پت اسکن و پزشکی هسته‌ای، انقلابی خاموش در درمان سرطان و تشخیص بیماری‌ها

پزشکی هسته‌ای و PET اسکن فناوری‌های تصویربرداری پیچیده‌ای هستند که در تشخیص بیماری از جمله سرطان استفاده می‌شوند. این آزمایش‌ها به پزشکان کمک می‌کنند تا ناهنجاری‌ها در عملکردها و متابولیسم بدن را شناسایی کنند. پت اسکن برای تشخیص و مرحله ‌بندی برخی سرطان‌ها استفاده می‌شود. همچنین برای ارزیابی پاسخ بیمار به درمان سرطان هم به کار می‌رود. علاوه بر آن، برای به‌ دست آوردن اطلاعات درباره عملکرد اندام‌ها، پزشکی هسته‌ای از رادیوایزوتوپ‌ها به شکلی کنترل ‌شده استفاده می‌کند.

پزشکی هسته‌ای چیست و چرا اهمیت دارد؟

پزشکی هسته‌ای یکی از روش‌های تخصصی پزشکی به شمار می‌آید که مقدار کنترل شده‌ای از موارد رادیواکتیو، نحوه عملکر اندام‌ها و بافت‌های بدن را بررسی می‌کند. مهم‌ترین تفاوت این روش با بسیاری از روش‌های تصویربرداری این است که، علاوه بر ساختار اندام‌ها، اطلاعاتی درمورد فعالیت‌ سلول‌ها و تغییرات عملکردی بدن را، در اختیار پزشک قرار می دهد.

همچنین از پزشکی هسته‌ای برای تشخیص بیماری‌ها، بررسی میزان گسترش سرطان و همچنین ارزیابی نتیجه درمان استفاده می‌شود. کاربرد پرشکی هسته‌ای فقط مربوط به تشخیص نمی‌باشد؛ چراکه در درمان بیماری‌هایی نظیر: پرکاری تیروئید و برخی سرطان‌های تیروئید هم نقش دارد. البته بهتر است بدانید که، استفاده کردن از این روش به شرایط بیمار، نوع بیماری و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.

 

 

 

تفاوت پزشکی هسته‌ای با تصویربرداری‌های معمولی

مهم‌ترین تقاوت میان پزشکی هسته‌ای با روش‌هایی چون: سی تی اسکن، ام آر آی و سونوگرافی این است که اطلاعات دقیق تری از بدن به پزشک می‌دهد. روش‌های تصویربرداری معمولی، اکثرا برای بررسی اندازه، شکا و ساختار اندام استفاده می‌شوند. البته هیچ یک از این روش‌ها لزوما جایگزین دیگری نمی‌شوند. تنها پزشک امکان دارد با توجه به شرایط بیمار، از چند روش تصویربرداری در کنارهم استفاده کند تا بتواند ارزیابی دقیقی انجام دهد. همچنین در وبسایت اسکن طب مقالات کامل علمی در مورد این موضوع موجود است.

روش تصویربرداری	نحوه عملکرد	کاربرد اصلی
پزشکی هسته‌ای	استفاده از رادیودارو برای بررسی فعالیت و عملکرد اندام‌ها	تشخیص برخی بیماری‌ها، ارزیابی عملکرد اندام‌ها و بررسی سرطان
سی ‌تی اسکن	استفاده از اشعه ایکس برای تهیه تصاویر مقطعی از بدن	بررسی ساختار اندام‌ها، آسیب‌های داخلی و توده‌ها
ام ‌آر آی	استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی	بررسی مغز، نخاع، مفاصل و بافت‌های نرم
سونوگرافی	استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا	بررسی اندام‌های داخلی، بارداری و جریان خون
پت اسکن	بررسی فعالیت متابولیکی با استفاده از رادیودارو	تشخیص، مرحله‌ بندی و ارزیابی پاسخ به درمان برخی سرطان‌ها

پت اسکن چیست و چگونه کار می‌کند؟

پت اسکن PET Scan یکی از روش‌های پیشرفته تصویربرداری در پزشکی هسته‌ای می‌باشد که به پزشک کمک می‌کند تا فعالیت متابولیکی سلول‌ها و تغییرات غیر طبیعی بدن را بررسی کند. این روش در تشخیص، تعیین میزان گسترش و پیگیری روند درمان برخی سرطان ها کاربرد دارد. برای انجام پت اسکن، مقدار مشخصی رادیودارو به بدن بیمار تزریق می شود و دستگاه با دریافت پرتوهای حاصل از آن، تصاویری از فعالیت بافت ها ثبت می کند.

