جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

حجت الاسلام و المسلمین علیرضا سبحانی:

انقطاع وحی افسانه است

کد خبر: ۴۲۴۹۹
انقطاع وحی افسانه است

جماران ـ حریم امام: درستی یا نادرستی نظریه انقطاع وحی و اینکه آیا الفاظ قرآن کریم همچون معانی آن از جانب خداوند است یا خیر و ... از جمله موضوعات بحث برانگیزی است که در گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمین دکتر علیرضا سبحانی فرزند آیت الله العظمی شیخ جعفر سبحانی و مدیر موسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق (ع) به بحث گذاشته شده است.
در پی پاسخ های این استاد حوزه و دانشگاه را به پرسش ها مطرح در این باره می خوانید.

انقطاع وحی به چه معناست و آیا حقیقت انقطاع وحى در آغاز رسالت صحیح است؟
در کتابهاى سیره و بسیارى از تفاسیر، مى نویسند، پس از آن که پیامبر(صلى الله علیه وآله) رسالت خود را اعلام کرد و آیاتى از سوره مبارکه علق فرود آمد، وحى الهى براى مدّتى منقطع گشت، مى گویند: پیامبر گرامى(صلى الله علیه وآله) پس از دیدن فرشته وحى و شنیدن نخستین آیات قرآن، بار دیگر در انتظار نزول پیام دیگرى از جانب خدا بود، ولى دیگر نه از آن فرشته زیبا خبرى بود و نه بار دیگر آن سروش غیبى را شنید، و از این پدیده به عنوان «انقطاع وحى» تعبیر مى کنند. افزون بر این مى گویند: شک و تردید در ذهن پیامبر پدید آمد و خدیجه نیز مانند او مضطرب گشت و به او گفت: گمان مى کنم، خدا با تو قطع رابطه کرده است. پیامبر(صلى الله علیه وآله) پس از شنیدن این سخن به کوه حرا رفت و آیاتى از سوره «والضحى» فرود آمد که ناظر به همین پدیده انقطاع وحى مى باشند. در این آیات آمده است.
«سوگند به هنگام نیمروز و قسم به شب هنگامى که تاریکى سراسر زمین را فرامى گیرد خدایت تو را ترک نکرده و با تو قطع رابطه نکرده است».

برخی قائل به انقطاع وحی در مدتی از زمان نزول قرآن شده اند؛ آیا این نظریه صحیح است؟
باید عرض کنم که، گزاره انقطاع وحى افسانه اى بیش نیست.در سراسر قرآن، سخنى از انقطاع وحى نیامده است. بلکه این تعبیر در کتابهاى سیره نویسان به چشم مى خورد.
حقیقت این است که نه انقطاع وحی اى در کار بوده و نه احتباس آن، بلکه از روز نخست تا طول آخرین روزهاى حیات پیامبر وحى الهى، روى مصالحى، به تدریج بر پیامبر نازل مى شد و قرآن علت نزول تدریجى را استوار ساختن قلب پیامبر مى داند. چنانکه مى فرماید: «وَ قَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْلاَ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً کَذَلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَکَ وَ رَتَّلْنَاهُ تَرْتِیلاً»
(افراد کافر گفتند: چه مى شد اگر قرآن یک جا بر او فرود مى آمد؟ ما آن را چنین فرود آوردیم تا دل تو را استوار سازیم و به آن، نظم خاصى بخشیدیم). مسلما اتصال با جهان غیب، به طور پیوسته، مایه دلگرمى پیامبر مى شود.
با توجه به شیوه نزول قرآن، هرگز نباید انتظار داشت که امین وحى هر روز و هر ساعت، با پیامبر در حال تماس باشد و آیه اى نازل گردد، بلکه به خاطر اسرارى که در نزول تدریجى قرآن است و محققان اسلامى به شرح اسرار آن پرداخته اند، قرآن طبق نیازها و پرسشها، در فواصل مختلفى نازل گردیده است و در حقیقت، انقطاعى در کار نبوده، بلکه دلیلى براى نزول فورى وحى وجود نداشته است.

