ترامپ چه چیزی را پنهان میکند؟ توافق با ایران طوفانی از پرسشها را در آمریکا به راه انداخته است
نیویورک تایمز در گزارشی خبری نوشت که توافق اولیه برای توقف خصومتها موجی از خوشبینی محتاطانه و سرخوردگی را در میان قانونگذاران کنگره برانگیخته است، بهطوری که حتی برخی جمهوریخواهان نیز از ستایش توافقی که دولت هنوز بندها و جزئیات آن را فاش نکرده بود، خودداری کردند.
به گزارش جماران، در اقدامی که به نظر میرسید به رویاروییای که میتوانست خاورمیانه را درنوردد پایان میدهد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از دستیابی به توافق اولیه با ایران برای توقف خصومتها و گشودن راه برای مذاکرات گستردهتر خبر داد.
اما آنچه قرار بود گشایشی دیپلماتیک باشد، پس از آنکه مسئولان سیاسی خود را در برابر توافقی یافت که از متن آن بیاطلاع بود، در حالی که دولت آمریکا همچنان از انتشار جزئیات آن خودداری میکند بهسرعت به منبع جدیدی از جنجال در داخل ایالات متحده آمریکا تبدیل شد.
این جنجال داغ در محافل تصمیمگیری و بزرگترین نهاد قانونگذاری در ایالات متحده توسط روزنامههای بزرگ آمریکا با شرح و تحلیل مورد بررسی قرار گرفت.
نیویورک تایمز در گزارشی خبری نوشت که توافق اولیه برای توقف خصومتها موجی از خوشبینی محتاطانه و سرخوردگی را در میان قانونگذاران کنگره برانگیخته است، بهطوری که حتی برخی جمهوریخواهان نیز از ستایش توافقی که دولت هنوز بندها و جزئیات آن را فاش نکرده بود، خودداری کردند.
سردرگمی کنگره
به گفته این روزنامه، جان تون، رهبر اکثریت جمهوریخواه در سنا، اذعان کرد که قانونگذاران هنوز متن توافق را دریافت نکردهاند و گفت: «ما هنوز توافقی به معنای کامل نداریم و زمانی که متن در دسترس قرار گیرد، خواهیم دید.»
سناتور جمهوریخواه، تام تیلیس، صریحتر بود وقتی پرسید: «اگر توافقی محرمانه است، چگونه میتوانم آن را جدی بگیرم؟»
در مقابل، دموکراتها حرکتی را برای درخواست یک جلسه توجیهی فوری رهبری کردند، بهطوری که این روزنامه به نقل از رهبر اقلیت دموکرات، سناتور چاک شومر، تأکید کرد که با وجود گذشت تقریباً 24 ساعت از اعلام ترامپ در روز دوشنبه، جزئیات هنوز مبهم است و از دولت خواست فوراً کنگره و افکار عمومی را از محتوای یادداشت تفاهم برای پایان دادن به این جنگ مطلع کند.
سناتور دموکرات جین شاهین، عضو برجسته کمیته روابط خارجی، نیز تأکید کرد که هر توافقی مربوط به پرونده هستهای ایران طبق قانون نیازمند تأیید سنا است.
اگرچه برخی جمهوری خواهان از رئیس جمهور حمایت خود را حفظ کردند، اما صداهای تاثیرگذاری در حزب جمهوری خواه احتیاط واضحی از خود نشان دادند. این روزنامه به نقل از سناتور لیندسی گراهام - که یکی از برجستهترین متحدان ترامپ محسوب میشود - گزارش داد که وی مشتاق است «سند واقعی» را به جای تکیه بر آنچه که او «تبلیغات ایرانی» نامیده، بررسی کند و خواستار انتشار هرچه سریعتر توافق شد.
سناتور دموکرات جین شاهین، عضو برجسته کمیته روابط خارجی، تاکید کرد که هرگونه توافق مربوط به پرونده هستهای ایران طبق قانون نیازمند تایید مجلس سنا است.
پرسشها
این ابهام، ریچارد پرز پینا، دبیر امور بینالملل روزنامه نیویورک تایمز را به طرح سوالاتی سوق داد که به نظر وی هنوز بیپاسخ ماندهاند. وی توضیح داد که این توافق به وضوح به دو بخش تقسیم میشود: یک آتشبس موقت 60 روزه و یک طرح برای مذاکرات گسترده در طول آن دوره برای دستیابی به یک توافق صلح بلندمدت.
نویسنده در تحلیل خود تاکید کرد که متن کوتاه تفاهمنامه هنوز منتشر نشده و توافق بلندمدت هنوز متولد نشده است، که پروندههای اساسی را بدون پاسخهای قاطع معلق میگذارد.
