مراسم عزاداری سرور و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین(ع)، روزچهارشنبه (۳ تیر ۱۴۰۵) همزمان با تاسوعای حسینی باحضور عزاداران در بازار تهران برگزار شد.
به گزارش جماران، چهارپایهخوانی از جمله آیینهای ریشهدار و دیرپای عزاداری در تهران قدیم است؛ رسمی که با فرارسیدن روزهای سوگواری، بهویژه در بازار تهران و محله تاریخی شمیران، جلوهای ویژه مییابد. این سنت کهن، امروزه به یکی از شاخصترین نمادهای عزاداری پایتخت بدل شده و هر ساله مشتاقان بسیاری را از گوشهوکنار شهر به تماشای خود فرامیخواند.
سالهاست که چهارپایهخوانی با نام بازار تهران گره خورده است. دوستداران این شیوه عزاداری در روزهای خاص ماه محرم و رمضان، راهی گذرها و کوچههای قدیمی بازار میشوند تا شاهد اجرای این رسم ماندگار باشند. هرچند این آیین همچنان در برخی تکایا و محلههای کهن تهران، از جمله تجریش، درکه و اوین، برپا میشود، اما بازار تهران همچنان مهمترین خاستگاه و جلوهگاه آن به شمار میرود.
در این شیوه عزاداری، مداح یا روضهخوان بر فراز چهارپایهای میایستد و با تکیه بر توانایی خود در مرثیهسرایی و نوحهخوانی، حاضران را همراه میکند. برخلاف بسیاری از مجالس عزاداری که مداح در صدر مجلس قرار میگیرد، در چهارپایهخوانی، عزاداران حلقهوار پیرامون او گرد میآیند و فضایی صمیمی و یکپارچه شکل میگیرد.
این آیین در نقاط مختلف تهران با جلوههایی متفاوت برگزار میشود. برای نمونه، در برخی تکایای شمیران، جایگاه چهارپایه همواره ثابت است و در میانه تکیه قرار دارد اما در بازار تهران، هیئتهای عزاداری در تیمچهها، سراها و گذرهای تاریخی به حرکت درمیآیند و در نقاطی خاص همچون چهارسوق بزرگ، تیمچه حاجبالدوله و دیگر مراکز شناختهشده بازار توقف میکنند تا مداح بر چهارپایه قرار گیرد و مجلس عزاداری را برپا کند. پس از پایان مراسم نیز دستهها مسیر خود را تا ایستگاه بعدی ادامه میدهند. چهارپایهخوانی را میتوان واپسین مرتبه از مداحی و روضهخوانی سنتی دانست؛ جایگاهی که رسیدن به آن نیازمند سالها تجربه، مهارت و مقبولیت در میان عزاداران است. از همین رو، هیئتهای مذهبی بازار برای انتخاب چهارپایهخوانان خود حساسیت و دقت فراوانی به خرج میدهند. در میان نامداران این عرصه، چهرههایی چون شاهحسین بهاری، اکبر ناظم، حسین خلج، احمد صالح، احمد حاتمی، احمد دلجو، حاج محمدعلی اسلامی و حاج محمد یوسفی نام برد. چهارپایهخوان، افزون بر تسلط بر فنون مداحی، باید از صدایی رسا، نفسی استوار و قدرت تأثیرگذاری بر مخاطب برخوردار باشد؛ چرا که گاه لازم است در زمانی کوتاه، شور و حال مجلس را به اوج برساند. چهارسوق بزرگ، بازارچه نایبالسلطنه، تیمچه حاجبالدوله، ابتدای بازار کفاشها و برخی دیگر از نقاط تاریخی بازار تهران، از جمله مکانهایی هستند که با رسیدن دستههای عزاداری، مجلس چهارپایهخوانی در آنها برپا میشود و نوای سوگ حسینی در فضای بازار طنینانداز میشود.
کاری از: محمود عارفی قوچانی
