پایگاه خبری جماران، فرشته صائمی: از تغییر دکترین هستهای و گلهمندی از تندروها تا اصلاح کابینه و حواشی سفر رئیس جمهور به روسیه از جمله محورهای گفتوگوی تفصیلی خبرنگار جماران با سید عباس موسوی، سرپرست معاونت سیاسی و معاون مراسم و تشریفات دفتر رئیس جمهور است.
راه حل خروج از وضعیت نه جنگ نه صلح اولین محوری است که موسوی در این گفتوگو به آن پرداخت اما راهحلی که پیشنهاد داد شاید مقداری از نگاهی که درباره دیپلماسی وجود دارد، فاصله داشته باشد، به باور موسوی تغییر دکترین هستهای میتواند راه حل خروج از این شرایط باشد و وقتی به او گفته میشود به نظر میرسد این نگاه مقداری با این پیشینه که قبلاً دیپلمات بودید، فاصله داشته باشد تاکید کرد که فردی رئالیست است و بر همین اساس چنین راهحلی را ارائه میدهد.
هر چند نگاه موسوی در زمینه تغییر دکترین هستهای با نگاه برخی افراد شناخته شده تندرو همخوانی دارد، اما با انتقاد از این جریان سعی میکند صف خود را از آنها جدا کند. کما اینکه وقتی صحبت از وحدت ملی به میان میآید میگوید «عدهای از جناحهای سیاسی یا برخی فعالان سیاسی واقعاً هنوز درک نکردهاند که در چه شرایطی قرار داریم. آنها فکر میکنند همه چیز آرام است و این آتش زیرخاکستر را نمیبیینند.»
در ادامه گفتوگوی خبرنگار جماران سید عباس موسوی، سرپرست معاونت سیاسی و معاون مراسم و تشریفات دفتر رئیس جمهور را میخوانید:
*آقای موسوی وضعیت فعلی کشور (نه جنگ نه صلح) منجر به گلهمندی آقای رئیس جمهور شده حتی رهبری هم گفتند باید از وضعیت خارج بشویم، شما که پیش از این به عنوان دیپلمات شناخته شده هستید، راه حلی برای خروج از این وضعیت پیشنهاد می کنید؟
راهحل دادن در این شرایط کار سختی است ولی حتماً راهحلی وجود دارد، به این معنی که اگر همه عقول جمع شوند و عقلای کشور فکری کنند، حتماً راهی پیدا خواهد شد. البته گاهی مشاهده میکنیم که نوعی سادهانگاری هم در میان برخی تحلیلگران با گرایشهای سیاسی مختلف وجود دارد، به این ترتیب که برخی تصور میکنند اگر کمی کوتاه بیاییم و به خواستهها تن بدهیم، شاید بتوانیم از این مرحله عبور کنیم.
هم تجربه نشان داده و هم تحلیلهای واقعبینانه و واقعگرایانه این نکته را نشان میدهد که امکان دارد در گذشته، هرچه عقبتر برویم، فرصتهایی وجود داشته اما دشمن در مقطع فعلی بهویژه در یک سال اخیر، به چیزی جز تسلیم بیقید و شرط رضایت نخواهد داد. یعنی حتی اگر بخواهید امتیازهای مقطعی بدهید یا بگیرید، در نهایت به نظر میرسد آنها دنبال تسلیم بیقیدوشرط ایران با ابزار های مختلف هستند.
من نمیخواهم میان راهبرد اسرائیلیها و راهبرد آمریکاییها تفکیک قائل شوم. هر دوی آنها دشمنان شماره یک ما هستند و همپوشانی دارند. به نیابت از یکدیگر کارهای زیادی انجام میدهند. اما شاید جمعبندی نهایی رژیم صهیونیستی و آمریکا متفاوت باشد. ممکن است آمریکاییها در حال حاضر بخواهند کشور را به کشوری ضعیف و شکست خورده تبدیل کنند که توان انجام هیچ کاری را نداشته باشد؛ اما اسرائیلیها به دنبال نابودی کامل و تجزیه ایران هستند. پیش از آن هم به دنبال تغییر نظام هستند.
اسرائیل، پاکستان و عربستان را تهدید وجودی تلقی میکند
به نظر من، آنها به همین مقدار قانع و متوقف نخواهند شد. اسرائیلیها از کشورهای بزرگ اسلامی، فارغ از اینکه چه حکومتی در آنجا بر سر کار باشد، واهمه دارند و آنها را تهدیدی وجودی تلقی میکنند.
