جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

محمود بهشتی لنگرودی در گفتگوی اختصاصی با جماران:

نارضایتی شغلی و مطالبات کانون صنفی معلمان از وزارت آموزش و پرورش

معتقدم بحث مشکلات معیشتی، عدم امنیت شغلی، محروم شدن معلم ها از حضور تشکل های مردم نهاد در سطح آموزش و پرورش و خدشه دار شدن منزلت معلم ها سه محور مهمی است که در زمره مهمترین مشکلات صنفی معلمان قرار می گیرد

کد خبر: ۴۰۲۲۲
نارضایتی شغلی و مطالبات کانون صنفی معلمان از وزارت آموزش و پرورش

جماران- آنچه در پی می آید متن نخستین بخش از گفت و گوی خبرنگار جماران با محمود بهشتی لنگرودی سخنگوی کانون صنفی معلمان ایران است که به بحث درباره عوامل نارضایتی شغلی معلمان و نقصان های مولد آن در سیاست های آموزش و پرورش ایران می پردازد.
در این گفت و گو علاوه بر مسائل معیشتی، نقصان های موجود در قوانین انضباطی در مدارس، نقصان های موجود در تکنولوژی های آموزشی به عنوان بخش مهمی از عوامل زمینه ساز نارضایتی شغلی معلمان مورد بحث قرار می گیرد.

خلاصه :
باورهایی که امام با آن ها به صحنه آمدند، تصور متفاوتی را از جایگاه علم در ذهن همگان به وجود آورد که آن تصور محقق نشده است.
آموزش و پرورش با توصیه به نمره دادن به دانش آموزان می خواهد آمار و درصد قبولی های خود را بالا ببرد و اعلام کند روند افت تحصیلی رو به کاهش و در حال از بین رفتن است

عدالت آموزشی با حقوق معلمان بخش دولتی در ارتباط است
آموزش و پرورش تقریبا از جنبه کارفرمایی هیچ گونه تبعیتی از قانون کار ندارد
در صورتی که دانش آموز فارغ از اینکه یک دانش آموز استثنایی باشد، برای رسیدن به استاندارهای آموزشی و انضباطی تلاش بیشتری نکند، هدایت او به مراکز دیگر (همچون آموزش از راه دور)منافاتی با سیاست آموزش رایگان در قانون اساسی ندارد.
کانون صنفی معلمان به شکل جدی تری از مسئولان وزارت خانه می خواهد تا خشونت علیه معلمان کنترل شود.
اگر یکسری مقررات دقیق انضباطی که راهکارهای نظارتی قانونی نیز برای آن پیش بینی شده باشد، تدوین و اجرا شود می توان جلوی بسیاری از نابسامانی هایی را گرفت.


مهمترین مسائل صنفی معلمان و عوامل نارضایتی شغلی آن ها را در چه اموری می بینید؟
من معتقدم بحث مشکلات معیشتی، عدم امنیت شغلی، محروم شدن معلم ها از حضور تشکل های مردم نهاد در سطح آموزش و پرورش و خدشه دار شدن منزلت معلم ها سه محور مهمی است که در زمره مهمترین مشکلات صنفی معلمان قرار می گیرد.

کاستی های حقوق، مزایای و پاداش معلمان در مقایسه با برخی از وزارتخانه ها و دستگاه های دولتی دیگر، همواره مورد نقد بسیاری از معلمان بوده است؛ اما آیا تأخیر در همان پرداخت های مصوب هم، در مواردی همچون اضافه کار یا پاداش ها برای درک این که نظام سیاست گذاری کشور، شأنی را که امام خمینی برای آموزش و پروش و معلمان در نظر داشت، به رسمیت نمی شناسد؛ کافی نیست؟
شانی که امام خمینی برای معلمان در نظر گرفته بودند به حدی بزرگ است که هرگز با موضوعی جزئی مانند پرداخت اضافه کار معلمان قابل مقایسه نیست زیرا اضافه کارها دیر یا زود پرداخت می شود بلکه مشکل اصلی در این حوزه، روی اصل مشکلات معیشتی معلمان است و منزلتی که بخشی از آن توسط معیشت آن ها تامین می شود،در اصل حقوق آن ها وجود دارد.
باورهایی که با آن باورها مردم انقلاب کردند و باورهایی که امام با آن ها به صحنه آمدند، تصور متفاوتی را از جایگاه علم در ذهن همگان به وجود آورد که آن تصور محقق نشده است. معلمی که وظیفه انتقال علم را دارد باید از جنبه های مختلفی مانند کل معیشت تامین شود تا مشکلات موجود در این زمینه برطرف شود و متاسفانه بسیاری از مسائل ما از نظر منزلتی با حداقل معیشت ها گره خورده است.

