کدخبر: ۱۵۱۰۱۱۱ تاریخ انتشار:

جی پلاس/ به مناسبت سالروز رحلت؛

فخرالدین حجازی که بود؟/علت تبعیدش چه بود؟/چه شد که به حسینیه ارشاد راه پیدا کرد؟/نماینده مجلسی که بیشترین رای را به خود اختصاص داد

فخرالدین حجازی، سیاستمدار، نویسنده و خطیب برجسته در سال ۱۳۰۸ در سبزوار به دنیا آمد. وی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به روزنامه نگاری و تدریس مشغول بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز چند دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی را در کارنامه خود ثبت کرده است.

به گزارش خبرنگار جی پلاس، در راستای شناساندن بزرگان اندیشه دینی در این صفحه بر آنیم که این شخصیت های ارجمند جهان اسلام و تشیع را به مخاطبان معرفی کنیم و مطالب منتشرشده قطره ای است از دریای زندگی این بزرگواران که به قدر وسعمان است. باشد که مفید فایده افتد. این قسمت به زندگی فخرالدین حجازی اختصاص دارد.

 

 

زندگینامه فخرالدین حجازی

حجازی، فخرالدین، خطیب مذهبی، نویسنده و نماینده مجلس شورای اسلامی بود.

 

در همین رابطه بخوانید:

شیخ محمدرضا محقق تهرانی که بود؟/علت اینکه ایشان حتی در مابین نمازهای جماعت نیز کتاب می نوشت چه بود؟

پرویز مشکاتیان که بود؟/علت استعفای او از رادیو چه بود؟/آثار ماندگار وی کدامند؟/اولین استاد او که بود؟

مریم میرزاخانی که بود؟/علت شهرت جهانی اش چیست؟/او چه افتخاراتی در کارنامه خود به ثبت رساند؟

سید محمدباقر موسوی همدانی که بود؟/ وی چگونه با علامه طباطبایی آشنا شد؟/ او از چه روشی در ترجمه تفسیر المیزان استفاده می کرد؟/خاطره شیرین وی از تماشای رژه ارتشیان توسط علامه

از زندگی علامه مجلسی چه می دانید؟/مقام شیخ الاسلامی چه بود و او چگونه به این مقام رسید؟/مخالفت او با فلسفه از چه نشات می گرفت؟

ولادت

وی در ۱۳۰۸ش در سبزوار متولد شد.

پدر

پدرش، حاج شیخ محمد حجازی، از روحانیان سبزوار بود.

 

تحصیلات

فخرالدین حجازی ضمن کار، تحصیل کرد و دیپلم گرفت و در ۱۳۲۸ش در وزارت فرهنگ استخدام شد. [۱]‌[۲][۳]

 

فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی

وی فعالیت های اجتماعی و فرهنگی را از دوره جوانی، با تأسیس انجمن تبلیغات اسلامی و تشکیل کتاب‌خانه و مجالس سخنرانی آغاز کرد.

 

 روزنامه اسرار شرق

حجازی ضمن تدریس، در روزنامه اسرار شرق، که در سبزوار منتشر می‌ شد و وابسته به اعضای تندرو جبهه ملی بود، مقاله می‌ نوشت.

وی همچنین عضو حزب‌های عدالت، دموکراتِ قوام‌السلطنه و حزب آزادی مردم وابسته به جبهه ملی بود. [۴][۵][۶]

 

 روزنامه جلوه

حجازی در تیر ۱۳۳۱ روزنامه جلوه حقیقت را منتشر کرد.

پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، دفتر روزنامه غارت و به آتش کشیده شد و حجازی از سبزوار به مشهد گریخت و از آبان ۱۳۳۲ با سمت آموزگاری در مشهد مشغول به کار شد.

 

فعالیت‌ های فرهنگی در مشهد

وی با محمدتقی شریعتی، مؤسس کانون نشر حقایق اسلامی، و برخی اعضای کمیته جبهه ملی خراسان ارتباط برقرار کرد. [۷][۸][۹][۱۰]

حجازی در مشهد به فعالیت مطبوعاتی روی آورد، از جمله سردبیر روزنامه خراسان و مدیر مجله آستان قدس شد.

وی همچنین هر هفته در منزلش جلسات تفسیر قرآن برگزار می‌ کرد.

حجازی به سبب سخنرانی‌هایش به «خطیب فرهنگ» مشهور شد.

