زهرا شجاعی، مشاور رییس جمهور و رییس مرکز امور مشارکت زنان در دولت سید محمد خاتمی بود. او معتقد است که امکان ندارد بدون در نظر گرفتن حقوق نیمی از جمعیت جامعه به یک توسعه پایدار و متوازن برسند. مثل موجودی می ماند که نصف بدنش رشد کند و نصف دیگرش رشد نکند. خب این یک موجود ناقص و ناتوان است. » این فعال حقوق زنان می گوید: باید شورای عالی برای حل مشکلات زنان تاسیس شود و مانیفستی تهیه کند و دستگاه ها و قوای سه گانه مکلف به اجرای مفاد آن شوند. او به دولت تدبیر و امید برای حل بخشی از مشکلات زنان امیدوار است ولو آنکه این عزم را در تعیین بودجه این بخش توسط دولت نمی بیند. هرچند که او می گوید که برای حل مشکلات زنان در ایران یک عزم ملی نیاز است که متاسفانه فعلاوجود ندارد.
مهم داشتن نگاه بلند و استراتژیک و داشتن منشوری است که اگرچه شما آن را آرمانی نام نهادید ولی آرمانی دست یافتنی است وگرنه تغییر دولت ها و تفاوت نگرش ها و کشمکش قوا در حوزه زنان قطعا ما را دچار روزمرّگی می کند و سرمایه های ما را تلف می کند و حاصلی هم عاید ما نمی شود.
یکی از شاخص های توسعه، برابری جنسیتی است. این شاخص در ایران چه وضعیتی دارد؟
همان طور که خودتان هم اشاره کردید معمولابرای توسعه یافتگی شاخص هایی را تعیین می کنند که این شاخص ها نشان دهنده وضعیت آموزشی، بهداشتی، سلامت، اقتصادی و میزان مشارکت اجتماعی و سیاسی و درآمد یک جامعه است. از سال های گذشته در اکثر کشورهای دنیا باتوجه به اینکه وضعیت زنان نسبت به کل جامعه وضعیت مطلوبی نبوده و از میانگین متوسط جامعه عقب تر بوده، در کنار شاخص HDI شاخص دیگری تحت عنوان GDI نیز برحسب جنسیت توسعه انسانی ارزیابی می شود تا نشان دهند میزان عقب ماندگی یا فاصله میان زنان جامعه و مردان جامعه به چه ترتیب است. من آخرین آمار را در این زمینه ندارم اما در کشور ما همواره یک فاصله یی بین این دو شاخص وجود دارد به استثنای ورودی دختران به دانشگاه ها. یعنی به غیر از ترکیب جنسی دانشجویان که اکنون میزان دختران به پسران 51 به 49 درصد است در سایر شاخص های توسعه انسانی، مردان وضعیت مطلوب تری دارند و زنان در وضع پایین تر و نازل تری قرار دارند.
همین برتری دختران در ترکیب جنسیتی دانشگاه نیز ظاهرا مربوط به سیاست های جنسیتی نیست بلکه بیشتر به مشکلات آقایان نسبت به ورود به دانشگاه برمی گردد. مشکلاتی مانند خدمت سربازی یا یافتن شغلی برای امرار معاش. آیا این نظر را قبول دارید؟
نه من معتقد نیستم که مشکلاتی برای ورود آقایان به دانشگاه ها وجود دارد. اگر هم مشکلی هست مشکل در تلاش آقایان و پسران جوان ما است. بحث سربازی همیشه و در دوره های گذشته هم وجود داشته. عوامل متعددی در افزایش آمار دانش آموختگی زنان در آموزش عالی وجود دارد که می توان به افزایش سطح آموزش و پوشش تحصیلی دختران اشاره کرد یعنی وقتی در سطوح دبیرستان شاهد افزایش تعداد دختران هستیم یا وقتی پوشش تحصیلی دختران در دبستان ها به 97 درصد می رسد طبیعتا این موج ادامه پیدا می کند و به دبیرستان و سپس به دانشگاه می رسد. بحث تغییر نگرش و تفکر خانواده ها نسبت به دانش آموختگی دختران، بحث بالاتر رفتن میزان اعتماد به نفس دختران، افزایش خودباوری آنها، بحث افزایش سطح ارتباطات و توجه به توانمندی و مهارت های علمی و عملی دختران و بالارفتن میانگین سن ازدواج و کاهش میزان علاقه مندی و اصرار به ازدواج در میان نسل جوان ما از جمله مواردی هستند که در کنار مسائل اقتصادی مثل نیاز تامین درآمد و استقلال اقتصادی در پیدایش این موضوع یعنی بالارفتن ورودی دختران به دانشگاه ها دخیلند و هیچ ربطی هم به سیاست های دولت و نظام ندارد و بیشتر به توانمندی و
اراده خود دختران مربوط می شود.