بنابراین، احساس میکنم در نهایت، هدف اسرائیلیها تجزیه ایران و تکهپاره شدن آن باشد؛ حتی اگر این نظام فعلی هم وجود نداشته باشد. به هر حال، ایران ما، وسعت ایران و قدرت آن همواره برای آنها تهدید محسوب میشود؛ همانطور که کشورهای بزرگ اسلامی دیگر نیز چنین وضعیتی دارند. از دید آنها، پاکستانِ بزرگ و اتمی با این جمعیت، ترکیه بزرگ و حتی عربستان و سایر کشورهایی که احساس میکنند از نظر ابعاد و ظرفیت از اسرائیل بزرگتر هستند، تهدید به شمار میروند. بنابراین، به دنبال این هستند که این کشورها را تضعیف یا تجزیه کنند.
اگر بخواهیم دنبال راهحل بگردیم، باید راهحلی دائمی پیدا کنیم که تهدید را برای همیشه از بین ببرد و طرف جرأت نکند مجدداً به فکر تجاوز و حمله بیافتد.

*منظور شما این است که در دوره پهلوی هم اسرائیل با ایران مشکل داشت؟
اگر تاریخ را مشاهده کنید در برخی مقاطع این نکات وجود دارد و رژیم پهلوی هم در مقاطعی با اعراب علیه اسرائیل همسویی نشان داد. احساس میکنم از این به بعد نیز همینطور خواهد بود؛ یعنی کشورهای بزرگ اسلامی، فارغ از اینکه چه کسی در آنجا حکومت خواهد کرد، از سوی رژیم صهیونیستی تهدید تلقی خواهند شد و آنها تلاش خواهند کرد این کشورها را تضعیف کنند و به دنبال تجزیه آن باشند.
*شما میگویید در حال حاضر امتیاز دادن هم نمیتواند ایران و آمریکا را به تفاهم برساند، پس راه جایگزین چیست؟ تشکیل کنسرسیومی از کشورهای مختلف میتواند دو کشور را به تفاهم برساند؟
باید خواستههای دولتهای مختلف آمریکا را بررسی کنید؛ ببینید در گذشته چه بوده، در حال حاضر چیست و در آینده چه چیزی مدنظر آنهاست. دولتهای مختلف آمریکا، با گرایشهای سیاسی متفاوت، در مقاطع مختلف به دنبال مهار ایران بودهاند. این مهار گاهی از طریق فشارهای اقتصادی، گاهی عملیات نظامی، گاهی مشغول کردن ایران به درگیری با همسایگان خود؛ یعنی از طریق همان بحثی که برخی مورخان و تحلیلگران مطرح میکنند؛ مهار دوجانبه ایران و عراق. یکی از ترفندهای آمریکاییها و در پشت صحنه، اسرائیلیها، این بود که دو کشور بزرگ اسلامی با یکدیگر بجنگند و هر دو تضعیف شوند؛ موضوعی که به نفع رژیم صهیونیستی بود.
آنها در مقاطع مختلف، راهبردهای متفاوتی را علیه ایران آزموده اند. اکنون به جایی رسیدهایم که واقعاً جنگها و مخاطرات ناشی از جنگ، برای ما تهدیدی وجودی تلقی میشوند. آمریکاییها نیز با دولت فعلی که به هیچچیز پایبند نیست و رژیم صهیونیستی که از آن هم یاغیتر است، به این جمعبندی رسیدهاند که به قول خودشان، بعد ۴۸ سال کار ایران را برای همیشه یکسره کنند.
دکترین هستهای باید زودتر تغییر می کرد
اگر چنین برداشتی داشته باشیم، دیگر نمیتوانیم روی بسیاری از گفتوگوها و مذاکرات بصورت جدی حساب کنیم و فقط در حد دفع شرّ ببینیم. در عوض باید چارهای اساسی و فکری جدی برای این مسأله داشته باشیم.
*مانند تغییر دکترین هستهای؟
شاید! از نظر شخصی معتقدم که باید زودتر این کار را انجام میدادیم، اما این موضوع هم باید سبکوسنگین بشود و ببینیم بازدارندگی آن تا چه اندازه مؤثر خواهد بود. ما میتوانیم عوامل بازدارنده زیادی داشته باشیم و عوامل جدیدی ایجاد کنیم. یکی از این عوامل میتواند همین موضوع تغییر دکترین هستهای باشد، اما لزوماً چنین نیست؛ زیرا طرف مقابل ما، یعنی رژیم صهیونیستی و خود آمریکاییها، صدها و هزاران کلاهک هستهای دارند. آیا حرکت به این سمت برای ما بازدارندگی ایجاد خواهد کرد یا خیر؟ البته توان و قدرت ملی ما را افزایش خواهد داد و ایران را قویتر خواهد کرد، اما این موضوع در این مقطع باید بسیار محتاطانه بررسی و سبکوسنگین شود.
