دومین نشست روز جهانی ارتباطات با عنوان «ارتباطات در ایران»؛ از سوی گروه ارتباطی کلمه و شماری از دانشآموختگان علوم ارتباطات اجتماعی برگزار شد.
به گزارش جماران، این نشست با حضور تعدادی از صاحبنظران و مدرسان علوم ارتباطات و روزنامهنگاری از جمله هادی خانیکی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی؛ صدیقه ببران، مدیر گروه علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه آزاد تهران مرکزی؛ غلامرضا آذری، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد تهران مرکزی؛ رضا فاضل، دکترای جامعه شناسی و شماری از پژوهشگران و دانشآموختگان علوم ارتباطات اجتماعی از ساعت 16:30 تا 20 روز پنجشنبه، یک خرداد ماه 1393 برگزار شد.
آموزش در کشور ما نیازمند بازنگری است
صدیقه ببران در ابتدای کار صحبت خودش را این گونه شروع کرد که از تاسیس دانشکده ارتباطات حدود 45 سال گذشته است. باید ببینیم در این 45 سال چقدر رشد داشته ایم و نسبت به کشورهای دیگر در چه سطحی هستیم. دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در دهه ی 80 کلیدش خورد اما باز هم می بینیم که تابلوی آن با تابلوی علوم اجتماعی در یک جا هستند.
وی با توجه به اهمیت روزنامه نگاری و روابط عمومی گفت: چرا کماکان روزنامه نگاری و روابط عمومی منزلت لازم را در ایران ندارد؟ چرا روابط عمومی به شکل بنگاهها هستند و وضعیت کاسبی آن بر حوزه حرفه ای آن غلبه دارد؟ ایراد اساسی کار ما به حوزه آموزش بر می گردد.
در ادامه بحث صدیقه ببران سوالی را مطرح کرد مبنی بر اینکه چرا در حوزه روزنامه نگاری بین المللی پیشرفت نداریم؟
در این میان یکی از مخاطبان جواب داد که ارتباطات خیلی پیشرفت کرده است اما استادان ارتباطات خودشان را با این پیشرفت وقف ندادند و دانشجو خود را در کلاس سهیم نمی داند و در بحثها شرکت نمی کند.
ببران در ادامه گفت: باید دید مربیان و آموزشگران ما در کجای کار هستند؟ آیا خود را با جامعه جهانی به روز می کنند؟
ببران با توجه به ویژگی چند بخشی بودن ارتباطات گفت: ارتباطات ویژگی پارادایمی دارد. ارتباطات بین بخشی است و تقسیم بندی زیادی دارد. باید دید استادان و دانشجویان چقدر می دانند که ارتباطات مثل رشته ریاضی محض نیست. کسی که ارتباطات می فهمد باید جامعه شناسی هم بداند. پس باید ارتباطات بین بخشی را رعایت کنیم.
وی افزود: بیشتر اوقات استادان ما یک بعدی هستند و اتکای بیش از حد بر روی حوزه تئوری باعث این مشکلات است.
ببران در رابطه با بازنگری در حوزه آموزش گفت: این حوزه در کشور نیازمند بازنگری است. خیلی خوب می شود که انجمن های علمی شکل بگیرد و ما احتیاج به هماهنگی و انسجام در بین دانشگاهیان داریم. ما باید بتوانیم به جای بهتری برسیم و اخلاق حرفه ای را در حوزه کاری خود رعایت کنیم.
این مدرس ارتباطات در ادامه گفت: من دانشجوی کارشناسی ارشد داشته ام که نمی توانست دو خط نامه بنویسد. بخش عمده این مشکل به مضن و همکارانم بر می گردد و بخش دیگر آن به حوزه ارتباطات بر می گردد که عملیاتی است.
وی در ادامه گفت: دانشجویی که لیسانس روزنامه نگاری دارد، از او این انتظار وجود دارد که بر کار روزنامه نگاری مسلط باشد اما این گونه نیست چون همه کلاسها در حد تئوری است و کارگاه بسیار کم است. باید کار میدانی را افزایش داد و حتما کارورزی مناسبی را در این رشته بگنجانیم.
ببران در رابطه با مطالب درسی در دانشگاهها گفت: باید دید مطالب درسی در دانشگاهها چقدر کارآمد است؟ همه روی این تواقف داریم که سرفصل ها مناسب نیست و به روز نشده است. چرا ما کتاب بومی کم داریم؟
وی افزود: وقتی به یک سری از کتابها مراجعه می کنیم می بینیم که مجموعه مقالاتی است که فقط ترجمه شده است. وظیفه ما این است در کتاب بیاوریم که این مطالب گردآوری شده است. برای مطرح شدن نباید سرقت ادبی کنیم.