آیا میزان ورود دختران به بازار کار هم به اندازه میزان ورودشان به دانشگاه است؟
متاسفانه میزان بیکاری دختران تحصیلکرده و فارغ التحصیل دانشگاه ها بیشتر از سایر گروه های زنان است چون برنامه ریزی مشخصی جهت جذب نیروی انسانی زنان وجود نداشته و هنوز هم ندارد و انگیزه کارفرمایان اعم از دولتی و بخش خصوصی در به کارگیری نیروهای مرد بیشتر است و از سوی دیگر بعضی از تسهیلات و امکانات مثبتی که برای اشتغال زنان در نظر گرفته می شود یعنی سیاست های حمایتی که از حد خودش تجاوز می کند مانع از این می شود که کارفرما انگیزه اش برای به کارگیری نیروی زن بیشتر شود. اینها سبب شده که در بازار کار از توانمندی و سرمایه انسانی زنان به خوبی بهره برداری نشود. بنابراین نرخ بیکاری زنان از مردان هم بالاتر است و در حوزه زنان با تحصیلات عالی باز این آمار بیشتر از گروه های دیگر اجتماعی است.
چطور می شود از یک طرف آمار ورودی زنان به دانشگاه 51 درصد باشد اما از طرف دیگر زنان با سیاست تفکیک جنیستی در دانشگاه ها روبه رو شوند. این سیاست چه تاثیری در تحصیلات زنان داشته است؟
متاسفانه در سال های گذشته با توجه به نداشتن یک پشتوانه نظری و تئوریک در ارتباط با بهره مندی نظام از سرمایه انسانی زنان و تناقضات آشکاری که در نظر و عمل دولتمردان گذشته وجود داشت بحث تفکیک و تبعیض و سهمیه بندی جنسیتی در دانشگاه ها مطرح شد. این تبعیض اگرچه در تمام دانشگاه ها خوشبختانه اعمال نشد اما طرح خود این موضوع سبب نوعی وازدگی و احساس ناامیدی در دختران جوان جامعه ما شد. مخصوصا موضوع سهمیه بندی جنسیتی که امکان ورود به رشته موردعلاقه و رشته یی که شایستگی و حق دختران عزیز ما بود را از آنها می گرفت و معمولابا رتبه هایی پایین تر پسران می توانستند آن صندلی را در دانشگاه پر کنند. این سبب شد که مقداری به لحاظ روحی و روانی به نسل جوان دختر ما آسیب وارد شود اما مانع از ورود آنها با دانشگاه نشد چراکه آنها با اراده و عزمی که داشتند بالاخره وارد دانشگاه می شدند ولوآنکه رشته مورد علاقه شان نبود.
وزارت علوم دولت جدید اقدامات مثبت زیادی انجام داده است اما آیا تابه حال تصمیمی در خصوص ادامه یا قطع طرح تفکیک جنسیتی و سهمیه بندی جنسیتی گرفته است؟
اطلاع زیادی در این خصوص ندارم اما اخیرا از وزارت بهداشت شنیدم که موضوع را تحت عنوان مناسب سازی یا هر اسم دیگری که خاطرم نیست مطرح کردند که دارند برای خانم ها باتوجه به مشکلاتی که در مناطق محروم با آنها مواجه هستند سهمیه بندی اعمال می کنند که من به آنها توصیه می کنم، به جای اینکه صورت مساله را پاک کنند به دنبال راه حل مناسب باشند. اگر مشکلاتی برای کار و بهره مندی از خدمات دختران در مناطق محروم وجود دارد آن مشکلات مرتفع شود نه اینکه ورود دختران به این رشته های تحصیلی ممنوع شود.
