کریس مک گریل، خبرنگار روزنامه گاردین در واشنگتن، نوشته است: غریو خشم آلود لابی طرفدار اسراییل را احتمالا می توان بهترین نشانه برای صحت گفته های جان کری و مارتین ایندیک میانجی گر آمریکا در مذاکرات صلح خاورمیانه قلمداد کرد.
سازمان هایی که مدعی انعکاس دیدگاه های یهودیان آمریکا هستند - اغلب آنها با نمایندگی دیدگاه های یهودیان فاصله بسیار زیادی دارند- سه هفته پیش بسیار شوکه شدند، زمانی که جان کری گفت: اگر اسراییل بر سر تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی به توافق نرسد، خطر تبدیل شدن به یک "رژیم آپارتایدی" را به جان خریده است.
شوک دوم، یک هفته بعد به آنها وارد شد؛ زمانی که ایندیک گفت دولت بنیامین نتانیاهو با آغاز دور جدیدی از شهرک سازی در اراضی تحت اشغال و غصب زمین هایی که به اسراییل تعلق ندارد، نتایج آخرین مذاکرات را نابود کرده است.
اسراییل، نماینده آمریکا در مذاکرات را "ریاکار" خواند و مدعی شد او دلیل اصلی شکست آخرین دور مذاکرات بوده است. سپس، وزیر خارجه آمریکا به خاطر استفاده از واژه "آپارتاید" عذرخواهی کرد و گفت: "بهتر است از این کلمه در گفتار رسمی سیاستمداران آمریکایی استفاده نشود". با این حال ما می دانیم که واژه آپارتاید در خود اسراییل مورد استفاده قرار می گیرد؛ دست کم 2 نخست وزیر سابق اسراییل در اظهاراتی مشابه با جان کری، از واژه آپارتاید استفاده کرده اند.
اما واقعا بهتر است کسی از واژه "آپارتاید" استفاده نکند؟
اظهارات جان کری، مقداری صداقت و صراحت نامعمول ولی مورد نیاز را به عرصه گفتارهای رسمی سیاستمداران آمریکایی درباره آنچه در اسراییل می گذرد، تزریق کرد. جان کری در ادامه به طرزی موثر و با دقت، این طور عذرخواهی کرد که "پذیرفته است اسراییل قصد ندارد تبدیل به یک رژیم آپارتایدی شود" ولی این بدان معنا نیست که در آینده تبدیل به چنین رژیمی نخواهد شد.
پس از سال ها سفر به کرانه باختری و آفریقای جنوبی، برای من به وضوح مشخص شده است: شهرک سازی های نامحدود، در واقع، جغرافیای آپارتاید در کرانه باختری را حکاکی کرده است. و اگر جان کری اشتباهی کرده باشد، در این بوده که به جای بیان آنچه در زمان حال به وقوع پیوسته، از زمان پیش بینی و آینده استفاده کرده است.
قصد و نیت اسراییل در کرانه باختری، همواره در واشنگتن یک موضوع ممنوعه بوده است. لابی حامی اسراییل، با برخورداری از مقداری پشتیبانی و کمک از کنگره، نقش مهمی را در تعیین حد و مرز انتقادها ایفا کرده است. این لابی به طرزی خستگی ناپذیر تلاش می کند دولت های اسراییل را میانه رو، و عمیقا متعهد به صلح معرفی کند و در این میان، هر کسی که نظر و سخنی به غیر این داشته باشد، به "نفرت از اسراییل" (یا بدتر) متهم می شود.
جان کری و مارتین ایندیک، به واسطه اظهارات صریح شان، تا حدی این ادعای رنگ و رو رفته و مستعمل را که "شهرک سازی ها مانعی برای صلح نیستند" و "هر کس واژه آپارتاید را به زبان بیاورد یک یهودی ستیز است" به چالش کشیدند. به طور خاص، جان کری با استفاده از واژه آپارتاید، تاکید اسراییل به این ادعا را که "اشغال، صرفا منشا و انگیزه امنیتی دارد و هدفش تبعیض یا سلطه نیست" به چالش کشید.