عدالت اجتماعی و به تبع آن عدالت آموزشی یکی از مهمترین دغدغه های امام خمینی در انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی بود. از منظر شما، عدالت آموزشی آیا رابطه ای با حقوق معلمان دارد؟
قطعا ارتباط دارد. هنگامی که معلم احساس می کند معیشت او در مدرسه غیر انتفاعی تامین می شود قطعا توان خود را در این مدرسه صرف می کند یعنی شغل اصلی او تدریس در مدرسه غیر انتفاعی می شود و شغل دوم او نیز تدریس در مدرسه دولتی می شود مگر اینکه خیلی با وجدان باشند که در این روزگار خفظ وجدان با وجود تامین نشدن نیازهای اولیه، کاری دشوار است البته با وجود همه این سختی ها، درصد بالایی از معلمان ما، توان خود را در مدارس دولتی صرف می کنند ولی مدرسه غیر انتفاعی و کلاس خصوصی طبیعتا باعث تبعیض آمیز شدن شرایط آموزشی می شوند زیرا دانش آموزی که توانایی لازم را دارد در چنین مدرسه ای به تحصیل خود ادامه می دهد و در خلال این تحصیل، از کیفیت بالایی از نظر شرایط آموزشی ، معلمان در حال تدریس و حتی تعداد دانش آموزان حاضر در یک کلاس نیز برخوردار می شود.
حتی در زمینه جذب دانش آموزان نیز، مدارس غیر انتفاعی سعی در جذب دانش آموزان مستعد دارند و بدین ترتیب هنر چندانی برای پرورش آن ها به کار نمی برند در حالی که در مدارس دولتی، دانش آموزانی که معدل های مختلفی دارند در یک کلاس درس می خوانند و بدین ترتیب معلم چنین کلاسی باید هنر زیادی داشته باشد تا درس را طوری منتقل کند که هم دانش آموزی که معدل پایینی دارد، آن مطلب را متوجه شود و هم اینکه مطالب ارائه شده در سطح درک دانش آموز معدل بالا نیز قرار داشته باشد و طبیعتا بخشی از زمان دانش آموز قوی تر تلف می شود و معلم برای راضی نگه داشتن آن دانش آموز، مجبور می شود سطح کلاس خود را در حدی بالا ببرد که در این صورت بخشی از مطالب را، دانش آموز ضعیف تر دریافت نمی کند که مجموعه این عوامل منجر می شود تا راندمان کار نسبت به یک مدرسه غیر انتفاعی کاهش پیدا کند. البته این موضوع به معنای مخالفت ما با مدارس غیرانتفاعی نیست، ما از گسترش چنین مدارسی استقبال می کنیم اما چنین امری صد در صد باعث تبعیض آموزشی می شود؛ که باید راهکارهای جبران آن را دنبال کرد.

ارزیابی شما از وضعیت نیروهای قراردادی و نحوه برخورد وزارت آموزش و پرورش با آنان چیست؟
در هر سازمانی روال بر این است که هر شخصی که مدتی را در سازمان مربوطه کار کرد و پس از گذشت مدت زمانی، کارفرما به هر دلیلی عذر او را خواست به وزارت کار مراجعه می کند و طبق قانون حق و حقوق خود را دریافت می کند در حالی که معلمان و روزنامه نگاران تا زمانی که به طور رسمی استخدام نشوند، هیچ گونه امنیت شغلی نخواهند داشت.
آموزش و پرورش تقریبا از جنبه کارفرمایی هیچ گونه تبعیتی از قانون کار ندارد و هنگامی که ظلمی در این زمینه در حق معلمان می شود، بسیاری از معلمان به حقوق خود در این زمینه واقف نیستند که می توانند در این صورت مراجعه کنند و احکامی را برای حفظ حق و حقوق خود بگیرند.
این نا امنی شغلی در زمینه حق التدریس، در مدارس نیز تاثیر خود را می گذارد و معلمانی که حق التدریس هستند با انگیزه لازم در کلاس های درس حاضر نمی شوند و تصور می کنم دانش آموزانی که با این معلم ها هستند ضرر می کنند و خسران می بینند و نکته مهم این است که تعداد معلمان حق التدریس زیاد است.
معلمان حق التدریس به دو بخش تقسیم می شوند که دسته نخست معلمان حق التدریس اند و دسته دیگر معلمانی هستند که اضافه کار خود را به صورت حق التدریس دریافت می کنند.