برخی ها ورود زنان به عرصه مدیریتی و داشتن چند زن نماینده مجلس و حضور انگشت شمار زنان در کابینه را نشان از توسعه و موفقیت و ارتقای جایگاه زنان می دانند. اما آیا این حجم از حضور و مشارکت را می توان شاخصی برای توسعه یافتگی تلقی کرد؟
خب طبیعی است که برای تحلیل جایگاه زن در نظام جمهوری اسلامی شاخص هایی را مورد توجه قرار دهیم. شاخص مدیریت و پست های سیاسی یکی از آن موارد است و نه همه آنها. یعنی بحث استیفای حقوق زنان، نرخ اشتغال زنان، میزان مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان، درآمد آنها، اصلاح قوانین و مقررات مربوط به زنان، آسیب های اجتماعی و... شاخص هایی هستند که خیلی گسترده تر و بسیط تر از این است که فقط محدود شویم به پست های مدیریتی. این موارد شرط لازم هستند اما شرط کافی نیستند. برای تبیین علمی و دقیق جایگاه زن در نظام جمهوری اسلامی ایران اینکه تعدادی نماینده زن در مجلس وجود داشته باشند و تعدادشان هر دوره هم کمتر شود یا اینکه تعداد محدودی از زنان در پست های بالای مدیریتی باشند که بازهم نسبت به دوره قبل تعدادشان حداقل در کابینه کاهش پیدا کرده است اینها نمی تواند معرف جایگاه زن در نظام جمهوری اسلامی باشد. اگر 50 درصد کابینه ما زنان باشند اما زنان جامعه هنوز در پیچ و خم دادگاه ها برای استیفای حقوق شان دچار مشکل باشند یا نرخ اشتغال زنان کم و میزان بیکاری شان بالاباشد این وضعیت مطلوبی را به ما نشان نمی دهد. توسعه همه جانبه در حوزه های مشارکت
سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی باید باشد و باید به صورت متوازن به تمام ابعاد مشارکت زنان پرداخت تا جامعه مطلوبی داشت وگرنه رشد یک بعدی نمی تواند راه حل مناسبی را به ما نشان دهد.
فکر می کنید حل این همه مشکل بی شمار در حوزه زنان در اولویت کاری دولت تدبیر و امید هست؟
قطعا دولت جمهوری اسلامی ایران به خصوص بعد از تشکیل و تاسیس دفاتری که موضوع زنان را دنبال می کنند ازجمله در دولت فعلی که معاونتی را در امور زنان تعیین کردند حداقل اولویت این مرکز هست اما آیا اولویت سیاست کل دولت باشد شاید کمی قضاوت کردن زود باشد و باید منتظر ماند و دید که دولت تدبیر و امید راجع به برنامه هایی که در حوزه زنان اعلام کرده بود و براساس همین برنامه ها بود که مورد استقبال زنان جامعه قرار گرفت و توانست رای مناسبی از این قشر جامعه بگیرد آیا در تدوین قوانین حمایتی و تخصیص بودجه برای اجرای این قوانین و اصلاح ساختار و افزایش مشارکت اقتصادی و سایر موارد دیگر چقدراهتمام ورزیده و آنها را در اولویت کاری و راس برنامه هایشان قرار خواهد داد. حداقل در ارتباط با بحث بودجه که ما این اهتمام جدی را مشاهده نکردیم.
برنامه هایی که آقای روحانی در حوزه زنان ارائه کرده بودند و اکنون باید توسط فعالان اجتماعی پیگیری شود چه بود؟
این برنامه ها جنبه کلی داشت و به طور مشخص برنامه عملیاتی نبود که به آن استناد کنیم. اما همان برنامه های کلی در قالب رفع تبعیض جنسیتی و وضعیت زنان در پست های بالای مدیریتی فعلابه طور کامل محقق نشده است. ما همچنان داریم سعی می کنیم امیدمان را حفظ کنیم و منتظر تدبیر دولت باشیم.
