میان موشک و مذاکره؛روزنامههای آمریکایی درباره توافق آمریکا و ایران چه می گویند؟
به گفته این روزنامه، این موضع نشان میدهد که این مسائل اساسی هنوز حل نشدهاند و آنچه به دست آمده، فراتر از یک چارچوب اولیه برای گفتگو نیست.
به گزارش جماران، بحران نظامی داغ بین ایالات متحده آمریکا و ایران شاهد تحولی دراماتیک و غافلگیرکننده بود؛ زیرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از تهدیدات سخت خود مبنی بر بمباران خاک ایران برای سومین شب متوالی و تصرف تأسیسات نفتی حیاتی، عقبنشینی کرد و به جای آن از دستیابی به یک توافق سیاسی بزرگ برای پایان دادن به جنگ خبر داد.
صحنه انفجاری روز پنجشنبه با اعلامیهای شدیداللحن آغاز شد که ترامپ در شبکههای اجتماعی منتشر کرد و در آن به ایران وعده حملات نظامی سخت را داد و به اقدامی بیسابقه برای تشدید تنش اشاره کرد که شامل اشغال کامل جزیره خارک، که شریان اصلی نفتی و مرکز اصلی صادرات ایران در خلیج فارس است،تا با این کار بازارهای گاز و نفت ایران را به زیر سلطه خود ببرد، مشابه آنچه در اوایل سال جاری در ونزوئلا انجام داد.
این تهدید، طبق گزارشی از نیویورک تایمز، پس از تبادل شدید موشکی و هوایی بین نیروهای آمریکایی و ایرانی برای دو شب متوالی، پس از سقوط یک هلیکوپتر آپاچی آمریکایی، صورت گرفت که نگرانیهای گستردهای را در منطقه از تبدیل شدن درگیری به جنگی تمامعیار و غیرقابل کنترل در خاورمیانه برانگیخت.
چند ساعت از این تهدید نگذشته بود که رئیسجمهور ترامپ مسیری کاملاً متفاوت را در پیش گرفت و لغو حملات برنامهریزی شده را اعلام کرد و دلیل آن را رسیدن مذاکرات با رهبری ایران به بالاترین سطح و موافقت هر دو طرف عنوان کرد.
دونالد ترامپ در یک کنفرانس خبری که همزمان با این تحولات در دفتر بیضی کاخ سفید برگزار شد، دستیابی به یک توافق اولیه که در حال نهایی شدن است را تایید کرد و اشاره کرد که ممکن است این توافق در طول آخر هفته در اروپا و با حضور معاون رئیس جمهور جی.دی. ونس امضا شود.
ترامپ این تحول را «یک تفاهمنامه بسیار قوی» توصیف کرد و آن را «یک سازش بزرگ برای جنگی که جرقه آن در ۲۸ فوریه گذشته پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل زده شد» دانست.
اما تهران به سرعت روایت آمریکا را زیر سوال برد. نیویورک تایمز به نقل از سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقایی، گزارش داد که «ادعاهای مطرح شده در مورد توافق تنها گمانهزنی است و هیچ چیز به طور نهایی حل و فصل نشده است.» وی توضیح داد که اگرچه بخشهای زیادی از متن مذاکره نهایی شده است، اما تهران هنوز به نتیجه نهایی نرسیده و از خطوط قرمز خود کوتاه نخواهد آمد.
خوشبینی ای که با واقعیت سازگار نیست
در همین زمینه، نیال استنیدیج، ستوننویس نشریه هیل، اشاره کرد که ترامپ بارها از زمان آغاز جنگ، اعلام کرده بود که توافقی قریبالوقوع در حال دستیابی است، اما آنچه این بار جدید بود، صحبت او درباره زمانهای مشخص برای امضا و حمایت گسترده منطقهای از روند مذاکرات بود.
به گفته رئیسجمهور آمریکا، این توافق از حمایت چندین کشور از جمله عربستان سعودی، امارات، قطر، ترکیه، پاکستان، بحرین، کویت و اردن و مصر، علاوه بر ایالات متحده و رژیم اسرائیل برخوردار است.
اما ناظران اشاره کردند که خوشبینی ابراز شده توسط ترامپ با میزان ابهام پیرامون این تفاهمنامه سازگار نیست، زیرا تا کنون اطلاعات روشنی در مورد سرنوشت برنامه هستهای ایران یا ذخایر اورانیوم غنیشده بالا وجود ندارد که از برجستهترین نقاط اختلاف بین دو طرف هستند.
نشریه هیل اشاره کرد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم اسرائیل، در بیانیهای تأکید کرد که رژیمش «طرف توافقنامه نیست» و افزود که توافق نهایی که او به دنبال آن است، شامل حذف اورانیوم غنیشده، برچیدن زیرساختهای غنیسازی، اعمال محدودیتها بر تولید موشک و پایان دادن به حمایت ایران از گروههای مسلح در منطقه است.
به گفته این روزنامه، این موضع نشان میدهد که این مسائل اساسی هنوز حل نشدهاند و آنچه به دست آمده، فراتر از یک چارچوب اولیه برای گفتگو نیست.