پزشک با بررسی این تصاویر می‌تواند وضعیت بیماری را بهتر ارزیابی کند و اطلاعات مهمی درباره پاسخ بدن به درمان به دست بیاورد. اگر پزشک باری شما پت اسکن تجویز کرده است، بهترین است هنگام دریافت نوبت پت اسکن، درباره آمادگی‌های لازم، داروهای مصرفی و مدت زمان حضور در مرکز، سوال کنید.

مکانیسم عملکرد پت اسکن (تشخیص فعالیت متابولیک سلول‌ها)

سلول‌های بدن برای فعالیت به انرژی نیاز دارند و بخش مهمی از این انرژی توسط گلوکز تامین می‌شود. بسیاری از سلول‌های سرطانی در مقایسه با بافت‌های سالم، گلوکز بیشتری مصرف می‌کنند. پت اسکن با استفاده از این ویژگی، به پزشک کمک می‌کند تا فعالیت متابولیی بافت‌ها را بررسی کند.

برای انجام این نوع تصویربرداری، اصولا ماده‌ای مشابه گلوکز که به یک عنصر رادیواکتیو متصل شده است، به بدن بیمار تزریق می‌شود. این ماده در بافت‌های متخلف بدن تجمع پیدا می‍کند و دستگاه پت اسکن با ثبت سیگنال‌های به وجود آمده از آن، تصاویری از میزان فعالیت بافت‌ها تهیه می‌کند.

رادیوداروها و نقش آن‌ها در تصویربرداری

رادیوداروها موادی هستند که از ترکیب یک ماده دارویی با یک عنصر رادیواکتیو ساخته می‌شوند. این مواد پس از ورود به بدن، با توجه به ویژگی‌های خود در اندام‌ها و بافت‌های مختلف پخش می‌شوند و به پزشک کمک می‌کنند تا فعالیت بخش‌های مختلف بدن را بررسی کند.

یکی از رادیوداروهای پرکاربرد در پت اسکن، فلورودئوکسی گلوکز یا FDG است که با فلوئور 18 نشاندار می‌شود. این ماده رفتاری شبیه گلوکز دارد؛ به همین دلیل برای بررسی فعالیت متابولیکی بسیاری از تومورها کاربرد دارد.

مراحل انجام پت اسکن از آماده‌ سازی تا تفسیر نتیجه

انجام پت اسکن معمولا چند ساعت طول می‌کشد، اما تمام این زمان صرف تصویربرداری نمی‌شود. بخش زیادی از آن به آماده سازی بیمار و انتظار برای پخش و جذب رادیودارو در بدن اختصاص دارد. آشنایی با مراحل پت اسکن به شما کمک می کند تا بدانید در مرکز چه اقداماتی انجام می‌شود و با آمادگی و آرامش بیشتری برای تصویربرداری مراجعه کنید.

آماده ‌سازی پیش از مراجعه

برای انجام پت اسکن با FDG، معمولا لازم است بیمار چند ساعت ناشتا باشد و از انجام فعالیت‌های بدنی سنگین در روز قبل از تصویربرداری خودداری کند. اگر به دیابت مبتلا هستید، بهتر است از قبل درباره کنترل قند خون و نحوه مصرف داروهای خود با مرکز تصویربرداری هماهنگ کنید و بدون نظر پزشک تغییری در مصرف داروها ندهید. توجه داشته باشید که شرایط آمادگی برای همه انواع پت اسکن یکسان نیست و امکان دارد با توجه به نوع رادیودارو و هدف تصویربرداری متفاوت باشد.