نگاه عامه مردم و جامعه نسبت به زنان چقدر تغییر پیدا کرده است؟
اگر معیار را قبل و بعد از انقلاب بگیریم خیلی تغییر پیدا کرده است. یعنی نگرش عمومی جامعه نسبت به جایگاه و نقش زن از آن نگاه سنتی و نگاه صرفا محدود شده در چارچوب خانه تغییر پیدا کرده و بهتر شده است. گرچه تحلیل دقیق تر این تغییر نگاه نیاز به یک پژوهش و تحقیق علمی دارد اما در یک نگاه اجمالی می توان گفت که تفکر و اندیشه جامعه نسبت به جایگاه زن بهتر شده. حضور و موفقیت زنان ما در عرصه های علمی، بین المللی و ورزشی تاثیرگذار بوده در اصلاح بینش سنتی نسبت به جایگاه زن. حتی به کارگیری توانمندی زنان در حوزه های مدیریتی اگرچه بسیار محدود بوده اما روی این اصلاح بینش تاثیرگذار بوده. مثلاوقتی یک زن به عنوان سخنگوی وزارت خارجه انتخاب می شود یا معاون رییس جمهور زن است یا حضور دو وزیر زن در کابینه قبلی که سد مردانه دولت را شکست در افکار عمومی جامعه بی تاثیر نیست و حتی معتقدم که رشد دانش آموختگی زنان تحت تاثیر معرفی همین زنان در پست های بالای مدیریتی و موفقیت شان در این پست هاست. نکته دیگری که باید بگویم این است که اکنون در بین خانواده ها و توده مردم موضوع تحصیلات و آموزش عالی دختران هیچ فرقی بین دختر و پسر وجود ندارد.
حتی در دوره های قبلی که حضور زنان بعضا و توسط بعضی ها تقبیح می شد اینک شاغل بودن و داشتن تحصیلات بالایکی از ملاک های انتخاب همسر برای ازدواج محسوب می شود. این نشان دهنده این است که افکار عمومی دچار تغییر شده اند اما متاسفانه صداوسیما آنچنان که باید و شاید در سرعت بخشیدن به اصلاح تفکر و بینش جامعه نسبت به زن اقدام نمی کند حتی در دوره هایی برنامه هایی را به تصویر می کشاند که جامعه رویش حساس است. مثل بحث تعدد زوجین و ازدواج موقت و موضوعات دیگری که با حقوق زنان منافات دارد را مطرح می کند. این عدم همسویی و همگامی مراکز فرهنگی با سیاست های کلی دولت یک نوع تناقض فرهنگی را به وجود می آورد که گاهی جامعه را دچار سردرگمی می کند.
حال همین نگاه تغییر یافته و اصلاح شده جامعه ایرانی نسبت به حقوق زنان تا چه اندازه با آن نگاه آرمانی و مطلوب فاصله دارد؟
اگر نگاه مطلوب و آرمانی را بخواهیم در چارچوب قانون اساسی و تفکرات حضرت امام (ره) در نظر بگیریم فکر می کنم سمت و سو و جهت گیری به سمت همین نگاه هست اما ما تا رسیدن به آن جامعه آرمانی فاصله زیادی داریم و گام های زیادی هم باید برداریم.