*دولت مسیر تغییر دکترین هستهای را پیش گرفته است؟
دولت نیز الزاماً بر مبنای همان فتوای رهبر شهید درباره حرمت تولید و استفاده از سلاح هستهای است، عمل میکند.
*ولی اگر بخواهد میتواند مسیر تغییر دکترین هستهای را دنبال کند؟
این تصمیمی است که نظام و حاکمیت باید بگیرند.
*رئیس جمهور، ریاست شورای عالی امنیت ملی را هم برعهده دارد...
بله، اما این یک جمعبندی است که همه باید به آن برسند و این موضوع هم باید سبکوسنگین شود.
من شخصاً، از دیدگاه فردی، معتقدم ایران باید قویتر شود و بازدارندگی مؤثری داشته باشد. ضرباتی که خوردیم، ضربات سختی بود.

حرف دیپلماتی که پشتوانه قدرت نظامی ندارد، خریدار ندارد
*اینکه شما به عنوان یک دیپلمات، حامی تغییر دکترین هستهای هستید، مقداری عجیب است، به هرحال دیپلمات فردی است که از طریق گفتوگو شرایط تفاهم را فراهم کند...
نمیشود. گاهی اوقات شما باید پشتوانه داشته باشید. حرف دیپلماتی که پشتوانه قدرت ملی و نظامی ندارد، خریدار نخواهد داشت. هر چقدر هم منطق داشته باشید، مظلوم باشید و ... طرف مقابل آنچه را روی میز است میبیند و به پشتوانهای که دارید توجه میکند.
قطعاً اگر اکنون آمریکاییها پیام میفرستند و برخی اتفاقات در کشورهای همسایه در حال رخ دادن است، به دلیل همین پشتوانه نظامی ماست. نباید در این موضوع تردید کنیم. ضرباتی که وارد کردیم و مسیری که انتخاب کردیم، در این مسئله مؤثر بوده است.
هنوز هواپیما در آسمان نبود، به فرودگاه نجف رسیده بودیم و میخواستیم پرواز کنیم که خبر درگیری آمد و یکی دو ساعتی در فرودگاه نجف معطل شدیم تا فضا آرامتر شود.
*البته برخی صاحبنظران میگویند خروج از NPT امکان دارد تبعات جبران ناپذیری برای کشور داشته باشد و حتی مسیر را برای حمله مجدد به کشور هموارتر میکند...
برای همین میگویم باید موضوع را بسیار دقیق سبکوسنگین کرد. ولی اگر جایی تشخیص دهیم که آیا واقعاً قرار است طرف مقابل غافلگیری ویژهای ایجاد کند یا خیر و اینکه ما چقدر امکانات داریم و به کجا رسیدهایم. من شخصاً در این زمینه اطلاعات دقیقی ندارم. اما از باب دستور قرآنی، باید هرچه میتوانیم قدرت خود را افزایش دهیم.
*اخیرا شاهد پیامی از ونس خطاب به آقای محسن رضایی بودیم، آیا شما از جزئیات نامه و پیشنهاداتی که طرف امریکایی داده، اطلاع دارید؟ چرا گفته شد که به این نامه پاسخی نخواهند داد؟
من از جزئیات اطلاع ندارم. این هم میتواند از تاکتیکهای مذاکراتی باشد که آمریکاییها در پیش گرفتهاند؛ اینکه مذاکرهکنندگان مختلف را آزمایش میکنند. شاید تقسیم کاری میان خودشان وجود داشته باشد؛ مثلا ترامپ، روبیو و افراد دیگر خود را جنگطلب جلوه دهند و آقای ونس را فردی نشان دهند که به دنبال گفتوگو است. شاید این رویکرد واقعاً به دلیل آینده سیاسی خود او باشد؛ چون ممکن است نامزد اصلی جمهوریخواهان برای انتخابات ریاستجمهوری آینده آمریکا باشد. البته انتخابات اخیر میاندورهای نشان داد که شاید جمهوریخواهان در آینده، حتی در انتخابات ریاستجمهوری، وضعیت خوبی نداشته باشند. بنابراین، شاید احساس کند این ترفند هم فایدهای ندارد.