برخی بر این باورند که عوامل نارضایتی شغلی معلمان در حال افزایش هستند؛ روشن است که یکی از مهمترین این عوامل حقوق است، اما ضعف قوانین انظباطی خشونت و پرخاشگری و توهین دانش آموزان به کلاس و معلمان به یکی از مهمترین عوامل نارضایتی شغلی معلمان در دهه گذشته تبدیل شده است. علاوه بر این که این نوع رفتارها به طور جدی موجب کاهش کیفیت آموزش و خسارت دیدن دانش آموزان مستعد و علاقه مند به تحصیل در مدارس هم شده است، تحلیل شما درباره این عامل نارضایتی شغلی معلمان چیست؟
متاسفانه شغل معلمی به دلایل مختلف شغل بسیار سختی شده است و باید توجه داشت که آموزگار، تنها معلم دانش آموز نیست بلکه معلم بخشی از زمان دانش آموز را در اختیار دارد و بر دانش آموزان ما عوامل تربیتی مختلفی تاثیرگذار است از رسانه ها گرفته تا محیط خانه، کوچه، دوستان و همه این موارد در شخصیت دانش آموز تاثیرگذار هستند و معلم باید تلاش خود را انجام دهد تا در فرصت کوتاهی که در مدرسه حضور دارد باید تمامی تلاش خود را به کار بگیرد تا هدف اصلی را که به دنبال آن است یعنی آموزش انبوهی از مطالبی را که در فرصت کوتاه را عملی کند و در این روند فشار اولیا، مدرسه و مسائل وجدانی خود را دارد تا تکلیفی را که برایش تعیین کرده اند به درستی انجام دهد اما ممکن است انگیزه اصلی بسیاری از دانش آموزان، درس نباشد و شاید اگر فشار اولیا نباشد، بسیاری از آن ها درس نخوانند که البته این موضوع هم دلایل خاص خود را دارد و ممکن است دانش آموز مشاهده کرده باشد که تعدادی از دوستان او که در مسیر درس رفته اند، آینده خوبی برای خودشان رقم نزده اند و افراد دیگری را دیده که با درجه ای از سواد ابتدایی در موقعیت خوبی قرار گرفته اند و چنین دانش آموز بی انگیزه ای را با زور به مدرسه آورده اند و این اجبار را هنگامی که زنگ مدرسه به صدا در می آید، در هنگام خروج از کلاس و یا شادی دانش آموزان در تعطیلی مدارس به هنگام بارش برف مشاهده می کنیم که این موارد بیانگر میل محدود دانش آموز ما به حضور در مدارس است که تصور می کند ما زندانی را با عنوان کلاس برایش درست کردیم و او باید ساعاتی را در این زندان سپری کند. در چنین کلاسی معلم می خواهد تدریس خود را انجام دهد و از فعالیت خود نتیجه نیز بگیرد زیرا در ارزشیابی ها نتیجه او مورد پرسش واقع می شود و از سوی دیگر با دانش آموزانی مواجه است که انگیزه های دیگری دارند و بدین ترتیب، به طور طبیعی در کلاس تنش هایی ایجاد می شود.