رسیدن به این جامعه آرمانی نیازمند اتحاد فعالان زنان است. اما به نظر می رسد در ایران فعالان زنان درگیر مسائل و اختلافات ایدئولوژیک هستند تا به فکر یک همکاری مشترک برای رسیدن به هدفی مشترک باشند. آیا این گونه نیست؟
موضوع زنان در جمهوری اسلامی ایران بحثی است مانند اقتصاد که یک اتفاق نظر واحد روی آن نیست. چون موضوع جدیدی است و بسیار نوپا. در ضمن ما باید با تکیه بر آموزه های دینی و ارزش های ملی به این موضوع بپردازیم. بنابراین نگرش های گوناگون و نظریه هایی که توسط نظریه پردازان حقوق زنان ابراز می شود را باید مثبت تلقی کرد چون فرصتی به دست می آید برای رسیدن به یک اتفاق نظر و هدف مشترک در جامعه. این گونه مناقشات علمی و تئوریک به نظر من منفی نیست چون جنس موضوع و تحولات اجتماعی جدید ایجاب می کند که این دیدگاه ها متفاوت باشند تا ان شاءالله در یک فضای علمی، دانشگاهی و تحقیقاتی بتوان به یک برنامه و استراتژی مشخص در ارتباط با زنان دست یافت. برای اینکه دچار عقبگرد و زیگزاک حرکت کردن نشویم نیازمند یک مانیفست در این حوزه هستیم. حتی منشوری که توسط دولت درخصوص جایگاه زن در این 16 سال نوشته شده هم نمی تواند پاسخگوی نیاز زنان ما باشد. چون این منشور بیشتر فهرستی از حقوق زنان چه در حوزه خانواده و چه در حوزه فردی را ترسیم کرده که یک کار تحقیقاتی خوبی است اما بالاخره جمهوری اسلامی ایران باید بداند که با اشتغال زنان چه می خواهد بکند؟
با بحث استیفای حقوق زنان چه می خواهد بکند؟ اینها مسائلی است که باید به صورت جدی به آنها پرداخته شود. طبق فرمایشات اخیر مقام رهبری ما نیازمند یک شورای عالی هستیم در ارتباط با حقوق زنان تا مجموعه فعالیت ها را هماهنگ کند اگر این شورا تشکیل شود فکر کنم بتواند تا حدی مشکلات جامعه زنان ما را حل کند.
این مانیفستی که به لزوم ایجادش اشاره کردید آیا باید توسط دولت نوشته شود یا توسط فعالان جامعه مدنی؟
معتقدم این مانیفست فراتر از دولت و فعالان مدنی است. یعنی چیزی شبیه چشم انداز 20 ساله باید باشد. اگر چشم اندازی 20 ساله برای زنان ترسیم شود باید فراتر از دولت یا جامعه مدنی باشد. باید یک شورای عالی فراتر از قوای سه گانه ایجاد شود که مورد تایید همه دولت ها و نهادهای مدنی باشد. یک برنامه کامل و جامع و کلی که سمت و سوی نظام را نسبت به زنان نشان دهد و فعالیت بخش خصوصی، نهادهای مدنی، افراد و فعالان حقوق زنان و دولت همه باید براساس آن چارچوب کلی فعالیت کنند و به هدف مشترک برسند تا براساس هم افزایی حرکت کنیم نه اینکه انرژی هایمان را صرف تضعیف همدیگر کنیم.
این طرحی که شما دارید خیلی خوب است اما آیا آرمانی و غیرقابل دسترس نیست؟ آن هم باتوجه به شرایط موجود؟ مثالی بزنم. آیا گروه های مختلف حقوق زنان در ایران با ایدئولوژی های متفاوت، هدف مشترکی دارند و آیا حاضرند با همدیگر همکاری کنند؟
اگر منظورتان از فعالان زنان همان بخش خصوصی و NGO ها هستند که به نظر من قسمتی از خواست ها و نظریات شان مشترک است. یعنی در کلیات باهمدیگر اشتراک نظر دارند اما در برنامه و راه رسیدن به هدف های کلی گاهی اوقات با همدیگر تفاوت سلیقه پیدا می کنند که خیلی مساله مهمی به نظر نمی رسد. چون ما نه فقط در حوزه زنان که در حوزه های فرهنگی و سیاست و اقتصاد هم این تفاوت نظرها را داریم. طبیعت جامعه همین است و باید آن را بپذیریم. منتها مهم چگونگی برخورد با این تفاوت ها است که نباید به فکر حذف یکدیگر باشیم و انرژی ها را علیه همدیگر به کار ببریم. اگر در جهت رشد و گفت وگوهای علمی و درچارچوب جامعه مدنی حرکت کنیم که منجر به بازشدن افق جدیدی در راستای حقوق زنان باشد قطعا مطلوب خواهد بود.
