جنگ و خونریزی و آدم کشی به معنای عام کلمه، همزاد انسان است و از آغاز پیدایش بشر با توجه به مدارک دینی آدم کشی نیز آغاز شد. در کلیه منابع مقدس ما و از همه جالب تر در قرآن کریم داستان دو فرزند آدم آمده است که این داستان در صحف آسمانی دیگر ادیان هم وجود دارد، با قطع نظر از اینکه این داستان نمادین باشد یا یک واقعیت تاریخی، به هر حال پیام های بسیار و متعددی دارد.
نخستین پیام این داستان این است که دیگرکشی و عدم تحمل دیگران در نهاد آدمی نهفته است و پیام دیگر این است که این دو، انسان و به قول قرآن هر دو ابنی آدم هستند. اما یکی مظهر خشونت و خونریزی و دیگری سمبل تحمل و خردمندی است. به دنبال آیاتی که جریان هابیل و قابیل را بیان می کند، آیه یی آمده است که نکته عجیبی را مطرح می کند که آن برادر خردمند در برابر تهدید و حمله برادر خونریز خود می گوید: «اگر تو دستت را به تجاوز به سوی من دراز کنی، من دستم را برای کشتن تو دراز نمی کنم». استنباط من این است که این برادر خردمند به یک اصل حقوق کیفری قانونی اشاره می کند که امروز دنیای پیشرفته معاصر بر آن صحه می گذارد و آن «دفاع متناسب» است یعنی اگر کسی به شما حمله کرد باید از خود دفاع کنید اما این دفاع باید متناسب باشد و تنها برای خاموش کردن ماشین حمله فرد مقابل باید صورت گیرد. نکته سوم این است که این نزاع دینی است و انگیزه دینی در درون خود دارد و این نشان می دهد که این خشونت از آن زمان تاکنون به هر شکلی خود را نشان داده است.حتی به گزارش قرآن در آغاز خلقت، دغدغه ملایکه همین خونریزی بشر بوده است. در میان انگیزه های زشتی که باعث جنگ شده است- جز دفاع ها- یک انگیزه در زمان ما ظهور کرده که نمی دانم از لحاظ تاریخی نمونه دارد یا خیر و آن خونریزی به نام دین و به نام خداست که آن را می بینیم و یک گروه ساتور به دست به جان انسان می افتند و به نام دین و با خیال ها و برداشت هایی که از دین دارند، مردم را می کشند و وقتی این مساله را بررسی می کنیم، تنها جهل دینی را می بینیم. این کشورهایی که اطراف ایران هستند را ببینید چگونه افراد مواد منفجره به خود می بندند و برای خدا به مسجد رفته و نمازگزاران را به خاک و خون می کشند. به نام اسلام در مناطق مختلف جهان و حتی در کشورهای آسیایی جنگ می کنند. من از ملاصدرا حکیم بزرگ جهان اسلامی برای مشکل امروزمان کمک می گیرم. ملاصدرا در سه جای آثار خود به این نکته یی که می خواهم بگویم اشاره دارد که این مساله می تواند پاسخگوی معضلات فعلی ما باشد. در قرون قبل، عشق به صلح خواهی دغدغه حکماست. اعلامیه حقوق بشر و دیگر مدارک بین المللی کار حکما بوده است حالاکار به این ندارم که آن کار را اجرا کردند یا نه اما این کار از سوی حکیمان اتفاق افتاد و امروز باید بگوییم که کجایند حکیمان که مشکل امروز بشر را حل کنند، ولی ملاصدرا در این باره راه حل ارائه کرده که ممکن است برخی به آن نقد داشته باشند.
ملاصدرا میگوید: قرآن مجید در چند جا به انسان ها گفته است که دو چیز را در کنار هم به بشر داده است یکی کتاب و دیگری حکمت. حکمت در کنار کتاب توامان به بشر داده شده است: کتاب یعنی مجموعه های وحیانی دینی و حکمت یعنی عقل عملی و تعقل و خردمندی و ملاصدرا این گونه برداشت می کند که این دو مانند دوبال هستند که اگر یکی از آنها برداشته شود، کبوتر به زمین می خورد. دین بدون تعقل همین است که امروز می بینید و تعقل بدون دین هم همان است که در تاریخ می بینید در واقع یُزکّیهم در کنار کتاب و حکمت است و من نام این وضعیتی که در جهان اسلام با آن مواجهیم را «جهل مقدس» نامیده ام که آن را از «جوردانو برونو» گرفتم.
منبع: اعتماد