ببران در ادامه گفت: مشکل دیگر ما این است که بخشی از هیات علمی ما قدیمی هستند و در گذشته مانده اند. حتی حاضر نیستند ایمیل بزنند و در همان دنیای کاغذ مانده اند.
ببران در ادامه سوالی را از مخاطبان پرسید مبنی بر اینکه وضعیت دانشجویان را چگونه ارزیابی می کنید و آنها چه وظایفی دارند؟
یکی از دانشجویان گفت: دانشگاه متاسفانه در سالهای اخیر دانشجو محور شده است. باید ببینیم دانشجو به حضور در کلاس چقدر علاقه دارد. وقتی استاد در کلاس چند کتاب را برای امتحان معرفی می کند، دانشجو از حضور در کلاس خسته می شود و ممکن است کلاس با تعداد اندکی تشکیل شود. پس می توان گفت استاد دلسوز دانشجوست اما دانشجو تمایل به خواندن کتاب زیاد ندارد.
ببران در ادامه گفت: دو سوم دانشجویان ما دنبال مدرک هستند نه درس خواندن که این باعث می شود بسیاری از همکاران ما ویژگی کاسبی پیدا کنند.اما در دانشگاه تهران دانشجو وظیفه دارد مقاله بنویسد و کنفرانس قوی ارائه دهد. دانشجو باید در تولید مطالب شرکت کند حتی اگر شده ترجمه کند.
وی افزود: من شنیده ام که حتی در دوره دکترا استاد دانشگاه معتبری گفته است کتاب را باز کنید و با هم از روی آن بخوانیم. ما باید بدانیم دوره فوق لیسانس و دکترا دوره دیکته نوشتن نیست.
ببران در رابطه با معرفت شناسی در حوزه ارتباطات گفت: ما باید ببینیم که چقدر بر این حوزه شناخت داریم. باید این رشته را بشناسیم که چه هست، با چه کسانی سر و کار دارد و در آینده قرار است چه کاره شویم.
مدرک گرایی در جامعه ما زیاد است
رضا فاضل دکترای جامعه شناسی با توجه به مشکل ارتباطات در کشور گفت: مشکل اصلی ما این است که استاد کمتر از دانشجو درس می خواند در حالی که استاد باید بیشتر از دانشجو درس را بفهمد و همان اضطراب دانشجو را داشته باشد.
وی در رابطه با مطالعه کتابهای درسی گفت: 5درصد از کتابهای درسی را استادان می خرند و 15 درصد آن را دانشجویان می خرند چون استاد آنها را وادار به خرید کرده است و بقیه آن را مردم می خرند. این گونه می شود که حوزه دانشگاه از حوزه مردم سطحش پایین تر می آید.
فاضل افزود: چون سیستم آموزش ما سیستم جهان سومی و در حال گذار است پس سعی کنیم زبان انگلیسی را تقویت کنیم چون زبان بین المللی ماست.
وی در رابطه با مدرک گرایی در کشور گفت: بخشی از دانشجویان را داریم که فقط به دنبال گرفتن مدرک هستند و در آینده آنها را آقا یا خانم دکتر صدا بزنند. اینها نشان دهنده این امر است که ما بحران هویت داریم و این بحران در جامعه ما زیاد است.
استاد دانشگاه آزادتهران مرکز در ادامه گفت: مشکل دیگر کشور ما این است که آمار مطالعه کتابهای غیر درسی در آن کم است و هر ایرانی در سال 15 دقیقه کتاب غیر درسی می خواند اما همین مطالعه در سوئد روزی دو ساعت و نیم است.
وی با توجه به تقسیم ارتباطات در جامعه شناسی گفت: ارتباطات در جامعه شناسی به دو بخش تقسیم می شود: بخش اول رسانه های توده ساز به معنای صنعت غالب فرهنگی است. من در بین دانشجویان دیده ام که کتابهای زیادی را دانلود می کنند و به آن هم افتخار می کنند اما آن را مطالعه نمی کنند چون گرفتار صنعت فرهنگ هستیم. بخش دیگر ارتباطات انسانی است به این معنی که توده های مردم باید حوزه عمومی را گسترش دهند و به نوعی سازمانهای مردم نهاد گسترش پیدا کند.
