گزارش تحلیلی عملکرد پیام‌رسان ایتا در دوره فعال‌سازی اینترنت ملی/ رشد ۲۰ برابری محتوا در ایتا؛ کانال‌های رسمی و مجاز، تنها منبع اطلاع‌رسانی

پایگاه خبری جماران، محمد تقی زاده: در پی ناآرامی‌هایی که در تاریخ ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه سال گذشته در کشور رخ داد، شاهد قطع گسترده خطوط تلفن همراه و اینترنت سراسری بودیم. در ادامۀ این روند، اتصال به شبکۀ جهانی اینترنت قطع و به تدریج «اینترنت ملی» جایگزین آن شد. این اختلالات ارتباطی به حدّی بود که نه تنها دسترسی به پیام‌رسان‌های خارجی و داخلی مسدود شد، بلکه حتی ارسال و دریافت پیامک نیز برای مدت زمانی غیرممکن گردید.

با گذشت زمان و به دنبال فشارهای عمومی و انتقادات رسانه‌ها نسبت به مشکلات ناشی از این قطعی سراسری، روند تدریجی بازگشت خدمات آغاز شد. در بامداد روز شنبه، ۲۷ دی‌ماه، سامانۀ پیامک مجدداً فعال شد و در روزهای بعد، یعنی ۲۸ و ۲۹ دی، پیام‌رسان‌های داخلی از قبیل «بله»، «سروش پلاس» و «ایتا» یکی پس از دیگری امکان برقراری ارتباط و تبادل پیام را برای کاربران فراهم آوردند. همچنین از شامگاه ۲۸ دی، دسترسی به موتور جستجوی گوگل که پرکاربردترین موتور جستجو در ایران محسوب می‌شود و نیز سرویس پست الکترونیکی جیمیل، به عنوان یکی از ابزارهای اصلی ارتباط و ارسال فایل، ازسر گرفته شد.

این گزارش با توجه به همین زمینۀ زمانی و در شرایط خاص قطع اینترنت بین‌المللی و فعال‌سازی اینترنت داخلی، به بررسی عملکرد پیام‌رسان «ایتا» در یک هفتۀ گذشته می‌پردازد و کانال‌های فعال در این بستر را مورد واکاوی قرار می‌دهد. هدف، تحلیل همه‌جانبۀ عملکرد کمی و کیفی این پیام‌رسان داخلی پرکاربرد در دورۀ یادشده است.

 

۱. واکاوی کمی محتوا و روند انتشار

در بازه زمانی یک هفته‌ای، 1,671,188 محتوا از سوی 62,515 هزار کاربر در ایتا منتشر شده است که کمترین روز انتشار محتوا در روز ۲۱ دی‌ماه با 17741 و بیشترین روز به ۲۷ دی ماه با 386 هزار و 325 پست در کانال‌های ایتا بوده است. دلیل این حجم حداقلی و حداکثری به کندی سرعت نت در روزهای اولیه و رفع شدن مشکل نت داخلی و اعتماد یا کوچ اجباری کاربران به استفاده از این بستر به عنوان جایگزین بسترهای خارجی همچون تلگرام و واتساپ مربوط بوده است.

لازم به ذکر است که این تعداد محتوا به طور خاص به پست‌های کانال‌های ایتا مرتبط و فعالیت شخصی کاربران در گروه‌ها مدنظر قرار نگرفته است. در ضمن، امکان فعالیت در کانال‌های ایتا نیز با کسب مجوز صورت گرفته و تنها برخی کانال‌های ایتا امکان فعالیت و انتشار محتوا داشتند.

 

 

 

۲. واکاوی عملکرد کاربران موثر و فعال

هر چند استفاده از هشتگ در شبکه‌های اجتماعی چون توئیتر مرسوم و رایج است، اما به واسطه توجه و تمرکز بیشتر کاربران، در پیام‌رسان‌ها نیز هشتگ مورد بهره‌برداری گردانندگان گروه‌ها و کانال‌ها قرار می‌گیرد به نحوی که در کانال‌های، هشتگ‌های نشان داده شده در گراف زیر پر استفاده‌تر و پرتکرارتر بوده است:

همچنان که از اندازه کلمات مشخص است، هشتگ بیداری ملت بیشترین تکرار را در میان هشتگ‌ها داشته که به طور مشخص به پویشی در این بستر اشاره دارد که بارها از سوی کانال‌ها و منابع مختلف نشر و بازنشر می‌شود.

مبعث دیگر هشتگ پرتکرار این هفته بوده که همزمان با عید مبعث در تاریخ شنبه ۲۷ دی ماه برجسته شده و به نحوی حضور و توجه کانال‌های فعال به این عید مذهبی را در این پیام‌رسان بیان می‌کند.

فتنه آمریکایی مهم‌ترین هشتگ و سیاسی‌ترین هشتگ پراستفاده کاربران بوده که در پی اظهارات رهبر انقلاب در روز مبعث در میان کانال‌های ایتا  پرکاربرد بوده است.

دیگر هشتگ‌های برجسته این گراف به سرگرمی و موضوعات روزمره اشاره دارد که می‌توان به ریلز، استوری، وضعیت  اشاره کرد.

 

 

 

فعال‌ترین کانال‌های ایتا در یک هفته قطعی نت بین‌المللی به ترتیب کانال‌های ایران قوی، اخبار فوری، بصیری شو، آخرین خبر، سیاست مهدویت، فارسی توئیت بودند که از 1700 تا 3000  محتوا در هفته تولید کردند. قرار گرفتن رسانه‌های خبری در این لیست به طور مشخص به اهمیت خبر رسانی در این بستر و در این بازه زمانی اشاره داد از سوی دیگر، جریان شناسی این رسانه‌ها از نزدیکی کانال‌های فعال در ایتا در این هفته به جریانات  انقلابی و ارزشی حکایت دارد.

تحلیل بازدید کاربران در میان کانال‌های ایتا ترتیب و توالی جالب دیگری را در برداشته است. این شاخص که از روی واکنش کاربران به محتوای پست‌های کانال‌ها استخراج می‌شود، این یافته‌ها را نشان می‌دهد که اخبار فوری، ایران قوی، خبر فوری، سیاس، جنجالی گودرز به ترتیب پربازدیدترین کانال‌هایی بودند که در این مدت در ایتا، مشاهده بیشتری از کاربران خود دریافت کردند که اغلب از کانال‌های خبری  و سیاسی بوده‌اند.

 

تحلیل نهایی

 در تحلیل نهایی می‌توان گفت که قطعی اینترنت بین‌المللی و جایگزینی آن با اینترنت ملی، پیام‌رسان ایتا را به بستر عمده‌ای برای انتشار کنترل‌شده اطلاعات تبدیل کرد. رشد انفجاری محتوا نه تنها نشان‌دهنده تغییر اجباری کاربران به پلتفرم داخلی است، بلکه گویای نقش این پیام‌رسان در پر کردن خلأ ارتباطی آن مقطع است. با این حال، ماهیت محتوای غالباً سیاسی و هشتگ‌های هم‌سو با گفتمان رسمی، نشان می‌دهد که این فضا به طور عمده در اختیار نهادها و کانال‌های دارای مجوز بوده و تنوع منابع خبری به شکل محسوسی محدود شده است. این شرایط، الگویی از یک فضای مجازی کنترل‌شده و متمرکز را در مواقع بحرانی به تصویر می‌کشد.

مشاهده خبر در جماران