در حوزه سیاست ما شاهد ائتلاف ها و همکاری هایی بودیم بر سر هدفی مشترک. مثل همین انتخابات ریاست جمهوری سال 92 که نتیجه اش حاصل اتحاد گروه های مختلف اصلاح طلب باهم و با اعتدالیون بود. اما آیا در حوزه زنان ما شاهد یک فعالیت و همکاری مشترک بودیم؟ آیا اصلاگروه های مختلف حامی حقوق زنان خواست مشترکی دارند یا اگر بنابه فرموده شما در بعضی جاها خواست های مشترکی دارند آیا برای رسیدن به همین خواست های مشترک حداقلی باهمدیگر همکاری کرده اند؟
جنبش اجتماعی زنان جریان خیلی نوپایی در ایران است. بنابراین گروه های مختلف زنان مشغول تمرین هستند. اما اتفاق خوبی که در گذشته نه چندان دور افتاده بود تشکیل ائتلافی به نام ائتلاف اسلامی زنان بود میان زنان اصلاح طلب و زنان اصولگرا در زمان حیات مرحوم خانم مریم بهروزی. این ائتلاف موفقیت عملی هم داشت و در ماجرای تصویب لایحه استحکام بنیان خانواده در دولت قبلی توانست با اقدامات مشترکی که داشت در جهت اصلاح آن لایحه موفق شود. بنابراین فکر می کنم با تمرین بیشتر و تداوم این همکاری ها و تاکید بر مشترکات و پرهیز از جدال های سطحی و غیراصولی گام در بهبود اوضاع گذاشت. ضمن اینکه ما باید این تفاوت سلیقه را هم به رسمیت بشناسیم. چون وجودشان طبیعی است.
در همین ائتلافی هم که نام بردید بخش بزرگی از فعالان حقوق زنان حضور نداشتند. دلیلش چیست؟
قطعا کسانی که تجربه بیشتری در رابطه با فعالیت در زمینه حقوق زنان داشتند و سعه صدر بیشتری برای کار و فعالیت داشتند به مجموعه اضافه شدند. فکر کنم نیاز به زمان است برای موفقیت و گسترده تر شدن این ائتلاف.
یعنی آیا شما به عنوان یک زن مسلمان که سابقه حضور در دولت را نیز دارید حاضر به همکاری با بخش سکولار جنبش زنان هستید؟
ما برای رسیدن به هدف های مشترک قطعا حاضر به همکاری با همه گروه های زنان هستیم. در هرحرکتی که در چارچوب قانون اساسی و اندیشه های حضرت امام و در راستای بهبود اوضاع زنان باشد حاضر به همکاری هستیم. به نظر من همکاری با گروه های مختلف مشکلی ندارد. ما می توانیم ضمن حفظ اصول و مبانی دینی و فکری خودمان با دیگران در چارچوب هدف های مشترک همکاری داشته باشیم.
این هدف های مشترک کدام ها هستند؟
این دیگر نیاز به یک مصاحبه مفصل تر و جداگانه یی دارد اما اگر بخواهم کلی جواب دهم باید از استیفای حقوق زنان، رفع تبعیض علیه زنان، بهبود وضع اقتصادی زنان، پایین آمدن نرخ بیکاری زنان و... به عنوان هدف نام ببرم.
آیا کشوری می تواند بدون در نظر گرفتن حقوق نیمی از جمعیتش به توسعه برسد؟
صددرصد نمی تواند. امکان ندارد بدون در نظر گرفتن حقوق نیمی از جمعیت جامعه به یک توسعه پایدار و متوازن برسد. مثل موجودی می ماند که نصف بدنش رشد کند و نصف دیگرش رشد نکند. خب این یک موجود ناقص و ناتوان است. جامعه هم به همین شکل است.
