تکرار سوزش سر دل پس از مصرف غذاهای چرب یا قهوه میتواند نشانه ریفلاکس معده به مری باشد؛ بیماریای که در صورت بیتوجهی، خطر التهاب و آسیب مری را افزایش میدهد.
به گزارش جماران به نقل از مجله پزشکی بسیاری از افراد سوزش سر دل را تنها احساسی آزاردهنده پس از صرف یک وعده غذای سنگین یا نوشیدن یک فنجان قهوه میدانند، اما تکرار این وضعیت میتواند نشانه ابتلا به بیماری «ریفلاکس معده به مری» (GERD) باشد.
این بیماری در نتیجه بازگشت مکرر محتویات معده به مری رخ میدهد و میتواند خواب، تغذیه و فعالیتهای روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. در صورت ادامه، این وضعیت ممکن است به التهاب یا آسیب مخاط مری منجر شود.
سوزش سر دلی که پس از یک وعده غذایی پرحجم یا دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا ایجاد میشود، معمولاً با اصلاح برخی عادات روزانه برطرف میشود. اما اگر علائم بهطور مداوم تکرار شوند، شدت یابند یا فرد ناچار به مصرف مکرر دارو شود، مراجعه به پزشک ضروری است؛ بهویژه اگر با علائمی مانند درد قفسه سینه، دشواری یا درد هنگام بلع، استفراغ مکرر یا خونی، خونریزی گوارشی، مدفوع سیاه یا کاهش بیدلیل وزن و اشتها همراه باشد.
علت ریفلاکس معده به مری چیست؟
مهمترین علت این بیماری، ضعف یا شل شدن نابجای دریچه تحتانی مری است؛ دریچهای عضلانی که میان مری و معده قرار دارد. در نتیجه اختلال عملکرد این دریچه، اسید معده به مری بازمیگردد و علائمی مانند سوزش پشت استخوان سینه، احساس طعم ترش در دهان یا برگشت غذا ایجاد میشود.
عوامل مختلفی خطر ابتلا به ریفلاکس را افزایش میدهند که از جمله آنها میتوان به اضافهوزن، بارداری، سیگار کشیدن، فتق دیافراگم و مصرف برخی داروها مانند آرامبخشها، داروهای فشار خون از گروه مسدودکنندههای کانال کلسیم، برخی داروهای آسم، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و برخی داروهای ضدافسردگی اشاره کرد.
علائم بیماری
علاوه بر سوزش سر دل و بازگشت اسید، ریفلاکس ممکن است با علائم دیگری نیز همراه باشد؛ از جمله:
- سرفه مزمن
- گرفتگی صدا
- احساس وجود توده در گلو
- درد قفسه سینه
پزشکان تأکید میکنند درد قفسه سینه باید از درد ناشی از حمله قلبی افتراق داده شود، بهویژه اگر با تنگی نفس، تعریق سرد یا انتشار درد به فک و بازو همراه باشد.
تشخیص بیماری
تشخیص ابتدا بر اساس بررسی نوع و زمان بروز علائم انجام میشود. در بسیاری از موارد، پزشک درمان را با اصلاح سبک زندگی و تجویز داروهای کاهنده اسید معده آغاز میکند. در صورت عدم پاسخ به درمان یا وجود علائم هشداردهنده، انجام آندوسکوپی فوقانی یا اندازهگیری میزان اسید مری برای بررسی دقیقتر توصیه میشود.
راههای درمان
درمان ریفلاکس معده به مری معمولاً با اصلاح سبک زندگی آغاز میشود. مهمترین توصیهها عبارتاند از:
- کاهش وزن
- خودداری از دراز کشیدن تا دو یا سه ساعت پس از صرف غذا
- بالا آوردن قسمت بالایی تخت هنگام خواب
- خوابیدن به پهلوی چپ
- مصرف وعدههای غذایی کوچک و متعادل
- جویدن کامل غذا
- پرهیز از پوشیدن لباسهای تنگ
- ترک سیگار
همچنین برخی مواد غذایی میتوانند علائم را تشدید کنند؛ از جمله غذاهای چرب و سرخشده، شکلات، نعناع، قهوه، مرکبات، گوجهفرنگی و غذاهای تند. به بیماران توصیه میشود با ثبت وعدههای غذایی خود، محرکهای اختصاصی بدنشان را شناسایی کنند.
درمان دارویی
درمان دارویی با توجه به شدت بیماری متفاوت است و میتواند شامل آنتیاسیدها برای تسکین سریع علائم، داروهای مسدودکننده گیرنده H2 برای کاهش ترشح اسید و مهارکنندههای پمپ پروتون (PPIs) باشد که مؤثرترین داروها برای کاهش اسید معده و ترمیم مخاط مری محسوب میشوند.
پزشکان توصیه میکنند این داروها فقط با نظر پزشک و برای مدت تعیینشده مصرف شوند و از قطع ناگهانی آنها خودداری شود.
چه زمانی جراحی توصیه میشود؟
جراحی، از جمله عمل «فاندوپلیکاسیون» برای تقویت دریچه بین معده و مری، تنها در بیمارانی توصیه میشود که به درمان دارویی و اصلاح سبک زندگی پاسخ نمیدهند یا دچار فتق بزرگ دیافراگم هستند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سوزش سر دل فقط بهصورت گهگاهی و پس از مصرف برخی غذاها ایجاد میشود، معمولاً اصلاح رژیم غذایی و سبک زندگی کافی است. اما در صورتی که علائم بیش از یک بار در هفته تکرار شوند، خواب را مختل کنند، نیاز به مصرف مداوم دارو وجود داشته باشد یا علائم غیرمعمول ظاهر شود، مراجعه به پزشک ضروری است.
کارشناسان تأکید میکنند درمان بهموقع، علاوه بر کاهش علائم، از التهاب مزمن مری و بروز عوارض جدی آن پیشگیری میکند. همچنین هیچ نسخه درمانی یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد و درمان باید بر اساس شرایط و عوامل محرک هر فرد تنظیم شود.