خواستههای جمهوری اسللامی از آمریکا فضایی نیست
*اطلاع دارید که چرا دبیر شورای عالی امنیت ملی به نامه ونس پاسخ نداد؟
باید ببینیم مفاد نامه چه بوده است. ضمن اینکه ما تفاهمنامهای به نام تفاهمنامه اسلامآباد داشتیم که از دید ما تفاهمنامهای محکم و خوب بود. طبیعتاً آمریکاییها همیشه تفاهمنامههایی که در آن امتیازی به دست نمیآورند، زیر پا میگذارند؛ همانطور که درباره برجام این کار را کردند. بنابراین، اینکه بخواهیم بر همان مبنا حرفهای جدیدی مطرح کنیم، چندان مؤثر نخواهد بود. ضمن اینکه خواستههای جمهوری اسلامی ایران، خواستههای فضایی و غیرواقعی نیست، بلکه علی الارض است. چند شرط وجود دارد که باید محقق شود تا بر اساس تجربههای گذشته، بعد از آن بتوان باب گفتوگوی جدیدی را باز کرد.
نظامیان هم در کمیته شش نفره تصمیمگیری نهایی حضور دارند
واقعاً این تجربه متعلق به خود ماست؛ یعنی ملت ما آن را تجربه کردهاند و دنیا هم شاهد این شرایط بوده است. در همین دولت چهاردهم که بدرستی دنبال جنگ نبوده و نیست در هر سه نوبت مذاکره، به ما حمله کردند و میز مذاکره را منفجر کردند. بنابراین، تجربه امر خوبی است و باید از آن استفاده کرد. باید تا حدودی محتاطانه گام برداشت. به نظر من، دیگر توافق به هر قیمتی جایگاهی ندارد.

*تا الان صاحب نظری از توافق به هر قیمتی صحبتی به میان آورده است؟
در برخی موارد مشاهده میشود، بعضی از توئیتها، تحلیلها و گفتوگوها را میبینم که میگویند اگر کاری انجام شود و برای مدتی شرّی دفع شود، خوب است. یعنی عقلای قوم بتوانند حتی برای یک روز جنگ را به تأخیر بیندازند و آلام ملت را تا حدودی کاهش دهند. من این نگاه را قبول دارم و آن را قابلتوجه میدانم. اما اگر به این دل ببندیم که حتماً همهچیز تمام شده و به توافق نهایی رسیدهایم و آنها دیگر زیر توافق نخواهند زد، این تصور، خیالپردازی و دور از واقعیت است.
شرایط به گونهای نیست که جناحها دنبال تقسیم غنائم سیاسی باشند
در جایی بحث مقاومت مطرح شد و تعدادی گفتند مقاومت به چه قیمتی و تا چه زمانی؟ آنجا عرض کردم مقاومتی که ما اکنون از آن صحبت میکنیم، به معنای صرفاً تحمل سختیها و گرفتاریها نیست؛ بلکه مقاومتی آگاهانه و هوشمندانه است. میدانیم اگر این مقطع را پشت سر بگذاریم و این اقدامات را انجام دهیم، در آن سوی مسیر روشنایی وجود خواهد داشت. البته این موضوع بستگی دارد که تا چه زمانی بتوانیم تحمل کنیم، مقاومت کنیم و خودآگاهی داشته باشیم. به همین دلیل است که دشمنان ما از همه ابزارهای خود مانند رسانه و ابزارهای دیگر، استفاده میکنند تا در این مقاومت تردید ایجاد کنند و این اراده را بشکنند. اکنون در مرحله جنگ ارادهها قرار داریم؛ یعنی به نقطهای رسیدهایم که هر طرفی اراده قویتر و آگاهانهتری داشته باشد، میتواند دست برتر را پیدا کند.
*بعد از نامه ونس بود که گمانهای در فضای داخلی کشور پیچید، برخی گفتند نظام با قالیباف نتوانست با توافقنامه اسلامآباد مسیر را پیش ببرد به همین دلیل مسئولیت مذاکره را به آقای رضایی سپرد، سوال این است که اگر الان قرار باشد مذاکره میان ایران و امریکا صورت بگیرد، آقای قالیباف به عنوان رئیس تیم مذاکره کننده پیش میرود و یا آقای رضایی؟
فعلا که مذاکره ای حتی غیر مستقیم نیست و در حد پیغام و پسغام است. اما این هم از آن شبهاتی است که از بیرون القا میشود و باید حواسمان باشد؛ زیرا این مسائل در راستای شکستن مقاومت ماست. متأسفانه در داخل هم عدهای به این موضوع دامن میزنند. سمی که اکنون بهتدریج داریم مصرف میکنیم، این است که دچار اختلافات داخلی و هیجانات کاذب سیاسی، مانند ایام انتخابات، شویم.
دو چیز نباید بشکند: اول اراده ما دوم وحدت ما.