آیا شما امیدوار به حل مشکلات زنان و رسیدن به یک توسعه پایدار در این دولت هستید؟
به شرط وجود یک عزم ملی و توجه جدی به سرمایه انسانی زنان می توان امیدوار بود که بخش بزرگی از مشکلات زنان البته نه یک شبه که در بلندمدت حل شود. حل برخی از این مشکلات نیازمند برنامه ریزی بلندمدت است و برخی دیگر در برنامه های کوتاه مدت و میان مدت قابل حل هستند. مهم داشتن نگاه بلند و استراتژیک و داشتن منشوری است که اگرچه شما آن را آرمانی نام نهادید ولی آرمانی دست یافتنی است وگرنه تغییر دولت ها و تفاوت نگرش ها و کشمکش قوا در حوزه زنان قطعا ما را دچار روزمرّگی می کند و سرمایه های ما را تلف می کند و حاصلی هم عاید ما نمی شود.
آیا آن عزم ملی را می بینید؟
نه به طور کامل.
آیا برنامه های بلندمدت و کوتاه مدت قابل قبولی هم در این حوزه می بینید؟
خوشبختانه از زمان دولت اصلاحات موضوع زنان وارد برنامه 5 ساله کشور شد و بحث های خاصی به حوزه زنان اختصاص پیدا کرد و در برنامه چهارم توسعه مشاهده کردیم باتوجه به موفقیت برنامه سوم توسعه، شاخص های انسانی توسعه رشد داشت، مثلادر عرصه مدیریت زنان 63 درصد رشد داشتیم، در حوزه اشتغال زنان رشد داشتیم، در حوزه آموزش عالی رشد داشتیم، در بحث بهداشت زنان و امید به زندگی رشد داشتیم، اینها منجر به این شد که در برنامه چهارم توجه بیشتری به زنان شود. ما شاید نزدیک به 46 بند عبارت و ماده و جمله در برنامه چهارم داریم که قرار بوده اتفاقات مبارکی براساس آنها رخ دهد اما متاسفانه دولت بعدی به موارد امور زنان در برنامه چهارم توجهی نکرد و از 16 سند برنامه جامعی که قرار بود نوشته شود حتی یک عدد هم در دولت قبلی محقق نشد. در نتیجه این برنامه معلق ماند. در برنامه پنجم به خاطر عدم موفقیت برنامه چهارم نسبت به حقوق زنان بی مهری شد ولی همین مقدار توجه اندک در برنامه پنجم هم هنوز می تواند راهگشای مسائلی باشد. در برنامه پنجم توسعه هیچ اقدام عملی و جدی در حوزه زنان رخ نداد. در هر صورت باید همچنان امیدوار بود.
این برنامه مطلوبی که می فرمایید به کدام یک از ابعاد حقوق زنان توجه نشان داده؟
در برنامه چهارم توسعه براساس تحقیق و مطالعاتی که انجام شده بود شناختی از وضع زنان در دوره اصلاحات به دست آمد که به صورت لایحه تدوین شد. سعی براین بود که مشکلات همه جانبه دیده شود. هم مشکلات اقتصادی زنان، هم مشکلات حقوقی زنان، هم مشکلات اجتماعی زنان به صورت نگرش سیستماتیک نگاه شود و برنامه توسعه همه جانبه نوشته شود. مثلادر برنامه سوم توسعه معضل زنان فقط در حوزه فرهنگی دیده شده بود اما در برنامه چهارم هم در بخش قضایی، هم اقتصادی، بهداشت، تربیت بدنی و سلامت حقوق زنان دیده شده بود و برایش برنامه ذکر شده بود اما متاسفانه مجریان بعدی اعتقاد و باوری نسبت به این برنامه خوب نداشتند و برنامه را کنار گذاشتند.