یکی از مهمترین مسائل در جهت برطرف کردن این مشکل، رفع دغدغه مالی معلمان است و من بارها این نکته را مورد تاکید قرار داده ام که بسیاری از معلمان ما، شغل دومشان معلمی است و تعداد بالایی از آن ها به معلمی به عنوان شغل اصلی شان نگاه نمی کنند زیرا شغل اصلی فرد شغلی است که از آن کسب درآمد داشته باشد و هم اکنون حقوق معلمان ما حدود یک میلیون تومان است که با شرایط فعلی چنین رقمی زیر خط فقر محسوب می شود و خوش شانس ترین معلمان ما افرادی هستند که شغل دوم و سومشان نیز در حوزه آموزش است که در این روند ممکن است توان اصلی معلم در جایی که منبع اصلی درآمد وی محسوب می شود صرف شود مانند صرف بیشترین توان و انرژی در تدریس خصوصی و از این نظر من معتقدم فردی که شغل اصلی اش معلمی نیست نمی تواند در کلاس، معلمی کند و تا هنگامی که دغدغه های فرد برطرف نشود، ما باید شاهد افزایش تنش ها بین معلمان و دانش آموزان باشیم.
عدم رضایت شغلی می تواند عوارضی در پی داشته باشد که یکی از این عوارض مسائلی است که در زندگی شخصی فرد ایجاد می شود و ناخواسته تاثیر خود را در زندگی شغلی و اجتماعی فرد نشان می دهد و در وضعیت امروز جامعه ما یکی از مشکلات هر فردی، حل مشکلات معیشتی به معنای تامین حداقل های یک زندگی متوسط یا حتی پایین تر از متوسط است که انجام دادن این امر کاری بسیار مشکل است البته من از بسیاری از همکاران شنیده ام که هنگامی که وارد کلاس درس می شوند تمام مسائل و مشکلات را بیرون در می گذارند و تمامی فکر خودر را برای دانش آموزان و کلاس صرف می کنند و این موضوع رویایی است که تمامی معلمان آن را دارند اما اینکه این رویا تا چه میزان قابل تحقق است برمی گردد به مشکلات و دغدغه هایی که معلمان دارند که این باعث می شود فرد با وجود داشتن بسیاری از ایده آل ها و تلاش برای تحقق آن ها، به تعداد زیادی از آن ها پشت پا بزند.

واقعیت این است که آقای نجفی در دوران وزارت خود به درستی با خشونت های هرچند محدود، از جانب معلمان برخورد کرد، پس از آن ما شاهد این هستیم که روند اعمال چنین خشونتی برعکس شده و اکنون خشونت از جانب دانش آموزان صورت می گیرد. در گذشته اگر آغازگر خشونت معلمان بودند؛ تعداد آن بسیار محدود بود؛ اما از هنگامی که آغازگر خشونت دانش آموزان شده اند؛ آمار خشونت به مراتب افزایش یافته است. در واقع چرخه خشونت نه تنها قطع نشده بلکه سرعت یافته است و تنها سمت و سوی آن و آغازکننده آن تغییر کرده است. ضمن این که بروز خشونت از سوی دانش آموزان بی انضباط قطعا باعث افت کیفیت تحصیلی و از بین رفتن فرصت آموزش دانش آموزان علاقه مند به تحصیل می شود؛ این طور نیست که تنها معلمان متضرر شوند؛ اگرچه افت کیفیت تحصیلی خود فشار روانی و نارضایتی دیگری را برای معلم ایجاد می کند. آیا کانون صنفی معلمان ایران برای مقابله با این خشونت برنامه و یا پیشنهادی جهت ارائه به وزارت آموزش و پرورش دارد؟
خشونت در کل جامعه تولید می شود و بخشی از آن در محیط مدرسه انعکاس پیدا می کند. در رابطه با بحث خشونتی که ما در جامعه شاهد آن هستیم ، می دانیم که خشونت تنها به تنبیه های فیزیکی مربوط نیست. درباره این محور می توان این مثال را بیان کرد که هنگامی که من به عنوان یک فرد عادی از خانه خارج می شوم و در مسیر دختر گل فروشی را مشاهده می کنم که برای اینکه من یک شاخه گل از او بخرم، اصرار زیادی می کند، و من و امثال من طبق عادتی که داریم به راحتی از کنار آن ها عبور می کنیم، این موضوع به نوعی، پذیرش خشونت است.
نمونه های خشونت به فراوانی در جامعه دیده می شود و دانش آموزی هم که در محیط خانه از جهات مختلف از جانب پدر و مادر تنبیه می شود، اثرات منفی این تنبیه را ما در روحیه دانش آموز می بینیم و هنگامی که وارد محیط مدرسه می شود هم این قضیه استمرار پیدا می کند اما مشکل اصلی که ما داریم این است هنگامی که دانش آموز وارد مدرسه می شود، تصور می کند حرکت هایی را که انجام می دهد تنها منحصر به خودش است و عوارض آن نیز تنها به خودش مربوط می شود یا در زاویه ای دیگر این دیدگاه را دارد که چنین رابطه ای تنها بین معلم و خودش برقرار است و متوجه دیگران نمی شود.
نکته قابل توجه در این مسیر این است که معلم می خواهد کلاس را حفظ کند و با توجه به بودجه بندی درسی که دارد، می خواهد درس را پیش ببرد زیرا توقعاتی از سوی اولیا و اولیای مدرسه از او وجود دارد و به دلیل همین مسائل، هنگامی که با مشکلاتی از جانب برخی دانش آموزان به دلیل بی انگیزگی روبه رو می شود، عکس العملی را نشان می دهد که از این عکس العمل به عنوان خشونت در کلاس تعبیر می شود و پسندیده نیست و به هیچ وجه قابل تایید نیست اما نکته ای که وجود دارد، این رابطه دو طرفه به این شکل و با خشونت ادامه پیدا می کند. در این رابطه معلم با ظرفیت کم و دانش آموز با ظرفیت کم با یکدیگر رفتار خشونت آمیزی پیدا می کنند که بخشی از این رابطه منعکس می شود و بخشی از آن نیز انعکاس پیدا نمی کند. در این اواخر آنچه که بسیار انعکاس پیدا کرده مربوط به برخورد فیزیکی معلم با دانش آموز است مخصوصا با ابزارهایی مانند گوشی همراه که امروزه هر دانش آموز به همراه دارد و می تواند این تصاویر را در فضای مجازی منتشر کند و بدین ترتیب جو سنگینی علیه معلم هایی که چنین برخوردهایی را داشته اند، ایجاد کند.

