، اما در گفت‌وگوهای خصوصی، نارضایتی خود را از رویکرد نظامی و دیپلماتیک واشنگتن ابراز داشتند.
حسن الحسن، پژوهشگر ارشد سیاست خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، در این‌باره گفت: «ناامیدی گسترده‌ای در سراسر منطقه نسبت به ایالات متحده به دلیل حماقت این جنگ، ماهیت نامنظم رفتار نظامی و دیپلماتیک واشنگتن و تصمیم آن برای اولویت دادن به دفاع از اسرائیل نسبت به شرکای خلیج فارس خود وجود دارد.»
وی افزود: «اگر آزادسازی کویت توسط آمریکا در سال ۱۹۹۱ لحظه‌ای بود که نقش آمریکا را در منطقه تثبیت کرد، جنگ ۲۰۲۶ ممکن است به‌عنوان لحظه‌ای به یاد آورده شود که آن را از بین برد.»
تشدید تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از حمله مجدد به ایران
در این شرایط، کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران افزایش داده‌اند.
هفته گذشته، مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران سفر کردند. هم‌زمان، میانجی‌گران قطری نیز مذاکراتی را با مقام‌های ایرانی در تهران و دوحه انجام دادند.
با این حال، اختلافات عمده میان تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست.
ایران خواستار لغو محاصره دریایی آمریکا، کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده خود پیش از بازگشایی تنگه هرمز است؛ در مقابل، واشنگتن بر دریافت امتیازاتی در حوزه هسته‌ای تأکید دارد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه اعلام کرد که میانجی‌گران در حال بررسی طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف دو روز هستند؛ مشروط بر اینکه آمریکا شرایط تهران را بپذیرد.
عراقچی در عین حال تأکید کرد که دستیابی به توافق «به پاسخ‌هایی بستگی دارد که طرف مقابل به سؤال‌های ما می‌دهد».
هشدار امارات درباره شکست دیپلماسی و وقوع بدترین سناریو
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، در پایان با هشدار نسبت به پیامدهای شکست تلاش‌های دیپلماتیک و تداوم فاصله مواضع ایران و آمریکا گفت:
«اگر این مواضع به هم نزدیک نشوند، آنگاه باید نگران بدترین حالت باشیم.»