برخی جناحهای سیاسی فکر میکنند شرایط آرام است و آتش زیرخاکستر را نمیبینند
عدهای از جناحهای سیاسی یا برخی فعالان سیاسی واقعاً هنوز درک نکردهاند که در چه شرایطی قرار داریم. آنها فکر میکنند همه چیز آرام است و این آتش زیرخاکستر را نمیبینند. در صورتی که این آرامش نسبی که الان وجود دارد به این معنی نیست که به جان هم بیافتیم و به دنبال تقسیم غنائم سیاسی باشیم. باید به عقل برخی از این افراد شک کرد که آیا اساساً شرایط را درک کردهاند یا خیر. شرایط بهگونهای نیست که شما به دنبال غنائم سیاسی باشید یا به فکر انتخابات و اینکه من بر مسند قدرت باشم و فرد دیگری نباشد. اینجا جای این حرفها نیست. اکنون موجودیت ایران در خطر است؛ موجودیت مردم و تمامیت ارضی کشورمان در خطر است.
بنابراین این بحثهای انحرافی که مطرح میکنند چه کسی رئیس تیم مذاکرهکننده باشد یا نباشد، در همین راستاست. خوشبختانه در کشور ما، با وجود همه اتفاقاتی که میبینیم و شاید درک برخی از آنها برای ما دشوار باشد، زیرکیها و توانمندیهایی وجود دارد. در کشور ما اجماعی تصمیمگیری میکنند، میانگین و برآیندی از تحلیلها را به دست میآورند و آن را به تصمیم تبدیل میکنند.
کمیته ششنفره تصمیمگیری نهایی را انجام میدهند و بعد پیشنهادات را تقدیم رهبری میکنند
کما اینکه در حال حاضر علیرغم صحبتهایی که وجود دارد، هیچ اختلافی میان آقایان پزشکیان، محسن رضایی، عراقچی، قالیباف و چند نفری که در کمیته ششنفره تصمیمگیری نهایی حضور دارند و بعد پیشنهادات را خدمت رهبر انقلاب تقدیم میکنند که تصمیم نهایی گرفته شود، وجود ندارد. لذا نباید از این مسیر منحرف شد.
*این کمیته 6 نفره غیر از افرادی که نام بردید، شامل چه کسانی میشود؟
به غیر از آقایان قالیباف، محسن رضایی، پزشکیان و عراقچی، نظامیان هم حضور دارند.
*سردار وحیدی هم در این کمیته حضور دارد؟
حضور ذهن ویژه ندارم، اما تصمیمگیران اصلی در آن کمیته حضور دارند.
*البته جریانهای سیاسی تندرو در دوران جنگ به دنبال استیضاح رئیس جمهور هم بودند...
این رفتارها مشکوک است. اینکه تشخیص ندهند در چه دورهای هستیم و دوران رقابتهای انتخاباتی گذشته است و فکر میکنند اگر پزشکیان نباشد، فرد دیگری بر سر کار میآید و مسائلی از این دست، تحلیلی کودکانه و تا حدودی بیخردانه است.
ور این مقطع کسی که در مسند قدرت و مسئولیت قرار میگیرد و کشور را اداره میکند باید عاشق ایران باشد و مصمم عمل کند. این ویژگی در آقای پزشکیان هست. برای ایشان، ایران در اولویت است. اصلاً به دنبال این بازیهای سیاسی نیست، ایشان نقش بازی نمیکنند. ایران، مردم ایران و معیشت آنها برای دکتر پزشکیان اولویت دارد.
اگر بخواهیم در حضور آقای پزشکیان مسائل سیاسی، جناحی و از این دست موضوعات را مطرح کنیم، ایشان بهشدت برخورد میکند. اصلاً دوست ندارد کشور وارد این فاز شود، آنچه برای ایشان اهمیتی دارد، ایران است.

*البته آقای پزشکیان شعار وفاق ملی را دادند که به نظر می رسد در برخی از مسئولین سیاست دولت وفاق نتیجه بخش نبوده و برخی افراد که در اثر وفاق مسئولیت گرفتند و نظرات سیاسی رییس جمهور هماهنگ نبودند بارها اظهار نظرهایی داشتند که با مخالفت رییس جمهور و معاون اول مواجه شده و بین مردم هم باعث نارضایتی شده آیا تغییری در این افراد نخواهیم داشت؟
اینکه آدم با خودش یا همجناحیها یا کسانی که من را قبول دارند، وفاق کند که هنر نیست. هنر این است که بتوانیم با مخالفان خود نقطه اشتراکی پیدا کنیم و آنها را به همکاری دعوت کنیم. پزشکیان میگوید اگر فردی میتواند کاری انجام دهد، حتی اگر من را قبول ندارد و به من رأی نداده، میتواند کمک کند. ولی به نظرم اگر تشخیص داده شود که خدایناکرده کسی از این وضعیت سوءاستفاده میکند، کارشکنی میکند یا عملاً کار را خراب میکند تا دولت موفق نشود، در این صورت، فرمایش شما درست است. اما تاکنون چنین جمعبندیای درباره افرادی که از دولت گذشته یا از جناحهای مختلف وارد دولت شدهاند، صورت نگرفته است.
