آشنایی با ارتش عراق: از شکل گیری تا امروز

جماران ـ داوود احمدی: افسانه ی شکست ناپذیری ارتش صدام بارها زیر سوال رفته است. بعثی ها هرکجا به جنگ ورود کردند تحقیر شدند. شکست هایی که منجر به عکس العمل های وحشیانه ی صدام می شد. این واکنش های بی رحمانه توسط بعثی ها تنها محدود به جنگ های خارجی صدام نبود. او مردم خود را نیز مجازات دست جمعی می کرد. مسئله ای که در ادامه به آن خواهیم پرداخت. اینگونه اقدامات صدام باعث واگرایی بیش از پیش عراقی ها شد. بعثی ها که یکی از مهمترین ارکان قدرتشان ارتش بود. با وجود شکست های پی در پی همچنان بر طبل شکست ناپذیری این نهاد می کوبیدند. طبلی که با سقوط ساده ی بغداد بدست نیروهای اشغالگر آمریکایی برای همیشه شکست. در دوران اشغال،آمریکایی ها همواره از تلاش برای تقویت ارتش عراق سخن می گفتند امری که باتوجه به آمار و ارقام بیشتر به یک شوخی شباهت داشت. پس از خروج آمریکایی ها از عراق نگرانی در رابطه با عدم تجهیز ارتش همواره وجود داشت هرچند با توجه به افزایش فروش نفت و بالا رفتن منابع در دسترس دولت عراق، تلاش برای سرمایه گذاری در نیروی نظامی نیز وسعت گرفت. تلاشی که بدلیل باج خواهی دولت آمریکا تا امروز به نتیجه ی دلخواه نرسیده است.

«شکل گیری تا انحلال»

اولین بار ارتش مدرن در عراق توسط بریتانیا تشکیل شد. گفته می شود ترکیه ی تازه تاسیس بر ایالت موصل ادعای مالکیت داشت. احتمالا همین امر بریتانیایی ها را به فکر تاسیس ارتش در عراق انداخت. بالاخره در ششم ژانویه 1921 ارتش عراق تشکیل شد. برای سازماندهی ارتش بریتانیا از برخی فرماندهان عرب عثمانی سابق استفاده کرد. زمانی که فیصل از سوریه توسط فرانسوی ها اخراج شد. انگلستان او را بر تخت پادشاهی عراق نشاند. وی نام نیروی نظامی عراق را ارتش سلطنتی گذاشت. در 1922 تعداد نفرات این ارتش به بیش از سه هزار نفر می رسید. برای تحلیل آنچه بعد ها در عراق گذشت ذکر این نکته می تواند با اهمیت باشد که انگلستان برای مسئولیت های سیاسی و نظامی بیشتر از نیروی اهل سنت عراق استفاده می کرد. روندی که تا زمان سقوط صدام ادامه یافت. سرانجام عراق در سال 1932 به استقلال رسید.

هرچند ارتش عراق در جریان حمله به کویت و سپس اخراج از آنجا به شدت آسیب دید. اما همچنان ارتش نقش مهمی را برای صدام بازی می کرد. به گفته ی پل بریمر، حاکم غیر نظامى سابق عراق در هفته های پس از اشغال این کشور در سال 2003 ارتش دارای ششصد هزار نفر نیرو بوده است. نکته ی جالب در رابطه با رقم نفرات این است که دوازده هزار نفر از آنها ژنرال بوده اند. عددی که به گفته ی پل بریمر در ارتش آمریکا تنها 307 نفر است.

با سقوط بغداد، ارتش نیز منحل شد. پل بریمر از تاکید کردها برای انحلال ارتش سخن می گوید:" در آن زمان کردها صراحتا به ما اعلام کردند بازگشت ارتش صدام به این معنا است که هرگز عراق مستقل و دموکراتیک نخواهیم داشت. آنها حتى تهدید به جدایى از عراق کردند" ارتشی که سالیان سال موضوع ترس مخالفین صدام بود. این احتمال وجود داشت که با حفظ ارتش عراق بدلیل نفوذ بالای حزب بعث در میان افسران این نیرو در آینده دست به اقداماتی بزند. در جریان حوادث موصل عراق فرضیه ی همراهی برخی افسران ارتش با داعش بدلیل نفوذ عزت الدوری ( معاون پشین صدام و رئیس حزب منحله ی بعث) مطرح شده است. هرچند گفته می شود آمریکایی ها بعدها در دعوت به کار مجدد فرمانده هان ارتش عراق که تحت نفوذ بعثی ها بودند دخالت داشتند.

((ارتش امروز عراق))

((نیروی هوایی))

پس از سقوط صدام رفته رفته ارتش عراق دوباره شکل گرفت. نیرویی که بیشتر سلاح های سنگین خود را از دست داد بود. اما در سالهای اخیر با افزایش سهم عراق در بازار نفت این کشور توانست تا سرمایه گذاری های بزرگی را در این نیرو انجام دهد. سرمایه گذاری که به نتیجه نرسید و ارتش را در مواجهه با داعش با مشکل مواجه کرد. با انحلال ارتش عراق و نابودی بیشتر تجهیزات آن زیرساخت روسی ارتش نیز از میان رفت. با توجه به اشغال نظامی عراق و شکل گیری اولیه ی ارتش جدید توسط آمریکایی ها زیرساخت این ارتش نیز آمریکایی شد.