اما اسراییل به واقع نیاز به چنین چالشی داشت. اعضای متنفذ حزب نتانیاهو و متحدان آنها، به خاطر تمام تلاشی که برای ایجاد رعب و وحشت در جامعه کرده بودند، از فروپاشی مذاکرات صلح شادمان شدند. آنها حالا بهانه کافی داشتند تا تلاش های جان کری در پیشبرد مذاکرات صلح را هم به تمسخر بگیرند. برای آنها اکنون فرصتی ایجاد شده تا نقش آمریکا را تقلیل دهند، راهکار "ایجاد دو کشور مستقل" را کنار بگذارند و در نهایت، به همان سمتی حرکت کنند که جان کری هشدار داده است.
دنی دنون، رییس قدرتمند کمیته مرکزی حزب لیکود و معاون وزیر دفاع اسراییل اظهارات جان کری را "غیرقابل قبول" خوانده است اما دنون آشکارا با پشتیبانی نتانیاهو از «راهکار دو کشور مستقل» نیز مخالفت می کند. (و البته به نظر می رسد اغلب اعضای حزب لیکود که او را به ریاست کمیته مرکزی برگزیده اند نیز همین موضع را دارند زیرا دنون قول داده است نتانیاهو را از موافقت با ایده ی یک کشور مستقل فلسطینی باز دارد.) شاید عجیب به نظر برسد اما نخست وزیر اسراییل مورد اعتماد بسیاری از هم حزبی های خود نیست. دو هفته پیش، فعالان حزب لیکود به افزایش قدرت و اختیارات دنون به عنوان رییس کمیته مرکزی حزب رای دادند.
دنون در مصاحبه ای که سال گذشته با من داشت، گفت قرار نیست یک کشور فلسطینی تشکیل شود و نتانیاهو نباید نگران این باشد که آمریکایی ها چه فکر می کنند.
او گفت: "من فکر می کنم به همین دلیل است که ما باید فقط آنچه را برای اسراییل مناسب است انجام دهیم و به این فکر نکنیم که اقدامات ما در واشنگتن چگونه تفسیر و دیده می شود."
دنون از "مدیریت منازعه" در کوتاه مدت، از طریق حفظ اشغال گری و در عین حال "اصلاح راه های زندگی برای فلسطینی ها" صحبت کرد.
منظور و مقصود دنون را می توان مستقیما از تاریخ معاصر آفریقای جنوبی استخراج کرد: دنون به صراحت می گوید خواستار بخش عمده ای از اراضی کرانه باختری است - طبق آنچه در اسراییل شناخته می شود: یهودیه و سامریه- اما در عین حال می خواهد مسوولیت حکمرانی به توده فلسطینی ها نیز از دوش اسراییل برداشته شود. عین جملات او را بخوانید:
"در دراز مدت، من درباره الحاق کل اراضی فلسطینی صحبت نمی کنم. هدف من الحاق مناطق یهودیه و سامریه به خاک اسراییل، با حداقل تعداد فلسطینی هاست. بنابراین اگر قرار باشد من نقشه ها را طراحی و تعیین کنم، به شما می گویم بله، من خواستار بخش عمده اراضی هستم، با کمترین تعداد فلسطینی ها."
این رویکرد، اساسا، همان رویکردی است که سفیدپوستان آفریقای جنوبی در دهه 60 در قبال سیاهان داشتند: تصرف و مالکیت بهترین و مرغوب ترین اراضی، و در عین حال خلاص شدن از میلیون ها سیاه پوست در این کشور.
من که عین این نقشه را در آفریقای جنوبی دیده بودم، به دنون گفتم سیاست های او نه تنها به سیاست های رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی شبیه است، بلکه نتیجه نهایی آن هم می تواند یکسان باشد: مجموعه ای چند تکه و به هم دوخته شده از شهرهای عربی در کرانه باختری که اطراف شان را اسراییل احاطه کرده است. و البته دنون این موضوع را انکار نکرد.