ممکن است در برخی عملکردها ضعیف باشند که البته امکان دارد حتی دوستان آقای رئیسجمهور و من هم ضعف داشته باشم. اما وفاق ملی واقعاً شعار بهجا و درستی بود.
بدنه اجتماعی حامیان دولت بابت وفاق ملی ناراضی هستند
من این گلایهها را درک میکنم. در سفرهای استانی، در مکانهای مختلف یا هنگام صحبت با بدنه اجتماعی و طرفداران دولت که مواجه میشدم که از این نکته ناراضی بودند. میگفتند طرفداران شما کنار گذاشته شدند و مسئولیت نگرفتند؛ ما دلسوز بودیم و توانایی انجام کار را داشتیم، اما مخالفان ما که مثلاً در زمان انتخابات برای ما خطونشان میکشیدند، اکنون مسئولیت گرفتهاند؛ درحالیکه نامزد مورد حمایتشان در انتخابات رأی نیاورده است.
این حرفها وجود دارد، اما به نظر من این وفاق باید به معنای خاص کلمه، ملی باشد، وفاق ملی در بهترین زمان و بهترین موقع بیان شد. کشور بهشدت تشنه وفاق، همدلی و همگرایی بود؛ همان چیزی که خودمان هم بر آن تأکید میکنیم. اگر کسی غیر از آقای پزشکیان، با این شعارها، این ویژگیها و این صداقتی که در رفتار با مردم نشان دادند، حضور داشت، مردم تحمل نمیکردند. پزشکیان توانست مردم را حول این شعارها و با رفتار عملی خودش همراه کند.
*در همین دولت، افرادی مانند آقای سقاب اصفهانی حضور دارند؛ که یکسری اظهارنظرهایی دارند که به شدت باعث نارضایتی و حساسیت افکار عمومی می شود و معمولا واکنش مردم را هم به همراه دارد..
آن توئیت در حوزه مسئولیت تخصصی ایشان در حوزه سیاسی نیست. آنها هم یکسری کارشناسان و امکاناتی دارند، محاسباتی انجام میدهند و جمعبندی میکنند. ممکن است این جمعبندی، مثل هر سیاستگذاری درست باشد یا غلط؛ اما باید بهموقع تشخیص بدهند سیاستی که در حال حاضر اعمال میکنند، چه بازخوردی در جامعه دارد و چه تأثیری بر آسایش مردم میگذارد. البته خوشبختانه اظهارات سقاب اصفهانی سریع توسط عقلا جمعوجور شد.
پزشکیان هم مثل جامعه از اصلاحطلب و اصولگرا عبور کرده است
*درباره افراد غیرهمسو در دولت همین نکته وجود دارد که هزینهزا هستند...
این به معنای آن نیست که ایشان در منظومه فکری آقای پزشکیان نیست. پزشکیان شخصاً آدم جناحی نیست. شاید در طیف وسیعی از اصلاحطلبی بگنجد، اما فکر میکنم ایشان هم مثل جامعه ما از اصلاحطلب و اصولگرا عبور کرده است. شما اگر در جامعه بروید و به جوانان سر بزنید؛ برای بسیاری از مردم، اولویتشان جناحهای سیاسی و مسائل سیاسی نیست.
الان در وضعیتی قرار داریم که از پارسال و امسال، موجودیت ما در خطر است. بهعنوان یک کشور، نباید در مسائل سیاسی و جناحی درجا بزنیم.
*شنیده می شود که قرار است دولت در وزرا و معاونین رئیس جمهور تغییراتی صورت بدهد حتی نمایندگان هم مدام می گویند خود دولت تغییرات را انجام بدهد ایا برنامه ای برای اصلاح کابینه وجود دارد؟
فعلا بحث جدی ای وجود ندارد ولی اگر بشود هم طبیعی است. در همه جای دنیا کابینهها را بازنگری میکنند و امکان دارد جابهجاییهایی انجام شود. این جابهجاییها مبتنی بر عملکرد است و به این معنا نیست که افراد متعلق به یک جناح خاص هستند. الان میبینیم افرادی در معرض تغییر یا شایعه تغییر قرار دارند که صددرصد ممکن است با دولت همخوانی داشته باشند.
