حمله ساعت ۳:۱۱ بامداد رخ داد و شدت موج و ترکشهای ناشی از انفجار در بخشهای مختلف مجموعه باعث شکست گسترده شیشهها، ایجاد ترک در دیوارها و سقفها و آسیب به جدارههای برخی بناها شد. در تعدادی از ساختمانها نیز تزئینات معماری از جمله گچبریها، آیینهکاریها، لوسترها و عناصر چوبی آسیب دیدند و در مواردی درها و پنجرههای چوبی از جای خود جدا شده یا بخشهایی از شیروانی ساختمانها دچار خسارت شده است.
پایگاه خبری جماران؛ مطهره کشاورز: بامداد سهشنبه ۲۶ اسفندماه ۱۴۰۴، در پی حمله آمریکا و اسرائیل به محدوده مجموعه فرهنگی ـ تاریخی سعدآباد، موج انفجارهای پیاپی به تعدادی از بناهای تاریخی این مجموعه آسیب وارد کرد؛ آسیبی که در بعضی ساختمانهای نزدیک به محل حادثه جنبه سازهای یافته و بخشهای وسیعتری از مجموعه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش خبرنگار جماران، این حمله ساعت ۳:۱۱ بامداد رخ داد و شدت موج و ترکشهای ناشی از انفجار در بخشهای مختلف مجموعه باعث شکست گسترده شیشهها، ایجاد ترک در دیوارها و سقفها و آسیب به جدارههای برخی بناها شد. در تعدادی از ساختمانها نیز تزئینات معماری از جمله گچبریها، آیینهکاریها، لوسترها و عناصر چوبی آسیب دیدند و در مواردی درها و پنجرههای چوبی از جای خود جدا شده یا بخشهایی از شیروانی ساختمانها دچار خسارت شده است.
سه بنای نزدیک به کانون انفجار بیشترین آسیب را دیدند
بر اساس مشاهدات میدانی خبرنگار جماران، کاخموزه سبز، عمارت والی (کوشک) و موزه برادران امیدوار که در نزدیکی کانون انفجار قرار دارند، بیشترین میزان آسیب را تجربه کردهاند.
در این سه بنا، علاوه بر شکستگی شیشهها و صدمه به تزئینات، ترکهایی در دیوارها و سقفها ایجاد شده و در برخی نقاط بخشی از جدارهها و سقف نیز فرو ریخته است.
کاخ سبز از قدیمیترین کاخهای دوره پهلوی در مجموعه سعدآباد به شمار میرود و حدود یک قرن قدمت دارد. این کاخ در سال ۱۳۰۱ خورشیدی توسط رضاشاه از علیخان والی خریداری شد و بهعنوان اقامتگاه تابستانی مورد استفاده قرار میگرفت. کاخ سبز که مجموعهای ارزشمند از هنرهای سنتی ایرانی همچون خاتمکاری، منبت، آیینهکاری، حجاری و گچبری را در خود جای داده، از آسیب در امان نماند. در پی این حادثه، بیشتر شیشههای درها و پنجرههای آن شکسته و ترکهایی در دیوارها و سقف پدید آمده است. همچنین بخشی از جدارهها و سقف آسیب دیده و تزئینات داخلی و خارجی از جمله گچبریها، آیینهکاریها، لوسترها، عناصر چوبی و شیروانی دچار خسارت قابل توجهی شدهاند.
در مقابل کاخ سبز، عمارت والی (کوشک) قرار دارد؛ بنایی آجری که از کهنترین بخشهای مجموعه سعدآباد محسوب میشود و پیشینه آن به میانههای دوره قاجار بازمیگردد. این بنا نیز بر اثر موج انفجار آسیب دیده و در آن شکستگی گسترده شیشهها، ترکهایی در دیوارها و سقف و همچنین خسارت به تزئینات داخلی و بخشهایی از شیروانی مشاهده میشود.
موزه برادران امیدوار نیز که بنایی متعلق به دوره قاجار در شمالغربی مجموعه سعدآباد است، از موج انفجار در امان نمانده است. این ساختمان که در گذشته کالسکهخانه و محل استراحت سورچیها بوده و پس از مرمت در سال ۱۳۸۲ به موزه نخستین جهانگردان ایرانی تبدیل شد، اکنون با شکستگی شیشهها، ترکهایی عمیق در دیوارها و سقفها و آسیب به برخی تزئینات داخلی مواجه شده است.
