هشدار درباره بحران آب در ایران / افزایش شمار چاه‌ها از ۴۷ هزار به یک میلیون حلقه / فرونشست زمین و تخریب محیط زیست در پی برداشت بی‌رویه آب
عباس کشاورز، پژوهشگر منابع طبیعی و استاد دانشگاه، با هشدار درباره برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، اعلام کرد تعداد چاه‌های کشور از حدود ۴۷ هزار حلقه در سال ۱۳۶۰ به حدود یک میلیون حلقه رسیده است. وی افت سطح آب‌های زیرزمینی را از عوامل اصلی فرونشست زمین دانست و نسبت به تخریب زیرساخت‌ها، آسیب به سکونتگاه‌ها و مهاجرت اجباری هشدار داد. کشاورز همچنین بر ضرورت کاهش برداشت آب، احیای آبخوان‌ها، تأمین حقابه رودخانه‌ها و تالاب‌ها و ایجاد تعادل میان امنیت غذایی و حفاظت از محیط زیست تأکید کرد.
به گزارش جماران، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، عباس کشاورز، پژوهشگر و استاد دانشگاه با بیان اینکه منابع آب زیرزمینی، سرمایه‌ای بین‌نسلی هستند که طی هزاران سال در دل زمین شکل گرفته‌اند، تصریح کرد: نباید به بهای تأمین نیاز‌های امروز، آینده سرزمین را به خطر انداخت.
کشاورز با مقایسه وضعیت منابع آب زیرزمینی در دهه‌های گذشته و شرایط کنونی، به افزایش چشمگیر تعداد چاه‌ها اشاره کرد و گفت: تا سال ۱۳۶۰، تعداد چاه‌های کشور حدود ۴۷ هزار حلقه بود و میزان برداشت تقریباً با تغذیه منابع آب زیرزمینی تناسب داشت؛ اما امروز تعداد چاه‌ها به حدود یک میلیون حلقه رسیده است.
وی با اشاره به تفاوت برآورد‌ها درباره میزان اضافه‌برداشت از منابع آب زیرزمینی افزود: بر اساس ارقام مطرح‌شده از سوی برخی مراجع رسمی و علمی، میزان اضافه‌برداشت از حدود ۱۵۰ میلیارد مترمکعب تا ارقام بالاتر برآورد شده است.
به گفته این استاد دانشگاه اختلاف میان این برآورد‌ها هرچند نیازمند بررسی کارشناسی است، اما اصل مسئله روشن است: منابع آب زیرزمینی کشور تحت فشار شدید قرار دارند و ادامه این روند، پایداری سرزمین را تهدید می‌کند.
فرونشست زمین؛ پیامد پنهان برداشت بی‌رویه آب
سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی با هشدار درباره پیامد‌های افت سطح آب زیرزمینی تصریح کرد: با تخلیه آب از لایه‌های زیرزمینی، ساختار خاک تغییر می‌کند و زمینه برای فرونشست زمین فراهم می‌شود؛ پدیده‌ای که می‌تواند زیرساخت‌ها، تأسیسات، سکونتگاه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی را با خطر مواجه کند.
وی افزود: فرونشست زمین تنها یک مسئله زمین‌شناختی نیست، بلکه می‌تواند پیامد‌هایی مانند تخریب زیرساخت‌ها، کاهش قابلیت سکونت در برخی مناطق و مهاجرت اجباری جمعیت را به دنبال داشته باشد.
کشاورز با تأکید بر ضرورت آگاهی‌بخشی عمومی خاطرنشان کرد: جامعه باید ابعاد واقعی بحران آب و پیامد‌های آن را بشناسد تا مطالبه‌گری برای اصلاح سیاست‌ها و مدیریت منابع آب به یک خواست عمومی تبدیل شود.
طبیعت نیز از آب سهم دارد
کشاورز با انتقاد از رویکرد‌های مبتنی بر مصرف حداکثری منابع آب اظهار کرد: در مدیریت آب، نباید تمام منابع موجود را صرف مصارف انسانی کرد و سهم طبیعت از آب را نادیده گرفت.
وی با اشاره به رودخانه‌هایی مانند سفیدرود، زاینده‌رود و کارون و همچنین دریاچه‌ها و تالاب‌هایی نظیر دریاچه ارومیه، هورالعظیم، گاوخونی و شادگان گفت: محروم کردن محیط زیست از حقابه طبیعی، پیامد‌های گسترده‌ای برای اکوسیستم‌ها، اقلیم محلی و کیفیت زندگی مردم دارد.
به گفته وی، خشک‌شدن تالاب‌ها و کاهش جریان‌های طبیعی آب، علاوه بر آسیب به تنوع زیستی، می‌تواند شرایط اقلیمی و زیست‌محیطی مناطق را دشوارتر کند و بر زندگی و تولید کشاورزی اثر بگذارد.
برنامه‌های کاهش برداشت آب؛ فاصله اهداف تا عملکرد
سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: در جریان تدوین برنامه ششم توسعه، پیشنهاد‌هایی برای کاهش تدریجی برداشت آب زیرزمینی مطرح شد تا فشار بر سفره‌های آب کاهش یابد و امکان احیای تدریجی منابع فراهم شود.
وی با انتقاد از فاصله میان اهداف تعیین‌شده و عملکرد اجرایی گفت: میزان کاهش برداشت محقق‌شده، در مقایسه با اهداف مورد انتظار، بسیار ناچیز بوده است.
کشاورز تأکید کرد: صرف مشاهده کاهش برداشت در برخی چاه‌ها به معنای موفقیت مدیریت منابع آب نیست؛ بلکه باید مشخص شود در مقیاس ملی چه میزان از اضافه‌برداشت کاسته شده و آیا روند تخلیه آبخوان‌ها واقعاً اصلاح شده است یا خیر.
امنیت غذایی بدون حفظ منابع آب امکان‌پذیر نیست
کشاورز با اشاره به ضرورت ایجاد تعادل میان نیاز‌های کشاورزی و الزامات زیست‌محیطی گفت: برنامه‌ریزی برای آینده کشور باید به‌گونه‌ای باشد که هم نیاز‌های تولید غذا تأمین شود و هم حقابه محیط زیست و تغذیه منابع آب زیرزمینی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: اصلاح الگوی مصرف آب، کاهش برداشت‌های بی‌رویه و ساماندهی مصارف در بخش‌های مختلف، نیازمند برنامه‌ریزی علمی، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و همراهی بهره‌برداران است.
به گفته وی، مدیریت آب نباید صرفاً به توزیع منابع میان مصرف‌کنندگان محدود شود، بلکه باید میزان برداشت مجاز، نیاز‌های محیط زیستی، ظرفیت واقعی منابع و الزامات پایداری سرزمین را به‌طور هم‌زمان در نظر گرفت.
ضرورت بازنگری در مفهوم مصرف آب
سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی همچنین با اشاره به تبخیر آب در بخش‌های مختلف، از جمله کشاورزی و نیروگاه‌های حرارتی، بر ضرورت توجه به سرنوشت آب در فرایند‌های مصرف تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: سیاست‌گذاری آب باید بر پایه شناخت دقیق مصارف، تلفات و میزان واقعی آب در دسترس انجام شود؛ زیرا بدون محاسبه درست، نمی‌توان برای تخصیص منابع و کاهش فشار بر آبخوان‌ها تصمیم‌های مؤثر گرفت.
منبع: خبرگزاری صداو سیما
مشاهده خبر در جماران