در اینجا تردیدی در درستی ممنوعیت خشونت فیزیکی از سوی معلمان نیست؛ ضمن آن که گاه خشونت کلامی در مقایسه با خشونت حتی فیزیکی آنان به مراتب آرامش و بهداشت روانی کلاس و معلم رابیشتر از میان می برد. اما اساسا می پذیرید که اعمال خشونت از جانب دانش آموزان باعث از بین رفتن منزلت معلمان می شود..
بله. در ضمن توجه کنید که آن بخش از خشونت که از سوی معلمان به دانش آموزان صورت می گیرد به سرعت انعکاس پیدا می کند در حالی که ما آمار زیادی مخصوصا از مناطق جنوبی شهر در رابطه با خشونتی که از جانب دانش آموزان علیه معلمان اعمال می شود ، داریم که در این رابطه ما مراجعات بسیاری از جانب همکاران فرهنگی داشته ایم که دانش آموز به خاطر اینکه معلم به او نمره نداده است، روی معلم چاقو کشیده است.
قطعا اگر یکسری مقررات دقیق انضباطی که راهکارهای نظارتی قانونی نیز برای آن پیش بینی شده، تدوین و اجرا شود می توان جلوی بسیاری از نابسامانی هایی را که شاهد آن هستیم را گرفت.در راستای تحقق هرچه بهتر این امر باید از تجربیات کشورهای پیشرفته استفاده کنیم و ببینیم که آن ها از چه ابزار و اهرم و روش هایی استفاده کرده اند که این خشونت تا حد زیادی کنترل شده است اما درواقع خشونت و درگیری هایی از لحاظ حجمی بالا است اما تعداد آن نسبتا محدود است اما در کشور ما برعکس است یعنی حجم خشونت ها کمتر اما تعداد آن ها بیشتر است.
کانون صنفی در این حوزه به شکل جدی تری از مسئولان وزارت خانه می خواهد که به موضوع ورود پیدا کنند که به این منظور باید تعاملی بین آموزش و پرورش و نهادهای دیگری که بعضی از آن ها به صورت دولتی و برخی دیگر به صورت انجمن های گوناگون فعالیت می کنند ایجاد شود تا خشونت کنترل شود. یعنی اگر حتی لازم باشد، توافق نامه ای بین آموزش و پرورش و نیروی انتظامی ایجاد شود که اگر برای یک معلم یا برای دانش آموزی مشکلی پیش آمد، با سرعت بیشتری رسیدگی شود، این امر با سهولت بیشتری تحقق پیدا می کند یا تعاملی بین آموزش و پرورش و قوه قضائیه، تعاملی بین آموزش و پرورش و مراکز مشاوره ای مستقل ایجاد شود تا بدین ترتیب خدمات مناسبی به دانش آموزان ارائه شود و مشکلات موجود در زمینه ناهنجاری ها نیز برطرف شود.
ما به عنوان یک بخش غیر دولتی و به واسطه ارتباطی که با فرهنگیان داریم می توانیم در گفتگوهای مستقل، در مقالات و بیانیه ها، به شکل جدی تری از همکارانمان بخواهیم که در مقابله با دانش آموزان، خویشتن داری بیشتری را از خودشان بروز دهند و از همین نیروی معلمان نیز برای برقراری مقررات انضباطی در مدارس، کمک بیشتری بگیریم.