در ۱۳۳۹ش نیز در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه مشهد فارغ‌التحصیل شد. [۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

 

تبعید به گیلان

حجازی به سبب درگیری با استاندار خراسان، تیمسار باتمانقلیچ، به گیلان تبعید شد، اما پس از تغییر استاندار، حکم تبعید وی لغو شد. [۱۶][۱۷][۱۸]

 

فعالیت‌های فرهنگی در تهران

حجازی در اوایل مهر ۱۳۴۵ به تهران آمد و در دبیرستان مروی به تدریس پرداخت. [۱۹]

 

سخنرانی در حسینیه ارشاد

وی در تهران، به دعوت استاد مطهری، به جمع سخنرانان در حسینیه ارشاد پیوست و در سال‌ های ۱۳۴۵ـ۱۳۴۷ش مشهورترین سخنران آن‌جا شد.

نسل جوان از سخنرانی‌ های کوبنده و پرشور او استقبال کردند که این امر، به‌ تدریج، وی را آماج انتقادهای گسترده دیگران قرار داد.

 

برخی مخالفان او، با استناد به حضور حجازی در مجله‌نامه آستان قدس، در مقام مدیرمسئول، و مواضع کلی این مجله در خدمت حاکمیت، وی را فاقد صلاحیت سیاسی دانستند و نهایتا او حسینیه ارشاد را ترک کرد. [۲۰][۲۱][۲۲][۲۳]

 

سخنرانی در مجالس دیگر

ولی در مجالس دیگر همچنان سخنرانی می‌ کرد. [۲۴][۲۵][۲۶]

او از معدود سخنرانانی بود که عضو مجموعه روحانیت نبود و در عین حال، سخنرانی‌های مذهبی می‌کرد، احتمالاً یکی از دلایل مخالفت‌ها با وی، همین امر بود.

ساواک نیز می‌کوشید به اختلاف خطبای مذهبی و حجازی دامن زند. [۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱]

 

 بازداشت

حجازی در دوره حکومت پهلوی چندین‌بار بازداشت شد و نامش در فهرست خطبای مذهبیِ ممنوع‌المنبر جای گرفت. [۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

 

 تأسیس مؤسسه بعثت

تأسیس مؤسسه انتشاراتی بعثت، به منظور چاپ و انتشار کتاب در حوزه معارف اسلامی و مسائل سیاسی، که با همکاری چند تن دیگر و حمایت مالی آیت‌اللّه میلانی، از مراجع تقلید آن زمان، صورت گرفت، از دیگر اقدامات او پس از خروج از حسینیه ارشاد بود. [۳۸][۳۹][۴۰][۴۱]

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش)، حجازی در سه دوره اول مجلس، نماینده مجلس شورای اسلامی شد و در دوره اول، با اکثریت آرا، در صدر نمایندگان مردم تهران قرار گرفت. [۴۲]

برخی وی را متهم به فرصت‌طلبی کرده‌اند. [۴۳][۴۴][۴۵][۴۶]

 

آثار

از حجازی چندین اثر تألیفی به جامانده، که از آن جمله است: نقش پیامبران در تمدن انسان، پژوهشی درباره قرآن و پیامبر، سرود اقبال، جنگ از دیدگاه نهج‌البلاغه، سفرنامه فرنگ، فتح فاو، سی مقاله، چهار بنیان، امت و امامت.

شگفتی‌های نهج‌البلاغه و زندگانی امام حسن (ع) دو اثر ترجمه‌ای وی از عربی به فارسی است. [۴۷]

 

درگذشت

حجازی در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۶، پس از سال‌ها بیماری، در تهران درگذشت.

 

منابع

(۱) استاد شهید (مرتضی مطهری) به روایت اسناد، تدوین مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران ۱۳۷۸ش.

(۲) اسناد انقلاب اسلامی، ج ۴، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۴ش.

(۳) حسین الهی، روزنامه و روزنامه‌نگاری در خراسان: از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱ مرداد ۱۳۳۲، مشهد ۱۳۸۰ش.

(۴) انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، کتاب ۵، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸ش.

(۵) سرگه بارسقیان، «فخرالدین حجازی منتخب اول تهران در مجلس اول: خطیبی که مقنن شد»، اعتماد ملی، ش ۴۷۳، ۷ مهر ۱۳۸۶.

(۶) شهلا پروین‌زاد، «کتابشناسی استاد فخرالدین حجازی»، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

(۷) رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کارآمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، سالهای ۱۳۵۷ـ ۱۳۲۰، تهران ۱۳۸۱ش.

(۸) فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

(۹) حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

(۱۰) حضرت آیت‌ اللّه‌ العظمی آقای حاج سیدمحمدهادی میلانی (به روایت اسناد ساواک)، ج ۳، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۱ش.

(۱۱) هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب.

(۱۲) علی‌ رهنما، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد: زندگینامه‌ی سیاسی علی شریعتی، ترجمه‌ی کیومرث قرقلو، تهران ۱۳۸۱ش.