هدف دولت قانونمند کردن فضای مجازی است نه بستن فضا
البته فضای مجازی در این زمینه نقش پررنگی دارد که شخصاً کارهای فضای مجازی و رسانهای غیرحرفهای را نمیپسندم. رسانه حرفهای را میپسندم؛ اما واقعاً میبینید که فضای مجازی ما به سمتی رفته که افراد به اصطلاح پروژهبگیر شدهاند و متأسفانه این موضوع اپیدمی هم شده است. اذهان را به سمتی میبرند که مثلاً فلانی را تخریب کنند و دوباره به سمت فرد دیگری برمیگردند. تنها چیزی که برایشان مهم نیست، منافع ملی و امنیت ملی است.
خدا کمک کند فکری به حال فضای مجازی و دوستانی که ریشه این کارها هستند و پروژهها را تقسیم میکنند، بشود.

*دولت درباره فضای مجازی برنامهای دارد؟
متأسفانه وقتی صحبت از ساماندهی فضای مجازی میشود، عدهای سریع به سمت محدود کردن، بستن و بگیر و ببند میروند؛ اما همه جای دنیا قانونمند است. شما به کشورهای اروپایی بروید؛ فضای مجازی و رسانهای آنها یکسری چارچوبها و قوانین دارد. متأسفانه ما در این زمینه قدری ولنگهباز هستیم.
من معتقد به بستن فضا، رسانهها و اپلیکیشنها نیستم، این کارها اصلاً جواب نمیدهد و عقلایی نیست. شما نمیتوانید جلوی فناوریهای جدید و شرایط جدیدی که دنیای دیجیتال ایجاد کرده را بگیرید؛ اما حتماً باید مقرراتی وضع کنیم که از آنها عبور نشود.
در جامعه ما، عدهای مصونیت آهنین دارند و پشتشان گرم است. جالب است که اکثر کسانی که تخریب میشوند و به اصطلاح اعتبارزدایی از آنها صورت میگیرد، آدمهای دلسوز این کشور و افرادی کارنامهدار و امتحانپسداده هستند؛ افرادی که برای ایران ما مفیدند و ارزش دارند. اگر نهادهای امنیتی بتوانند سرنخی از این موضوعات به دست بیاورند و تا انتها پیگیری کنند، ممکن است مشخص شود که این تخریبها ریشه در خارج هم داشته باشد.
به همین دلیل، فضای مجازی مسموم شده و باید فکری به حال آن کرد.
*البته دولت درباره فضای مجازی لایحهای به مجلس داد و پس گرفت، قضیه به چه صورت است؟
آن لایحه برای قانونمندی فضای مجازی بود که اگر این لایحه تصویب میشد، خوب بود. آقای پزشکیان معتقد نیست که دعوا کرد. حتی میگوید اگر حرف حق و برنامه درستی هم داریم، حتماً باید ابتدا اقناعسازی کنیم. به همین خاطر است که سعی میکنند ابتدا طرف را متقاعد کند.
کمیتههای دولت در حال ارزیابی عملکرد اعضای کابینه هستند
*از پرسش مربوط به تغییر کابینه به اینجا رسیدیم، آیا دولت برنامهای برای ایجاد تغییر در کابینه دارد؟
آقای پزشکیان معتقد است با تغییر افراد، مشکلات حل نمیشود. چندین بار در خدمت ایشان بودیم و وقتی دوستان صحبت میکردند، میگفتند وقتی معضلی داریم که ریشهای است و از ریشه خراب است، اگر آن را درست نکنیم، این شرایط معلول است و فرد دیگری هم بیاید، تغییری در شرایط ایجاد نمیکند. اما طبیعی است بخشی از این مشکلات به عملکرد افراد بستگی دارد. شاید فرد نتوانسته مسئولیتش را درست انجام دهد؛ اما اخیراً صحبتهایی مطرح میشود و کمیتهها عملکردها را بررسی میکنند، در نتیجه اگر تشخیص داده شود، دولت ناگزیر به این سمت میروند.
*تغییر در سطح وزرا خواهد بود؟
از آنجایی که عضو آن کمیته نیستم، فقط شنیدهام که در حال ارزیابی عملکردها هستند.