بررسی شرایط بیمار و تزریق رادیودارو

پس از مراجعه به مرکز، ابدا اطلاعات و سوابق بیمار بررسی می‌شود و در صورت نیاز، قند خون آن را اندازه گیری می‌کنند. سپس مقداری مشخصی از رادیودارو را از طریق رگ به بیمار تزریق می‌کنند. بعد از تزریق، بیمار باید مدتی در محیطی آرام استراحت کند تا ماده در بدن پخش و جذب بافت‌ها شود تا شرایط لازم برای تصویربرداری فراهم شود.

تصویربرداری با دستگاه پت اسکن

در این مرحله، بیمار روی تخت دستگاه دراز می‌کشد و تصویربرداری شروع می‌شود. برای ثبت تصاویر دقیق و واضح، لازم است در طول اسکن تا حد امکان بی حرکت بماند. مدت زمان تصویربرداری نیز با توجه به نوع پت اسکن و ناحیه‌ای از بدن که باید بررسی شود، متفاوت است.

بررسی تصاویر و تفسیر نتیجه

پس از پایان تصویربرداری، پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای تصاویر ثبت شده را بررسی می‌کند و میزان و نحوه جذب رادیودارو در بافت‌های مختلف را ارزیابی می‌کند. اگر تصاویر سی تی اسکن نیز در دسترس باشد، پزشک آن‌ها را در کنار نتایج پت اسکن بررسی می‌کند تا اطلاعات دقیق تری از وضعیت اندام‌ها و تغییرات احتمالی به دست آورد.

 

 

 

کاربردهای پت اسکن در انواع سرطان‌ها

این روش با توجه به نوع سرطان و شرایط بیمار، برای تشخیص، تعیین مرحله بیماری، بررسی میزان گسترش تومور و ارزیابی اثربخشی درمان کاربرد دارد. در ادامه، مهم‌ترین کاربردهای پت اسکن در بررسی انواع سرطان را معرفی می‌کنیم:

• سرطان سینه؛ بررسی میزان گسترش بیماری به سایر بخش‌های بدن و ارزیابی پاسخ به درمان.
• سرطان‌های لنفاوی؛ تعیین مرحله بیماری، شناسایی نواحی درگیر و بررسی میزان اثربخشی شیمی درمانی.
• سرطان روده بزرگ؛ بررسی احتمال گسترش سرطان به اندام‌های دیگر و کمک به شناسایی عود بیماری در شرایط خاص.
• سرطان پروستات؛ استفاده از پت اسکن با رادیوداروهای اختصاصی مانند PSMA برای شناسایی کانون‌های سرطانی و بررسی میزان گسترش بیماری.
• سرطان‌های سر و گردن؛ بررسی وسعت تومور، شناسایی غدد لنفاوی درگیر و کمک به تشخیص بازگشت احتمالی سرطان پس از درمان.
• سرطان مری؛ بررسی میزان گسترش سرطان و ارزیابی پاسخ بیمار به درمان در موارد منتخب.
• سرطان تیروئید؛ کمک به شناسایی عود یا گسترش برخی سرطان‌های تیروئید، به ویژه زمانی که سایر روش‌های تشخیصی اطلاعات کافی در اختیار پزشک قرار نمی‌دهند.
• ملانوما؛ بررسی احتمال گسترش سرطان پوست به سایر اندام‌ها، به خصوص در مراحل پیشرفته بیماری یا موارد مشکوک به متاستاز.
• تومورهای مغزی؛ بررسی فعالیت متابولیکی برخی تومورها و کمک به ارزیابی تغییرات مشکوک در کنار ام آر آی و سایر روش‌های تشخیصی.

محدودیت‌ها، چالش‌ها و نکات مهم برای بیماران

پت اسکن با وجود نقش مهمی که در تشخیص و بررسی بیماری‌ها دارد، برای همه افراد و در هر شرایطی مناسب نیست. نتایج این تصویربرداری نیز به تنهایی برای تشخیص قطعی بیماری کافی نیست و پزشک باید آن را در کنار سایر اطلاعات پزشکی بیمار بررسی کند.