یعنی در همین برنامه چهارم راهکارهایی برای حل مشکلات حقوقی مانند حق طلاق و حق حضانت فرزند و بحث دیه و حق شهادت و حقوق برابر در نظر گرفته شده بود؟
قطعا شما می دانید که در برنامه های 5 ساله بیشتر کلیات مطرح می شود و جزییات به این ریزی بیان نمی شود اما تحت عنوان استیفای حقوق زنان، تحقق عدالت جنسیتی پرداخته شده بود و قبل از این در برنامه سوم به ما که آن زمان مقام مسوول در حوزه زنان بودیم تکلیف شده بود با کمک قوه قضاییه و دستگاه های ذی ربط زمینه های تحقق عدالت اجتماعی و جنسیتی را فراهم کنیم که ما طرحی را به عنوان بازنگری نظام جامع حقوقی زنان به سرانجام رسانده بودیم که در آن طرح تحقیقاتی، مواردی که شما ذکر کرده بودید را گنجانده بودیم. اینکه بررسی کردیم کجای قوانین ما اشکال دارد و کجا باید قانون جدید وضع شود. تحت عنوان لایحه اصلاح پاره یی از قوانین و مقررات مربوط به زنان در پایان دولت اصلاحات آماده شد و در کمیسیون لوایح هم تصویب شد منتها عمر دولت اجازه نداد که این لایحه را به مجلس ارائه کند.
چرا دولت اصلاحات بعد از هشت سال و اینقدر دیر مبادرت به تصویب چنین لایحه یی کرد؟
ما که از روز اول دولت اصلاحات به این نتایج نرسیده بودیم. ما بنابه تکلیف قانون سوم مواردی را به دولت ارائه دادیم اما دولت ما را موظف کرد که در قالب لایحه یی جامع وارد عمل شویم. خب این کار هم نیازمند یک تحقیق گسترده علمی بود که سه سال طول کشید تا کلیه حقوق مربوط به زنان در حوزه های مدنی، قضایی و حتی بین المللی دیده شود، حتی یکی از دانشگاه های معتبر قم این کار را برای ما انجام داد. وقتی هم که آماده شد اشکالی که به آن وارد می دانیم این است که این گونه طرح های جامع نباید موکول به دولت ها باشد. دولت ها می آیند و می روند. درصورتی که در اجرای چنین طرح های ملی، دولت ها باید ادامه دهنده راه همدیگر باشند. چرا باید یک دولت از طرح جامع و علمی دولت قبلی استفاده نکند و آن را ادامه ندهد؟ در هرصورت این لایحه به طور کل کنار گذاشته شد. به هرحال امیدواریم دولت فعلی از این طرح استفاده کند و شاهد پاره یی از اصلاحات در حوزه حقوق زنان باشیم.
آیا شما اطلاعی دارید که دولت آقای روحانی از این لایحه دولت آقای خاتمی بخواهد استفاده کند؟
بله ،چون خانم مولاوردی که اینک معاون رییس جمهور در حقوق زنان هستند خودشان در آن زمان یکی از دست اندرکاران تهیه آن طرح تحقیقاتی و لایحه بودند. قطعا ایشان ارزش و قدر این کار علمی را می دانند و مطمئنم که از آن استفاده خواهند کرد. منتها شرط همکاری و همراهی مجلس وجود دارد. اگر این همکاری در مجلس و فراکسیون زنان وجود داشته باشد آن لایحه می تواند تصویب شود.
آیا مجلس، قوه قضاییه و لایه های سنتی جامعه تن به تصویب و اجرای این لایحه می دهند؟
اگر مجلس تصویب کند قوه قضاییه قطعا چون قانون است و موظف است آن را اجرا می کند اما باتوجه به ترکیبی که در مجلس وجود دارد من خیلی امیدوار نیستم این لایحه از کانال مجلس تصویب شود.
مگر اینکه مجلس بعدی تشکیل شود و اصلاح طلبان اکثریت را داشته باشند؟
حالانه لزوما اصلاح طلبان. مجلسی که فارغ از وابستگی اش به جناح های سیاسی، به لوایح همه جانبه و براساس منافع ملی بنگرد و برخاسته از مردم باشد و با رای آگاهانه مردم و براساس توانایی های نمایندگان باشد. یک مجلس ملی توانمند قطعا این مسائل را حل خواهد کرد ان شاءالله
منبع: اعتماد