(۱۳) فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

(۱۴) پروین منصوری، تاریخ شفاهی کانون نشر حقایق اسلامی، تهران ۱۳۸۴ش.

 

پانویس

۱.  فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص۵ـ۶، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۲۰، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳. فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، ج ۱، ص ۶، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

۴. فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، ج ۱، ص ۸، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

۵. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۶. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۱۱، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۷. فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، ج ۱، ص ۸ـ۹، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

۸. فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، ج ۱، ص ۱۲، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

۹. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۶، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۱۰. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۱۱، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۱۱. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۰ـ۱۱، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۱۲. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج ۱، ص ۲۰، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۱۳. حسین الهی، روزنامه و روزنامه‌نگاری در خراسان: از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱ مرداد ۱۳۳۲، ج۱، ص۱۷۲، مشهد ۱۳۸۰ش.

۱۴. هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، ج۱، ص۶، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب.

۱۵. فخرالدین حجازی، «گفت و گوی خاموش»، ج ۱، ص۸، تهیه و تنظیم مهدی پروین‌زاد، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

۱۶. حضرت آیت‌اللّه‌العظمی آقای حاج سیدمحمدهادی میلانی (به روایت اسناد ساواک)، ج ۳، ص ۵۶ـ۵۷، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۱ش.

۱۷. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۵۴ـ۵۵، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۱۸. هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، ج۱،، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب، ص۶.

۱۹. حضرت آیت‌اللّه‌العظمی آقای حاج سیدمحمدهادی میلانی (به روایت اسناد ساواک)، ج ۳، ص ۵۷، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۱ش.

۲۰. علی‌رهنما، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد: زندگینامه‌ی سیاسی علی شریعتی، ج۱، ص۳۳۳ـ۳۳۴، ترجمه‌ی کیومرث قرقلو، تهران ۱۳۸۱ش.

۲۱. استاد شهید (مرتضی مطهری) به روایت اسناد، ص ۴۸، تدوین مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران ۱۳۷۸ش.

۲۲. حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۲۹ـ۳۰، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۳. حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۸۳ـ۸۴، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۴. اسناد انقلاب اسلامی، ج ۴، ص ۳۶۰، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۴ش.

۲۵. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۲۴۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۶. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۲۵۰ـ۲۶۱، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۷. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۸۲، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۸. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۱۹، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۲۹. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۶۲، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۰. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۸۳، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۱. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۹۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۲. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۷۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۳. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۳۷۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۴. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۳۸۰، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۵. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۳۸۶ـ۳۸۷، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۳۶. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، کتاب ۵، ج۱، ص۵۱۱، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸ش.

۳۷. هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، ج۱، ، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب، ص۶.

۳۸. هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، ج۱، ص۶، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب.

۳۹. هادی خسروشاهی، «فخردین: مرد قلم و سخن»، اطلاعات، ش ۲۳۹۳۲، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶الف، هادی خسروشاهی، «مبارزات سیاسی فخرالدین حجازی»، اطلاعات، ش ۲۳۹۴۹، ۱۲ تیر ۱۳۸۶ب، ص ۶.

۴۰. رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کارآمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، ج۱، ص۳۳، سالهای ۱۳۵۷ـ ۱۳۲۰، تهران ۱۳۸۱ش.

۴۱. رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کارآمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، سالهای ۱۳۵۷ـ ۱۳۲۰، ج۱، ص۶۸، پانویس، تهران ۱۳۸۱ش.

۴۲. سرگه بارسقیان، «فخرالدین حجازی منتخب اول تهران در مجلس اول: خطیبی که مقنن شد»، ج۱، ص۱۳، اعتماد ملی، ش ۴۷۳، ۷ مهر ۱۳۸۶.

۴۳.  محمدمهدی جعفری، مصاحبه، ۳۰ دی ۱۳۸۶

۴۴. فریاد بعثت: فخرالدین حجازی به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج۱، ص۱۶۲، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۳ش.

۴۵. علی‌رهنما، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد: زندگینامه‌ی سیاسی علی شریعتی، ج۱، ص۳۳۳ـ۳۳۴، ترجمه‌ی کیومرث قرقلو، تهران ۱۳۸۱ش.

۴۶. روین منصوری، تاریخ شفاهی کانون نشر حقایق اسلامی، ص ۲۰۴، تهران ۱۳۸۴ش.

۴۷. شهلا پروین‌زاد، «کتابشناسی استاد فخرالدین حجازی»، ج۱، ص۱۸ـ۲۱، کیهان فرهنگی، ش ۲۲۴ (خرداد ۱۳۸۴).

 

منبع

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «فخرالدین حجازی»، شماره۵۸۲۷.    

 

مشاهده خبر در جماران