آیا کانون صنفی برنامه ای برای مذاکره با وزارت خانه جهت اعمال منطقی تر و جدی تر مقررات انضباطی در مدارس داشته است؟
در قالب گفتگوهای مستقیم برنامه ای را نداشته ایم، البته ما طی دوره اخیر گفت و گوهای زیادی با شخص وزیر و مسئولان وزارت خانه داشته ایم اما محور گفتگوهای ما در این رابطه نبوده است و در رابطه با این موضوع جز در قالب بیانیه ها و مقالات صحبتی نداشته ایم.

به هر حال در مطالبات کانون صنفی یا در اندیشه حاکم بر این کانون، این منطق وجود دارد که خشونت دانش آموزان به عنوان یک عامل مهم نارضایتی شغلی و همچنین یک عامل مؤثر در آسیب روانی معلمان و دانش آموزان،باید با جدی تر کردن و منطقی تر کردن مقررات انضباطی، از مدارس حذف شود؟
صد در صد. هم اکنون شاهد هستیم که بخش عمده ای از زمان دبیر در مدرسه، صرف کلاس داری می شود یعنی بیشترین وقت معلم به خصوص در مدارس مناطق پایین صرف این نکته می شود که شرایطی را فراهم کند که اگر دانش آموزی به دلیل بی انگیزگی، نمی خواهد به درس توجه کند، دبیر حداقل شرایطی را فراهم کند که دانش آموز علاقه مند، بتواند به درس گوش دهد. طبیعتا هرچقدر در این زمینه بیشتر کار شود، معلم در کلاس راحت تر است و رضایت شغلی او نیز بیشتر حاصل می شود. من از معلمان بسیاری شنیده ام که 6 ساعت فعالیت کاری در روز بسیار راحت تر از صرف همین زمان برای درس دادن در کلاس است. در صورتی که شرایطی فراهم شود که معلم مجبور نشود دست به خشونت ببرد و رضایت شغلی او فراهم شود، قطعا تدریس فعالیتی لذت بخش خواهد بود.

در بسیاری از موارد از معلمان خواسته می شود که به دانش آموزان نمره دهند یا سوالات را در غالب نمونه سوال با آن ها مطرح کنند و به گونه ای هدف بالا بردن آمار قبولی به صورت صوری و غیرواقعی دنبال می شود؛ به نظر شما چنین اقدامی باعث از بین رفتن و یا کاهش سطح منزلت معلمان نمی شود؟
دقیقا چنین اتفاقی می افتد زیرا آموزش و پرورش می خواهد به این وسیله آمار و درصد قبولی های خود را بالا ببرد و اعلام کند روند افت تحصیلی رو به کاهش و در حال از بین رفتن است. هنگامی که معلم مجبور باشد به دانش آموز، چه درس بخواند و چه درس نخواند، نمره قبولی بدهد، به این ترتیب دانش آموز هیچ تلاشی برای درس خواندن نمی کند و بر این اساس معلم نیز هیچ گونه اهرمی برای کنترل و وادار کردن دانش آموز به درس خواندن، ندارد زیرا دانش آموز نمره دلخواه خود را گرفته و بدین ترتیب هیچ توجهی به درس معلم نمی کند.