مسئله ی اول ارتش عراق نداشتن هواپیما برای نیروی هوایی ست. نهادی که پس از اشغال چیزی از آن باقی نماند. برخی ضعف نیروی هوایی عراق در مقابل داعش را عدم پایبندی آمریکا به قرارداد خرید سی و شش فروند اف-16 می دانند. چرا که در صورت توانایی نیروی هوایی این امکان وجود داشت تا داعش نتواند به سرعت وارد موصل شود. امری که به ارتش عراق امکان ارسال نیرو به این منطقه را می داد. دولت عراق در گذشته قرارداد بزرگ تسلیحاتی با آمریکا بسته است. قراردادی برای خرید تعدادی اف-16،هلیکوپتر آپاچی و برخی سلاح های دیگر. اما تاکنون ایالات متحده به غیر از چند پهباد و تعدادی موشک هوا به زمین چیزی به ارتش عراق تحویل نداده است. پیشتر گفته شده بود که آمریکا تعدادی از هواپیماهی اف-16 را به عراق تحویل داده است که تکذیب شد. این مسئله باعث شد عراق تصمیم به جستجو برای یافتن فروشندگانی جدید بگیرد. نیروی هوایی عراق از دوران صدام با سوخو آشنایی داشت. هرچند این نیرو بعد از اشغال به کلی از میان رفت. عراق این بار تصمیم گرفت را در شرایط بحرانی پس از سقوط موصل سوخو را جایگزین اف-16 سازد.

در زمینه ی بالگرد ها وضعیت ارتش عراق تا حدی بهتر است. در جریان حمله ی داعش به سامرا بالگردهای ارتش به فرماندهی «فاضل البرواری»، خلبان شیعه و فرمانده «یگان طلایی» به کمک محافظین سامرا آمدند و موفق شدند نیروهای داعش که به 800 متری حرم رسیده بودند را وادار به فرار از شهر کنند. عراق دارای چند نوع هلیکوپتر آمریکایی،روسی و فرانسوی می باشد. هرچند بیشتر این هلیکوپترها برای حمل و نقل است. اما تعدادی هلیکوپتر تهاجمی نیز در نیروی هوایی عراق مورد استفاده قرار می گیرد. به گزارش سایت گلوبال فایرپاور عراق دارای چهار هلیکوپتر تهاجمی می باشد که احتمالا از نوع 35 mi-mi روسی است. هرچند برخی بالگردهای ترابری نیز می توانند برای تهاجم مورد استفاده قرار گیرند. آنچه در عکس ها از نبرد سامرا منتشر شده است نشان دهنده ی همین موضوع است.

((توان تانکی ارتش عراق))

این نیرو دارای 357 تانک است. گفته می شود بخشی از این تانک ها قدیمی و ساخت اتحاد جماهیر شوروی می باشند. نبرد با داعش روی زمین جریان دارد و در نتیجه تانک ها می توانند نقش مهمی در کامیابی یا ناکامی ارتش در مقابل نیروهای معارض داشته باشند. برای شناخت بهتر توان تانکی ارتش عراق در جدول زیر این کشور را با دو همسایه اش یعنی سوریه و کویت مقایسه کرده ایم.

برگرفته از سایت گلوبال فایرپاور

ارتش عراق پس از پایان هشت سال جنگ تحمیلی دارای 4000 تانک بود. هرچند در جریان حمله به کویت بخشی از آنها را از دست داد.

علاوه بر این تعداد تانک عراق تعدادی نفر بر و خودروی زرهی ساخت اوکراین، آمریکا، فرانسه و... نیز در اختیار دارد. فیلم های منتشر شده در اینترنت نشان می دهد. تعدادی از این خودرو ها بدست داعش افتاده است.

داعش پیش از ورود به عراق مدت زیادی را در سوریه جنگیده است. کشوری که با توجه به جدول بالا پنجمین قدرت تانکی جهان است. احتمالا بخشی از تانک های ارتش سوریه نیز بدست داعش افتاده که این امر تا حدی تحرکات نظامی این گروه را در عراق متمایز ساخته است. در این ویدئو ادعا شده است بخشی از تانک های ارتش سوریه که بدست داعش افتاده اند به سمت عراق در حال حرکت هستند. این فیلم نیز نشان می دهد تعداد زیادی تانک در موصل بدست داعش افتاده است. به همین دلیل ارتش عراق نیازمند سلاح های ضد تانک و توپخانه برای دفع حملات داعش می باشد. امری که پیشتر در مخمور واقع در جنوب شهر اربیل نیز نیاز به آن احساس شده بود.