او گفت: "مادامی که فضای کافی برای توسعه وجود داشته باشد، اوضاع خوب به نظر نمی رسد. شما خواستار رفاه و سعادت فلسطینی ها هستید، اما من به زندگی واقعی مردم نگاه می کنم، به جای آنکه ببینم زندگی آنها روی نقشه چطور به نظر می رسد."
دنون در این رویکرد، تنها نیست. دیگر اعضای ائتلاف نتانیاهو از جمله نفتالی بنت، وزیر اقتصاد و دارایی، به همان اندازه عقیده دارند که نباید یک کشور فلسطینی ایجاد شود. در مقابل، صداها و دیدگاه های مخالف، از جمله وزیر دادگستری و مذاکره کننده ارشد اسراییل در گفت و گوهای صلح، تحت فشار و محاصره قرار گرفته اند.
دیگر چهره های جناح راست اسراییل نیز به نوبه خود تلاش می کنند آمریکایی ها را به رویکرد خود نزدیک کنند. دنی دایان، رهبر سابق یهودی های شهرک نشین در اراضی اشغالی، شورای یشا، و گماشته فعلی این شورا در امور خارجی، زمانی که جان کری آن اظهارات جنجال برانگیز را بیان کرد، در واشنگتن به سر می برد و تلاش می کرد سیاستمداران آمریکایی را از "روند مذاکرات صلح" خارج کند.
دایان به من گفت جان کری با پیگیری مذاکراتی که محتوم به شکست است، دارد "منافع آمریکا را تخریب می کند" و با این کار، آمریکا ضعیف به نظر می رسد. این، ادعایی است که بعضی از جمهوریخواهان به خوبی دستاویز خود قرار می دهند.
دایان اما تایید کرد که انجام مرحله بعدی در واشنگتن کار بسیار دشواری است: دایان می خواهد آمریکا آنچه را که او "توهم راهکار دو کشور مستقل" می خواند، رها کند.
دایان گفت فلسطینی ها بیشتر از آنکه خواستار یک کشور باشند، یک شیوه زندگی بهتر را می خواهند. بنابراین، طبق این نقشه، اسراییل باید تا چند دهه دیگر به اشغالگری ادامه دهد، و البته سعی کند با اصلاح استانداردهای زندگی، بهبود تحصیلات و آموزش و پرورش و فرصت های شغلی و توسعه، شرایط اشغالگری را بهبود بخشد. سپس همه می توانند دوباره به موضوع آینده سیاسی بازگردند. در عین حال، توسعه شهرک سازی ها نیز به روند خود ادامه خواهد داد.
دایان گفت: "البته که ما به ساخت و ساز ادامه می دهیم."
البته دنی دنون نخست وزیر اسراییل نیست و دنی دایان هم فقط نماینده شهرک نشین هاست؛ گروهی که فقط 10 درصد از جمعیت 6 میلیونی یهودی های اسراییل را تشکیل می دهد. اما دیدگاه آنها درباره آینده اسراییل - و اراضی اشغالی که خوشمان بیاید یا بدمان بیاید، بسیاری از ویژگی های آپارتاید را داراست- روز به روز از وزن بیشتری برخوردار می شود. این دیدگاه، اکنون از یک انرژی سیاسی بهره مند شده که زمانی در اختیار چپ ها و گروه های صلح طلب اسراییل بود.
کمیته روابط عمومی اسراییل-آمریکا (آیپک) که یک گروه قدرتمند لابی گذار است، حملات علیه جان کری را رهبری کرد و اظهارات او درخصوص آینده آپارتایدی اسراییل را "توهین آمیز و نامناسب" خواند. وقتی این حملات با همراهی جمهوریخواهان آمریکا روبرو شد، جان کری در مقابل "واقعیت سیاسی" سر فرود آورد و یک گام به عقب برداشت.
اما وزیر خارجه آمریکا به یقین، آینده را واضح تر و نمایان تر از منتقدان خود دیده است.
منبع: گاردین
ترجمه: شفقنا