دسته ای از دانش آموزان هستند که به طور کاملا روشنی بخش مشاوره درباره آن ها به این نتیجه می رسد که هرگز انگیزه درس خواندن ندارند و تنها به قصد اخذ مدرک و نه کسب، بلکه اخذ صوری حداقل نمره به مدرسه می آیند. همین دسته از دانش آموزان به طور جدی مشکلات انضباطی هم برای محیط کلاس و هم برای معلمان ایجاد می کنند؛ به نظر شما اگر دانش آموزی را که از استاندارهای آموزشی و انضباطی تهی است، به مراکز آموزش از راه دور هدایت کنیم، این اقدام با سیاستی که در قانون اساسی برای آموزش رایگان پیش بینی شده، مغایرت دارد؟
اصل سی ام قانون اساسی بحث آموزش رایگان را مطرح کرده و ما نیز به شدت به سیاست آموزش رایگان معتقد هستیم. در این اصل کیفیت آموزش مطرح نشده و تنها بر اینکه دانش آموزان در یک مقطع تا مقطع دیگری می توانند به طور رایگان درس بخوانند، مورد توجه قرار گرفته است.
هنگام تاسیس مدارس غیرانتفاعی این موضوع را مطرح کردند که اگر اصل سی ام قانون اساسی سیاست آموزش رایگان را در نظر می گیرد، مدارس غیر انتفاعی چه معنایی پیدا می کند؟ و در این هنگام برای توجیه این امر گفته شد که ما حداقل های را برای دانش آموزان در نظر می گیریم اما دانش آموزانی به همراه خانواده هایشان دوست دارند از این حداقل ها فراتر بروند و همانگونه که خانواده ای می تواند معلم خصوصی بگیرد و فرزندش را از لحاظ درسی تقویت کند، چنین اتفاقی در قالب مدارس نیز می تواند رخ دهد.
هر دولتی موظف است حداقل های تحصیلی را برای دانش آموزان فراهم کند به این معنا که اگر کسی استعداد درس خواندن داشت، شرایطی برای بروز توانایی های تحصیلی او فراهم شود اما در شرایطی که فرد توان لازم را نداشت و یا نخواست ادامه تحصیل بدهد، به نظر من دولت موظف است یک سال تحصیلی امکانات برای تحصیل در اختیار دانش آموزان قرار بدهد اما در حالی که یک سال گذشت و مشخص شد که دانش آموز بدون هیچ گونه انگیزه ای وارد مدرسه شده و بازدهی مطلوبی نداشت، ما موظف نیستیم در این شرایط و برای سال دوم هم همین امکانات را در اختیار دانش آموز قرار دهیم و هیچ منافاتی با اصل 30 قانون اساسی ندارد که ما اینگونه افراد را به مسیر دیگری هدایت کنیم و یا اینکه خانواده ملزم شود برای سال دوم تحصیل، هزینه را پرداخت کند زیرا در چنین شرایطی که خانواده ملزم به پرداخت هزینه شود، به دانش آموز خود برای درس خواندن تاکید بیشتری می کند. در صورتی که دانش آموز فارغ از اینکه یک دانش آموز استثنایی باشد، برای رسیدن به استاندارهای آموزشی و انضباطی تلاش بیشتری نکند، هدایت او به مراکز دیگر منافاتی با سیاست پیش بینی شده در قانون اساسی ندارد.

پرخاشگری و بی انظباطی های دانش آموزان خود به روشنی می تواند نشان دهنده ناکارآمدی رکن پرورشی وزارت خانه باشد. از این منظر می توان یکی از عوامل این پدیده را خود آموزش و پرورش دانست؛ اساسا با توجه به تاکید امام خمینی بر ضرورت توام بودن آموزش و پرورش داشتند؛ آیا این ترکیب به گونه ای در سیاست ها و برنامه های آموزشی دانشگاه های تربیت معلم و فرهنگیان آموزش دنبال می شود که معلمان قدرت انتقال آن را به دانش آموزان داشته باشند؟
در دانشگاه های فرهنگیان و تربیت معلم کتب معمولی را تدریس می کنند و موضوعی فراتر از تدریس کتب اتفاق نمی افتد همان گونه که در دانشگاه های معمولی نیز یکسری کتب مشخص، تدریس می شود و دروس مورد آموزش نیز به جز برخی موارد خاص و در رابطه با دروسی مانند روش تدریس، مطالبی را که دربرگیرنده یکسری مفاهیم خاص تربیتی باشد؛ دربر نمی گیرد.