بحران هستهای در صدر این پروندهها قرار دارد، زیرا توافق فعلی، طبق دادههای موجود، شامل مسائل نهایی در مورد برنامه هستهای ایران نیست، بلکه آنها را به مذاکرات آتی موکول میکند.
با وجود تاکید ترامپ بر اینکه ایران هرگز بمب هستهای نخواهد داشت و اشاره معاونش، جی.دی. ونس، به اینکه زیرساختهای هستهای آن در بمباران سال گذشته منهدم شده است، اما هنوز مشخص نیست - به گفته پرز پینا - که آیا تهران از ذخایر اورانیوم با غنای بالا خود دست خواهد کشید یا با توقف عملیات غنیسازی در سطوح بالا موافقت خواهد کرد و اینکه آیا حق غنیسازی برای اهداف غیرنظامی را حفظ خواهد کرد یا خیر.
این مسائل پیچیده با مسئله تحریمهای اقتصادی غرب و پولهای مسدود شده ایران تداخل دارد. تهران رفع تحریمها را شرط اساسی هرگونه توافق میداند، در حالی که دولت آمریکا تاکنون توضیحات روشنی در مورد میزان کاهش احتمالی تحریمها یا زمانبندی آن ارائه نکرده است.
از جمله مسائلی که ابهامات را برمیانگیزد، آینده تنگه هرمز است که شریان حیاتی برای تجارت و انرژی جهانی محسوب میشود. در حالی که ترامپ تاکید کرد که ناوبری به زودی و بدون عوارض به حالت عادی باز خواهد گشت، مقامات ایرانی از قصد خود برای اعمال عوارض مربوط به خدمات کشتیرانی، حفاظت از محیط زیست و بیمه دریایی صحبت کردند، که به گفته کارشناسان حقوقی، طبق دبیر امور بینالملل روزنامه، این اقدام مغایر با قوانین بینالمللی است.
آیا توافقنامه شامل لبنان میشود؟
ریچارد پرز پنا در پاسخ به این سوال میگوید که سرنوشت جنگ جاری بین اسرائیل و حزبالله در لبنان در ابهام قرار دارد. وی اشاره میکند که ایران و پاکستان، که نقش میانجی را ایفا کردند، درباره توقف خصومتها در تمام جبههها، از جمله لبنان، صحبت کردهاند.
اما نویسنده میگوید که اسرائیل و حزبالله طرفهای مستقیم توافق نیستند. وی میافزاید که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با توصیف برخی از مفاد توافق به عنوان «تصمیم ترامپ»، بر ابهامات افزوده و در عین حال تاکید کرده است که نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان عقبنشینی نخواهند کرد.
داراییهای مسدود شده ایران در خارج، که دهها میلیارد دلار تخمین زده میشود، همچنان یکی از بحثبرانگیزترین نکات است. گزارشهایی از احتمال آزادسازی مبالغ زیادی برای ایران منتشر شده، در حالی که دولت آمریکا ارائه هرگونه مزایای مالی مستقیم در دوره آتشبس را تکذیب کرده است.
نگرانیهای قانونگذاران در مورد تفاهمنامه حول 3 محور اصلی متمرکز است: میزان کاهش احتمالی تحریمها، ماهیت محدودیتهای اعمال شده بر برنامه هستهای ایران، و میزان مشارکت کنگره در بررسی توافق و نظارت بر اجرای آن.
نبرد اختیارات
اختلاف فقط به دانستن جزئیات محدود نمیشود، بلکه به اختیارات قانون اساسی کنگره در بررسی توافق نیز گسترش مییابد. این موضوعی است که مجله نیوزویک در گزارشی از خبرنگاران جیسون لیمون و لئوناردو فلدمن به آن پرداخته است. آنها احتمال میدهند که بزرگترین نهاد قانونگذاری در ایالات متحده برای جلوگیری از توافق یا تغییر مسیر آن مداخله کند.
به گفته مجله، دولت آمریکا ترتیب کنونی را «تفاهمنامه» مرتبط با آتشبس و چارچوبی برای مذاکرات آینده توصیف کرده است. این فرمول صفات یک معاهده رسمی را نفی میکند و ممکن است توانایی قانونگذاران را برای جلوگیری مستقیم از آن محدود کند.
نویسندگان گزارش به این نتیجه رسیدند که اعتراضات اعضای حزب جمهوریخواه در کنگره اصل مذاکره را هدف قرار نمیدهد، بلکه بر ضرورت بررسی هر توافقی که ممکن است به کاهش تحریمها منجر شود یا تعهدات استراتژیک بلندمدت بر ایالات متحده تحمیل کند، تمرکز دارد.
دولت آمریکا ترتیب کنونی را "تفاهمنامه" مرتبط با آتشبس و چارچوبی برای مذاکرات آینده توصیف کرده است.