عواملی مانند وضعیت جسمی، داروهای مصرفی، احتمال بارداری و میزان قند خون می‌توانند بر نحوه انجام آزمایش یا کیفیت تصاویر تاثیر بگذارند. از طرفی هم، هزینه پت اسکن و دسترسی به مراکز مجهز نیز از موضوعاتی هستند که بهتر است بیماران پیش از دریافت نوبت و مراجعه به مرکز در نظر داشته باشند.

موارد منع انجام پت اسکن

پت اسکن برای همه بیماران ممنوع نیست، اما در برخی شرایط باید با احتیاط بیشتری انجام شود. به همین دلیل، لازم است بیمار پیش از تصویربرداری، اطلاعات کاملی درباره وضعیت جسمی و شرایط پزشکی خود در اختیار پزشک یا مرکز قرار دهد. مهم‌ترین مواردی که باید پیش از انجام پت اسکن به آن‌ها توجه شود، شامل موارد زیر است:

• به دلیل استفاده از رادیودارو و احتمال قرار گرفتن جنین در معرض پرتو، پزشک باید ضرورت انجام پت اسکن را با دقت بررسی کند.
• مادران شیرده باید پیش از مراجعه، مرکز را از شرایط خود مطلع کنند تا بر اساس نوع رادیوداروی مصرفی، راهنمایی‌های لازم را دریافت کنند.
• بالا یا پایین بودن نامناسب قند خون می‌تواند بر جذب رادیوداروی FDG و کیفیت تصاویر تاثیر بگذارد. به همین دلیل، هماهنگی با پزشک و مرکز تصویربرداری اهمیت دارد.
• وجود التهاب یا عفونت در بدن امکان دارد باعث افزایش جذب رادیودارو شود و تشخیص تفاوت میان تغییرات التهابی و برخی ضایعات سرطانی را دشوارتر کند.
• حرکت بدن هنگام تصویربرداری می‌تواند باعث افت کیفیت تصاویر شود. اگر بیمار به دلیل درد، اضطراب یا مشکلات جسمی نمی‌تواند برای مدتی بی‌حرکت بماند، بهتر است پیش از آزمایش این موضوع را با مرکز در میان بگذارد.

میزان تابش و ایمنی پت اسکن

در روش PET/CT، میزان تابش دریافتی به نوع رادیودارو، نحوه انجام سی تی اسکن و پروتکل تصویربرداری بستگی دارد. پزشک زمانی این آزمایش را تجویز می‌کند که اطلاعات حاصل از آن بتواند به تشخیص بیماری یا تصمیم گیری درباره روند درمان کمک کند.

پس از انجام پت اسکن، نوشیدن مایعات کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، به دفع سریع‌تر رادیودارو از بدن کمک می‌کند. علاوه بر آن بهتر است، بیمار توصیه های مرکز درباره تماس نزدیک و طولانی مدت با کودکان و زنان باردار را رعایت کند.

 

 

 

سخن پایانی

پت اسکن و پزشکی هسته‌ای نقش مهمی در تشخیص بیماری‌ها، بررسی گسترش سرطان و ارزیابی پاسخ به درمان دارند. این روش‌ها با ارائه اطلاعاتی درباره عملکرد سلول‌ها و اندام‌ها، به پزشکان کمک می‌کنند تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند. البته انتخاب روش تصویربرداری مناسب به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.

اگر به دنبال دریافت نوبت پزشکی هسته‌ای هستید، بهتر است پیش از مراجعه، شرایط آمادگی، هزینه و پوشش بیمه مرکز را بررسی کنید. برای جستجوی مراکز تصویربرداری و دریافت نوبت آنلاین می‌توانید به سایت اسکن طب به نشانی scanteb.com مراجعه کنید و اطلاعات مراکز مورد نظر خود را بررسی کنید.

 

 *** این مطلب در سرویس گزارش آگهی منتشر شده و تبلیغاتی می باشد؛ لذا جماران هیچ توصیه در رابطه با انجام فعالیت فوق ندارد.

مشاهده خبر در جماران