این استاد جامعه شناسی در ادامه گفت: من به عنوان کسی که به بحث ارتباطات علاقه دارم، توصیه می کنم پارادایم های قوی داشته باشیم که یکی از این پارادایم ها کارکردگرایی است به این معنا که رسانه برای جامعه بشری کارکرد دارد.
مشکل اصلی جامعه ما اختلالات گفتگویی است
هادی خانیکی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با توجه به سهم گفتگو کردن در ارتباطات گفت: اولین باری که تحت تاثیر دکتر شریعتی قرار گرفتم به سال 49 بر می گردد که دانشجوی سال اول در شیراز بودم من آن موقع در نشریه دانشجویی به اسم باران کار می کردم. من از شیراز به مشهد رفتم تا با دکتر مطهری مصاحبه کنم در انجا دیدم که دکتر شریعتی هم در مسجد پای صحبتهای دکتر مطهری نشسته اند. آقای مطهری به دلیل خستگی با من مصاحبه نکرد و قرار را برای فردای آن روز گذاشت. در آن بین دیدم کسی هست که سیگار پشت سیگار روشن می کند متوجه شدم که ایشان دکتر شریعتی هستند و سه ساعت از وقتشان را برای من دانشجوی 18 ساله گذاشت. پس می خواهم بگویم گفتگو و وضعیت برابر حقوقی بسیار مهم است.
وی در ادامه گفت: بحث ارتباطات و نسبت آن با گفتگو و گفتگویی شدن بسیار مهم است. ارتباطات وقتی شکل رسمی و نمایشی به خودش می گیرد، از همانجا اختلال در ارتباطات هم به وجود می آید.اما با مقدم دانستن ارتباطات بر رسانه و گفتگو بر ارتباطات می شود گمشده ای را در ارتباطات پیدا کرد.
وی افزود: وقتی که ما وارد قسمت تکنولوژی و سخت افزار می شویم غافل می شویم از اینکه ارتباطات چه می خواست انجام دهد؟ آیا پیام منتقل می شود یا نه؟ آیا پیام منجر به گفتگویی می شود یا نه؟
خانیکی با توجه به مدرک گرایی در بین دانشگاهیان گفت: چرا تشریفات جای دانش را گرفته است و چرا عنوانها باعث یک نوع حجاب دانستن شده است.
وی افزود: تیترهایی که اکثر دانشجویان برای رساله ها و مقاله های خود می زنند فقط برای این است که نمره بالاتری بگیرم و مدرکم خیلی زود در اختیارم باشد. حتی برای گرفتن استاد راهنما هم این گونه است که اگر می خواهم کارمند صداوسیما باشم استاد راهنمایم چه کسی باشد؟ یا وقتی قرار است به خارج بروم استاد راهنمایم چه کسی باشد؟ پس مجموعه کسانی که تحقیق را انجام می دهند از تحقیقشان بیرون نمی آیند بلکه از نمره هایشان بیرون می آیند.
خانیکی در ادامه گفت: حرف من در یک چیز خلاصه می شود و آن اینکه بحران دانشگاه بحران تازه ای نیست. مرحوم تهرانیان مقاله ای به اسم بحران کنونی در دانشگاههای ایران دارد که در پاییز 57 منتشر شده است. دو سال پیش که ما در مراسم ختم دکتر تهرانیان بودیم، به نشریه ای همین مقاله دکتر تهرانیان را دادم که آنها به دلایلی عنوان را عوض کردند و به جای بحران، مساله گذاشتند و حتی بسیاری از مطالب عوض شد.
خانیکی در ادامه گفت: تهرانیان بحران دانشگاه در ایران را در قالب اتحاد مثلث دانشجوی تنبل، استاد بی سواد و مدیریت نالایق آورد و آموزش در دانشگاه را به آموزش سکوت تبدیل کرد. این تناقض را تهرانیان می گوید. اما من آن را معکوس می کنم. آموزش به صورت عام و ارتباطات به صورت خاص وقتی صورت می گیرد که سه گانه مثبتی را در نظر بگیریم . سه گانه ای که یک سوی آن نهاد حرفه، یک سو نهاد دانشگاه و یک سوی دیگر آن فرهنگ جامعه و نخبگان است.
وی با توجه به شرکت در نشستها و همایش ها گفت: همیشه دنبال سمینارها و نشستها باشید، هر جا که کتابی نقد و معرفی می شود شرکت کنید. دانشجو و استاد علاقه مند را در پایان نامه ها می شود دید چون آنجا به دنبال این نیستیم کدام دستگاه بیشتر پول می دهد بلکه در آنجا هر کس دنبال هویت خود است.