آن گونه که مستحضرید مفاهیم و معانى قرآن از خداست. آیا الفاظ هم از جانب اوست؟
شکى نیست که محتواى قرآن یک رشته معارف و احکام و قصص است که از جانب خدا بر قلب پیامبر فرود آمده است و روح الأمین وسیله انتقال این مفاهیم به پیامبر بوده است، چنانکه مى فرماید: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِینُ * عَلَى قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»(شعراء: 193-194)

ولى آیا الفاظ (که قالب این مفاهیم هستند). هم از جانب خدا، بر قلب پیامبر فرود آمده یا خود پیامبر(صلى الله علیه وآله) این مفاهیم را در این قالبهاى زیبا ریخته و بیان کرده است؟
درپاسخ به این مطلب باید تاکید کنم که این اندیشه ساخته و پرداخته برخى از خاورشناسان است تا از این راه در اصالت قرآن تشکیک کنند ولى به دلایل روشن یک اندیشه بى اساس و بى پایه است آن هم به دلایل زیر:
1ـ روزى که پیامبر به مقام نبوت مبعوث گردید، به او چنین خطاب شد «اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ»(علق: 1)، قرائت در لغت عرب این است که صحیفه اى در دست انسان یا کس دیگر باشد و او از روى آن بخواند. و در حقیقت، قرآئت مطلق خواندن است، خواندن از روى نوشته است و متأسفانه در زبان فارسى براى قرائت به این معنى واژه معادلى نیست. اگر معانى تنها از جانب خدا بود و الفاظ و جمل از جانب پیامبر، امر به قرائت در سوره علق چه معنى دارد؟ و این نوع تعبیر، اختصاص به سوره علق ندارد در آیات دیگر نیز وارد شده است.
در آیه اى مى فرماید: «فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ» (هر گاه آن را تلاوت کردیم از قرائت ما پیروى کن). این دو آیه و آیات دیگر، حاکى از آن است که قرآن، لفظاً و معنى از جانب خداست.

2ـ پیامبر گرامى، دو نوع سخن دارد: یکى به نام قرآن، دیگر به نام حدیث و مفاد هر دو از جانب خداست، اما سخن نخست، اعجازآمیز است و سخن دوم، معجزه نیست. اگر واقعاً در هر دو مورد، مفاهیم از جانب خدا، اما الفاظ و جمل، ساخته و پرداخته پیامبر باشد، چرا باید این دو از هم متمایز باشند؟ قرآن، معجزه جاودان است که تاکنون، نظیر آن نیامده، در حالى که احادیث پیامبر(صلى الله علیه وآله) دارى چنین شأن و منزلتی نیست هر چند از نظر محتوا، شأن و منزلت بس عالى دارد.

3ـ خدا در قرآن مجید بیش از 332 بار به پیامبر خطاب مى کند که بگوید (قُــلْ) واز باب نمونه: قُـلْ هُوَ اللّهُ أَحَــدٌ در این آیات پیامبر مأمور به گفتن چیزى است که پس از آن آمده است. اگر مفاهیم از خدا و الفاظ از رسول خدا بود، تأکید بر «قل» «بگو» روا نبود، گویا خدا به پیامبر مى گوید: تو رسول من هستى. این پیام را بدون کم و کاست به مردم برسان.

البته آنچه گفتیم دلائل قرآنى است و اما بیان دلائل دیگر، به وقت دیگر موکول مى شوند.

آیا قرآن مى توانست به زبان دیگرى نازل شود؟
مسلّماً خداى بزرگ، مى توانست این قرآن را به زبان دیگرى نیز فرود آورد و حتى به گونه اى باشد که کسى نتواند با آن معارضه کند، ولى یکى از عللى که زبان عربى را برگزید این است که اراده خدا بر این تعلق گرفته که هر پیامبرى را به زبان قوم خود مبعوث کند، چنانکه مى فرماید: «وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُول إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ...»(ما هیچ پیامبرى را جز با زبان مردم خودش نفرستادیم تا به روشنى با آنان سخن بگوید....) علت آن، این است که اگر قوم یک پیامبرى به او ایمان نیاورند، اقوام دیگر به او ایمان نخواهند آورد، زیرا بهانه جویى کرده و مى گویند: معلوم است که این مبعوث نقطه ضعفى داشته که قوم او به او ایمان نیاورده اند لذا ایمان گروهى از عشیره پیامبر و قوم او سبب مى شود که دیگران نیز به او ایمان آورند و از طرف دیگر هدایت آنان بستگى دارد که به زبان آنان سخن بگوید، در غیر این صورت، از دعوت او روى برمى گرداندند و زبان قوم پیامبر (قریش) عربى بوده است در برخى آیات نیز به این نکته اشاره شده است.

منبع: حریم امام

انتهای پیام

دیدگاه شما