این مجله به اظهارات سناتور جمهوریخواه چاک گراسلی اشاره کرد که مدعی شده است که ایران «سابقه خوبی» در پایبندی به توافقات ندارد و او ترجیح میدهد قبل از هر قضاوتی، متن را بخواند. همچنین سناتور کوین کرامز نسبت به توافق ابراز تردید کرد و هشدار داد که احتمال امتیازات بیش از حد به تهران وجود دارد.
به گزارش نیوزویک، نگرانیهای قانونگذاران حول 3 محور اصلی متمرکز است: میزان کاهش احتمالی تحریمها، ماهیت محدودیتهای اعمال شده بر برنامه هستهای ایران، و میزان مشارکت کنگره در بررسی توافق و نظارت بر اجرای آن.
این گزارش اشاره میکند که توانایی کنگره برای توقف توافق محدود باقی میماند اگر در چارچوب «تفاهمنامه» یا توافق اجرایی باقی بماند که نیازی به تصویب سنا ندارد. اما قانونگذاران ابزارهای فشار دیگری نیز دارند، از جمله جلسات استماع، نظارت قانونی، و اعمال محدودیتهایی بر تامین مالی یا تحریمها.
در اینجا اهمیت قانون بررسی توافق هستهای ایران معروف به «اینارا» (INARA) که در سال 2015 برای اعطای حق بررسی هرگونه توافق هستهای با ایران به کنگره تصویب شد، برجسته میشود. با این حال، کارشناسان حقوقی همچنان در مورد اینکه آیا این قانون بر توافق فعلی اعمال میشود یا خیر، اختلاف نظر دارند، که این امر به جزئیاتی بستگی دارد که هنوز فاش نشدهاند.
جنگ روایتها
در گزارشی از بینوا فوکون، خبرنگار خود در امور خاورمیانه، وال استریت ژورنال به تفاوت آشکار میان روایتهای آمریکایی و ایرانی درباره محتوای این توافق پرداخت.
در حالی که رسانههای رسمی ایران می گویند که این توافق شامل عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان است و کنترل کامل تنگه هرمز را بدون محدودیتهای جدید بر برنامه هستهای ایران به تهران میدهد، واشنگتن به سرعت این اخبار را تکذیب کرد و آنها را گمراهکننده و برای مصرف داخلی دانست و گفت که بسیاری از آنها منعکسکننده آنچه عملاً توافق شده است، نیست.
جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، از این توافق دفاع کرد و آن را یک دستاورد بزرگ دانست که منجر به بازگشایی تنگه هرمز و تعهد بلندمدت ایران به عدم توسعه سلاح هستهای شد. اما تناقضات بین دو طرف تنها به پرونده هستهای محدود نمیشود.
در حالی که رسانههای ایرانی از امکان آزادسازی سریع حداقل ۱۲ میلیارد دلار از پولهای مسدود شده خود صحبت میکنند، ترامپ تأکید کرد که تهران مستقیماً پول نقد دریافت نخواهد کرد و هرگونه کاهش تحریمها یا آزادسازی پول مشروط به پایبندی ایران به مفاد توافق خواهد بود.
این توافق که به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک ارائه شده است، اگر مذاکرات بعدی در حل پروندههای دشوار موفق شوند، ممکن است راه را برای مرحله جدیدی از ثبات باز کند.
وال استریت ژورنال اشاره میکند که دو طرف هنوز تهدید به بازگشت به تشدید نظامی میکنند اگر مذاکرات آتی شکست بخورد، که نشاندهنده شکنندگی تفاهم فعلی با وجود جشن رسمی آن است.
و در حالی که دولت آمریکا در حال آمادهسازی برای انتشار متن کامل توافق در روزهای آینده است، صحنه با حالتی از انتظار و احتیاط همراه است.
این توافق که به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک ارائه شده است، اگر مذاکرات بعدی در حل پروندههای دشوار موفق شوند، ممکن است راه را برای مرحله جدیدی از ثبات باز کند، اما همچنین ممکن است به منبع جدیدی برای درگیری سیاسی در داخل واشنگتن تبدیل شود اگر مشخص شود که شکاف بین آنچه دولت اعلام میکند و آنچه کنگره انتظار دارد، بزرگتر از آن چیزی است که امروز به نظر میرسد.
در نهایت، به وضوح مشخص شد که توافق آمریکا و ایران تاکنون در پایان دادن به بحث و جدل موفق نبوده، بلکه در به تأخیر انداختن آن موفق بوده است.
بین آتشبس موقت، متون منتشر نشده و وعدههای متناقض، صلح اعلام شده هنوز در یک منطقه خاکستری زندگی میکند، جایی که انتظارات و ترسها برای ترسیم ویژگیهای آنچه ممکن است یکی از حساسترین تفاهمها در خاورمیانه در سالهای اخیر باشد، رقابت میکنند.
مشاهده خبر در جماران