روند گزینش معلمان را در این زمینه چگونه می بینید؟ آیا در این روند گزینش به ویژگی های شخصیتی و هوش اخلاقی فرد توجهی می شود؟
گزینش هم اکنون تنها براساس ایدئولوژیک انجام می شود و ما مکانیسم گزینش بر اساس هوش اخلاقی و مواردی این چنینی را نداریم در حالی که باید ظرفیت های معلمان از جنبه های گوناگون سنجیده شود.
باید این نکته را مدنظرقرار داد که در بروز تنش های کلامی و سپس خشونت فیزیکی تنها عوامل بیرونی تاثیرگذار نیستند بلکه ما باید بپذیریم که در روند گزینش ها، تمامی عوامل را مدنظر قرار نداده ایم یعنی متاسفانه در این مبحث به جای مدنظر قرار دادن توانایی های فرد، تنها گزینش های ایدئولوژیک را مورد توجه قرار داده اند در حالی که فرد باید صلاحیت های معلمی را داشته باشد و یکی از ویژگی های معلم این است که صبور باشد، قدرت تحمل بالایی داشته باشد و زود عصبانی نشود در حالی که هیچگاه در روند گزینش ها به چنین مواردی توجه نشده است البته شاید برخی از شاخص ها به لحاظ کمی قابل اندازه گیری کردن نباشد اما قطعا ما بخش های تخصصی داریم که بتوان از آن ها در امر گزینش استفاده کرد که در این عرصه می توان جدا از بحث بررسی باورهای ایدئولوژیک ، از حضور یک روان شناس برای سنجش توانایی های روانی و شخصیتی فرد استفاده کرد.
متاسفانه بسیاری از افرادی که معلم شده اند، آخرین انتخابشان معلمی بوده است و بدین ترتیب گاه حساس ترین شغلمان را سپردیم به افرادی که هنگامی که از همه جا درمانده شدند به این حرفه روی آوردند در حالی که بیشترین تعداد آقایانی که معلم هستند پیش از روی آوردن به شغل معلمی به هر دری می زنند تا حرفه دیگری را پیشه کنند اما زمانی که پاسخی دریافت نمی کنند به معلمی روی می آورند و می توان گفت جزو معدود مکان هایی است که پیش از اینکه شخص را تست کنند، او را سر کلاس می فرستند یعنی معلم تازه کار روی دانش آموزان کسب تجربه می کند و به محض صورت گرفتن یک گزینش ایدئولوژیک و جذب نیرو ، فرد حتی بدون داشتن صلاحیت ها و انگیزه های معلمی سر کلاس فرستاده می شود.

آیا جایگزین کردن تکنولوژی آموزشی به جای بخشی از تدریس های کلیشه ای و اختصاص وقت معلمان به تمرین و خلاقیت پروری، ارزشیابی و هدایت تحصیلی در کلاس های درس نمی تواند سود دوچندانی برای دانش آموزان و معلمان داشته باشد و هم رضایت شغلی و هم رضایت تحصیلی را برآورده کند؟
استفاده از تکنولوژی آموزش در برخی از مدارس و به کمک اولیا به صورت نمادین انجام شده است و اصل این اتفاق در واقعیت تاکنون رخ نداده است و در این زمینه پیشرفت بسیار کم است و با توجه به مسیر ترسیم شده نیز، من بعید می دانم به نقطه ای برسیم که استفاده از تکنولوژی های آموزشی در مدارس ما فراگیر شود و در یک چشم انداز تعیین کنیم که مدارس ما به نقطه ای می رسند که هوشمند شوند و اینکه سیستم های کامپیوتری موجود باشد و دانش آموزان متناسب با تکنولوژی آموزشی صحیح مسیر درس خود را طی کنند و در حقیقت ما این موارد را در حال حاضر نداریم و شاید در هر منطقه ای یک مدرسه را در این زمینه به عنوان الگو قرار داده اند و هزینه تامین این امکانات را نیز اولیا تامین کرده اند و در صورت جایگزین شدن بخشی از تکنولوژی آموزشی به جای فرآیند تدریس می توان گفت ابزار آموزشی قطعا می تواند دست آموزگار را برای انتقال مطلب باز بگذارد و این ابزار هر چقدر جاذبه بیشتری داشته باشد، طبیعتا توجه دانش آموز را بیشتر می تواند جلب کند که متاسفانه در این زمینه نه معلمان ما از دانش آموزان ما جلوتر هستند که بتوانند جاذبه ایجاد کنند و نه ابزاری که در مدارس با توجه به بودجه آموزش و پرورش تهیه می شود، توان جذب دانش آموزان را دارد زیرا هم اکنون دانش آموزان ما در منازل خود جدیدترین ابزارها و نرم افزارها را در اختیار دارند و تنها وجود ابزارهایی مانند یک کامپیوتر ساده نمی تواند برای آن ها جذابیت داشته باشد و با این روند، طبیعتا آن نتیجه ای که مد نظر است گرفته نمی شود.
اگر هم اکنون یک معلم در زمان یک ساعت و نیم کلاس درس ، تنها 15 دقیقه توان جلب حواس دانش آموز را داشته باشد، با استفاده از ابزار آموزشی و همچنین بهره گیری بیشتر از تکنولوژی آموزشی، این زمان تا حد قابل توجهی افزایش پیدا می کند و هرچقدر این ابزار قوی تر باشد، میزان جلب توجه دانش آموزان و امکان انتقال صحیح تر مطلب فراهم تر است و طبیعتا چنین روندی مورد استقبال جامعه فرهنگیان و دانش آموزان نیز، است.

ادامه دارد...

انتهای پیام

دیدگاه شما