در عرصه اقتصادی، اظهارات خوشبینانه ترامپ شوک مثبتی فوری در بازارهای مالی جهانی ایجاد کرد، به طوری که استنیدیج در تحلیل خود گزارش داد که شاخص صنعتی داو جونز و شاخص «اساندپی ۵۰۰» با افزایش نزدیک به ۲ درصدی بسته شدند، در حالی که شاخص نزدک به بیش از ۲.۵ درصد سود دست یافت، که ناشی از امیدها به بازگشایی تنگه استراتژیک هرمز و لغو محاصره دریایی آمریکا بر بنادر ایران بود، که به خودی خود تهدیدی برای افزایش قیمت نفت بود که از زمان آغاز جنگ، ۳۰ درصد افزایش یافته بود.
تلاشهای منطقهای
در همین حال، وبسایت پولیتیکو در گزارشی اختصاصی فاش کرد که عقبنشینی ناگهانی ترامپ اتفاقی نبوده، بلکه نتیجه یک حرکت دیپلماتیک فوری بوده که توسط رهبران منطقه خلیج فارس و آسیای جنوبی برای جلوگیری از شعلهور شدن اوضاع رهبری شده است.
این تلاشها شامل تماسهای تلفنی اضطراری و مستقیمی بود که توسط امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، رئیس امارات متحده عربی، شیخ محمد بن زاید آل نهیان، و فرمانده ارتش پاکستان، ژنرال عاصم منیر، انجام شد. هر سه نفر به ترامپ اطمینان و تأیید قاطعی دادند که یک توافق اولیه در دسترس است و راه را برای مذاکرات تفصیلی گسترده هموار میکند.
به گفته مقامات آمریکایی و دیپلماتهایی که با این وبسایت خبری صحبت کردند، این تماسها ترامپ را متقاعد کرد که به مسیر دیپلماتیک فرصت بیشتری بدهد و از اجرای حمله منصرف شود.
این وبسایت توضیح داد که تفاهم فعلی مستقیماً به پرونده هستهای ایران نمیپردازد، بلکه عمدتاً بر بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به محاصره دریایی آمریکا بر تردد کشتیهای مرتبط با ایران متمرکز است، در حالی که مسائل پیچیدهتر هستهای به مذاکرات بعدی موکول میشوند.
این وبسایت افزود که واشنگتن و تهران همچنین در مورد امکان دسترسی ایران به داراییهای مالی مسدود شده در قطر و سایر کشورها بحث کردهاند که ممکن است ارزش آنها به بیش از ۱۶ میلیارد دلار برسد، و این امر یک گشایش اقتصادی برای تهران فراهم میکند که با بحران اقتصادی شدید و تورم فزاینده مواجه است.
در پسزمینه این تحولات، نگرانیها از گسترش دامنه جنگ پس از تبادل حملات بین نیروهای آمریکایی و ایرانی در روزهای اخیر مطرح شد. واشنگتن حملات اخیر خود را به عنوان پاسخی به سرنگونی یک هلیکوپتر آمریکایی از نوع آپاچی توجیه کرده بود.
هشدار در مورد تصمیمات عجولانه
نیویورک تایمز به نقل از وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست، گفت: «اگر مجبور به مذاکره با بمب شویم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.» این اظهارنظر نشاندهنده رویکرد تنشزایی است که دولت آمریکا قبل از اعلام عقبنشینی ناگهانی در پیش گرفته بود.
این روزنامه به نقل از محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران با واشنگتن، هشدار داد که «تصمیمات عجولانه اوضاع را بدتر خواهد کرد، زیرساختهای انرژی و بازارها را منفجر خواهد ساخت و باتلاقی بیپایان ایجاد خواهد نمود.»
همچنین، وبسایت پولیتیکو در مورد این توافق سؤالاتی را مطرح کرد که آیا این توافق مورد تأیید رهبر ایران، قرار گرفته است یا خیر.
این در حالی است که به گفته همین وبسایت خبری، احتیاط بر راهروهای کنگره نیز حاکم بود؛ جایی که سناتور جمهوریخواه لیندسی گراهام ابراز امیدواری کرد که به یک راهحل دیپلماتیک واقعی و ریشهای دست یابد که کاملاً با توافق هستهای در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما متفاوت باشد و بر لزوم ارائه هرگونه توافق به کنگره برای بررسی و تأیید آن تأکید کرد.
در مقابل، کارشناسان معتقدند که استفاده از نیروی نظامی برای فشار بر ایران ممکن است نتایج معکوس داشته باشد. نیویورک تایمز به اظهارنظر ریکاردو آلکارو، پژوهشگر ایتالیایی، اشاره کرد که گفته است ایرانیها «بیشتر تمایل به تشدید تنش دارند تا تسلیم شدن، اگر فکر کنند که از نیروی نظامی برای تحمیل امتیازاتی استفاده میشود که آنها نمیپذیرند.»
با وجود فضای مثبتی که ترامپ سعی در ایجاد آن با اعلام دستیابی به «یک راهحل بزرگ» داشت، فقدان متون نهایی و ادامه اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران و آینده تحریمها، صحبت از یک پیشرفت تاریخی را زودرس میکند.
اگرچه میانجیگریهای منطقهای موفق شد منطقه را از دور جدیدی از بمباران نجات دهد، اما مهمترین سؤال این است که آیا این تفاهم آغاز پایان بحران است یا صرفاً آتشبسی موقت در درگیریای که مسائل اساسی آن هنوز حلنشده باقی مانده است؟
مشاهده خبر در جماران