دامنه خسارت در سراسر مجموعه سعدآباد
خسارتها تنها به این سه ساختمان محدود نمیشود. بررسیهای میدانی خبرنگار جماران نشان میدهد ۱۲ کاخموزه دیگر از جمله کاخموزه هنرهای زیبا، کاخموزه ملت، کاخموزه استاد فرشچیان، کاخموزه ظروف سلطنتی و کاخموزه پوشاک، به همراه حدود ۸۵ ساختمان کوچک و بزرگ دیگر در مجموعه سعدآباد نیز از موج انفجار متأثر شدهاند.
در کاخموزه ملت که بزرگترین و پربازدیدترین کاخ مجموعه سعدآباد با قدمتی نزدیک به یک قرن است، شیشههای در و پنجرهها در بخشهایی شکسته و برخی تزئینات داخلی و قسمتهایی از شیروانی آسیب دیدهاند. همچنین اورسی تاریخی این بنا دچار شکستگی شده و بخشی از پنجرهها از جای خود جدا شدهاند.
در موزه پوشاک سلطنتی نیز که محل نگهداری مجموعهای از پوشاک تاریخی از دوره قاجار تا معاصر است، علاوه بر شکستن شیشهها و آسیب به شیروانی، بخشی از سقف داخلی ساختمان نیز آسیب دیده و برخی پنجرهها از جای خود جدا شدهاند.
در موزه ظروف سلطنتی که بنایی با حدود ۹۰ سال قدمت و محل نگهداری هزاران شیء موزهای است، شکستگی شیشهها، آسیب به تزئینات داخلی و خسارت به شیروانی و برخی پنجرهها مشاهده میشود.
در دیگر ساختمانها و موزههای مجموعه سعدآباد نیز تا چشم کار میکند، خرابیها، شکستگی شیشهها، ترک در سقفها، ریزش بخشهایی از سقفهای داخلی و جدا شدن برخی درها و پنجرهها دیده میشود.
انتقال پیشگیرانه آثار تاریخی به مخازن امن
به گفته مسئولان مجموعه، تمامی اموال و آثار تاریخی پیش از وقوع حمله به مخازن امن منتقل شده بودند و در نتیجه هیچ آسیبی به آثار موزهای وارد نشده است.
سعدآباد؛ مجموعهای با صد بنای تاریخی
مجموعه فرهنگی ـ تاریخی سعدآباد با حدود ۱۰۰ ساختمان تاریخی، ۱۵ کاخموزه و موزه و نزدیک به ۲۰۰ هزار شیء تاریخی، یکی از بزرگترین مجموعههای فرهنگی کشور به شمار میرود. این مجموعه سالانه میزبان حدود دو میلیون بازدیدکننده داخلی و خارجی است و برآوردهای اولیه نشان میدهد گستره خسارت واردشده به آن از نظر وسعت با آسیب دیدن همزمان ۱۵ موزه بزرگ کشور قابل مقایسه است.
این حادثه در حالی رخ داده که به گفته مسئولان وزارت میراث فرهنگی، تمامی استانداردهای حفاظتی ملی و بینالمللی در مجموعه سعدآباد رعایت شده و نشان «سپر آبی» بهعنوان نماد جهانی حفاظت از میراث فرهنگی در نقاط مختلف این مجموعه نصب بوده است.
وقفه در روند مرمتهای دو سال اخیر
در دو سال گذشته و با اختصاص بودجههای مرمتی در دولت چهاردهم، بخش قابل توجهی از مشکلات سعدآباد برطرف و حدود ۹۰ درصد چالشهای مرمتی مجموعه مرتفع شده بود؛ روندی که اکنون با این حادثه متوقف شده و مجموعه با آسیبهای تازهای روبهرو شده است.
بر اساس اعلام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تاکنون ۱۰۸ اثر تاریخی در کشور در پی حملههای مشترک آمریکا و اسرائیل تخریب شده یا آسیب دیدهاند و بررسی دقیق خسارتها و برنامهریزی برای مرمت آنها در دستور کار کارشناسان قرار دارد.
ایستاده در غبار
حالا سعدآباد با زخمهای تازهای بر پیکرش، آرام و صبور ایستاده و به تصمیمهایی چشم دوخته که قرار است خاطره این روزهای پرغبار را به روایتی تازه در حافظه تاریخی اش تبدیل کنند.