وی افزود: مثل فرانکفورتیها باشید، غر بزنید اما کار خود را هم بکنید. روشنفکر کسی است که پایش را در جامعه و دانشگاه بگذارد.
خانیکی با توجه به گریزان بودن مدیران از طرحهای آکادمیک گفت: پایه دیگر کار ما این است که در عرصه مدیریت کارهایمان اجرایی باشد. مدیران اجرایی ما به شدت از بحث طرح آکادمیک و روشنفکرانه گریزانند.
این مدرس ارتباطات در ادامه گفت: زمانی می خواستند از ارتباطاتی های خراسانی قدردانی کنند که مرحوم معتمدنژاد و آقای محسنیان راد، کوثری، شکر خواه و خجسته بودند. سالن را از صدا و سیما گرفته بودند و گفته بودند به شرط اینکه دکتر خانیکی نیاید سالن را می دهیم من هم گفتم نمی آیم اما بگویید که من خراسانی نیستم یا ارتباطاتی نیستم؟ این به معنی هست که در دانشگاه باید غیر سیاسی باشید و سیاسی بودن به معنای این است که جامعه اش را بدتر یا کمتر می فهمد.
وی با توجه به دور بودن از بینش گفتگو و مهارت در جامعه گفت: مسئله اصلی جامع ما اختلالات گفتگویی است و دچار نقصهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی در این حوزه هستیم. از بینش گفتگو و مهارت آن به دور هستیم و به دلیل اشکالاتی که در روند اجتماعی شدن در جامعه داریم مهارت گفتگو کردن هم نداریم.
خانیکی افزود: از بین سی زوجی که طلاق می گیرند، عامل اختلاف 27 نفر از آنها سوءتفاهم است یعنی حرف یکدیگر را نمی فهمند. یعنی همین ضعف گفتگو مساله ریشه داری در جامعه است و حتی می تواند به نهادهای مدنی هم برسد.
وی با توجه به ضعف ارتباطات در ایران گفت: ارتباطات ما ضعف بزرگی دارد و آن این است که روابط در حد شخصی است و گروهها با هم صحبتی ندارند.
خانیکی با توجه به داشتن رویکرد انتقادی در جامعه گفت: تغییرات در جامعه ایران مثبت و رو به جلو است. با یک رویکرد انتقادی و بدون اینکه مساله ای را نادیده بگیریم با داشته ها و نداشته هایمان برخورد کنیم. چرخه علم و فرهنگ را روغن کاری کنیم. یعنی بزرگ فکر کنیم و از کارهای کوچک شروع کنیم.
به فکر و قلم هم احترام بگذاریم
غلامرضا آذری، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد تهران مرکز با توجه به اینکه ارتباطات علم است یا دانش گفت: من به اهمیت علوم اجتماعی در ایران پی بردم. اما امروزه دعوایی بین انگلیسی ها و آمریکایی هاست که می گویند آیا ارتباطات علم است یا دانش؟ مرحوم معتمدنژاد می گوید علم است اما حمید مولانا می گوید ارتباطات به دانش تبدیل شده است.
وی افزود: ارتباطات به سمت حوزه و رشته شدن می رود. مثلا حوزه ارتباطات میان فردی چند شاخه شده است و از ارتباطات درون فردی گرفته تا بالاتر به رشته تبدیل شده است.
آذری در ادامه گفت: ما باید به این فکر کنیم که چه بلایی سر این حوزه آمده است که باعث شده ارتباطات در سطح روابط عمومی باقی بماند و همان روابط سنتی جایگزین بسیاری از ارتباطات دیگر شده است.
وی با توجه به تشکیل انجمن علمی علوم ارتباطات اجتماعی گفت: باید کارگروه ویژه ای برای انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات تشکیل بدهیم. باید به سمت عملی شدن رشته برویم و در آینده NGO مستقل با نام انجمن علمی علوم ارتباطات اجتماعی در ایران داشته باشیم و هویت مستقل پیدا کنیم.
آذری در پایان گفت: اغلب دانشکده های ما مشکل مالی دارند. ما باید این مرزها را برداریم و به سمت اتحاد برویم. اگر ما به همدیگر اهمیت ندهیم خدا هم به ما اهمیت نمی دهد پس به فکر و قلم هم احترام بگذاریم.
منبع: شفقنا رسانه