*در خصوص وزارت اطلاعات گزینههایی مانند محمدصادق معتمدیان و علیرضا رشیدیان در رسانه ها مطرح هستند و گفته می شود رییس جمهور روی یک گزینه مجتهد هم اصرار دارد. همچنین بحث تغییر قانون ضرورت اجتهاد وزیر هم مطرح است. با توجه به اتمام وقت معرفی وزیر پیشنهادی اطلاعات، بالاخره رئیس جمهور چه فردی را به عنوان گزینه این وزارتخانه معرفی می کند؟ آیا برای اولین بار یک فرد غیر مجتهد معرفی می شود؟
این گزینههایی که میگویید را ما هممی شنویم. برخی درست است و برخی از آنها را واقعاً رسانهها مطرح کردهاند. من فکر نمیکنم در کمیتههای بررسی، بعضی از این گزینهها مطرح باشند. بعضیها با اهداف خاصی فردی را معرفی میکنند. در هر صورت وزارت اطلاعات جزو وزارتخانههای حساس است و حتماً باید درباره آن اجماع وجود داشته باشد. موضوع شوخی نیست؛ امنیت داخلی و خارجی کشور بهنوعی در دست این وزارتخانه است و وزارت اطلاعات مرکز اصلی امنیتی کشور است. این وزارتخانه به تخصص و تجربه زیادی نیاز دارد.
اما تعجب میکنم چرا باید این موضوع تا این حد در سطح جامعه و رسانهها مطرح شود؟! طبیعی است که این کار برای اثرگذاری انجام میشود. وقتی موضوعی به رسانهها کشیده میشود، هدف اثرگذاری بر تصمیمگیریهاست. طبیعی است که این امر برای اثرگذاری انجام میشود و عدهای منافعی دارند که اگر محقق نشود، شیطنت خواهند کرد. دولت یک یا دو گزینه مشخص دارد و درباره آنها صحبت میکند، الان در حال بررسی هستند ولی حتماً بایدبا اجماعی به این تصمیم برسند که امکان همکاری با فرد انتخابشده وجود داشته باشد.
امنیت مقولهای نیست که بتوان در آن، مثل یک وزارتخانه دیگر، سلیقهای عمل کرد؛ بهویژه اکنون که در شرایط خاص جنگی هستیم که دشمنان عیان کردهاند چه برنامههایی برای کشور دارند؛ از جمله برنامههایی برای تجزیه کشور و انجام اقدامات خرابکارانه در داخل در کشور دارند؛ کما اینکه گهگاهی ترورهایی در شرق کشور یا برخی خرابکاریها را مشاهده میکنید. وزارت اطلاعات جایی نیست که محل کشمکش و جناحبندی و این قبیل مسائل باشد. حتماً باید فردی قوی، دارای اعتبار و همچنین مقبولیت عمومی در آنجا حضور داشته باشد تا بتواند کشور را از این وضعیت عبور دهد.
پورمحمدی جزو گزینههای دولت برای وزارت اطلاعات است
*گزینههای مورد نظر دولت برای وزارت اطلاعات مجتهد هستند؟
بله، یکی دو مورد مجتهد هستند؛ شاید برخی از آنها معمم نباشند و برخی معمم باشند، ولی طرح برداشتن شرط اجتهاد وزیر اطلاعات بهخوبی مطرح شده؛ البته از قبل هم مطرح بود. گرچه طرحهای دیگری درباره ادغام همه نهادهای اطلاعاتی وجود داشته است؛ ولی در حال حاضر بحث وزارتخانه مطرح است. من خیلی از شرایط مطلع نیستم. این جایگاه، جایگاه حساسی است.
*آقای مصطفی پورمحمدی نیز از گزینههای مورد نظر دولت برای برعهده گرفتن وزارت اطلاعات است؟
بله، ایشان هم جزو گزینهها مطرح هستند که باید اجماعی در مورد این قضیه صورت بگیرد.
*به تازگی خبری به نقل از وزیر خارجه عمان در فضای مجازی منتشر شده به این ترتیب که عمان پیامهای آمریکا را تا حدودی تغییر میداده که طرفین به تفاهم نزدیک شوند، آیا شما این خبر را مشاهده کردید؟
من این خبر را ندیدهام، به حال نمی توانم آنرا رد یا تایید کنم. ولی امکان وقوع چنین موردی هست. بالاخره میانجیگری یا واسطهگری همین است. حتی در روابط تجاری معمولی هم وقتی میخواهند دیدگاهها را به هم نزدیک کنند، چنین تلاشهایی انجام میدهند. اما طرف مقابل و دو طرف مذاکره، بهر حال منابع اطلاعاتی مختلفی دارند. ممکن است در بعضی موارد حرفهای ما را تلطیف کرده باشند و یا حرفهای آنها را هم تعدیل کرده باشند تا دیدگاهها را به هم نزدیک کنند؛ ولی همین که نتیجه نداده، نشان میدهد این تعدیلها هم چندان مؤثر نبوده است.
*زمان برجام هم این موارد صورت میگرفت؟
در آن زمان آقای ظریف مستقیماً صحبت میکرد و این مشکلاتی که شما میگویید، وجود نداشت. آن زمان تیم مذاکره کننده مجوز داشت که به صورت مستقیم مذاکره کند.
*آقای موسوی ملت ایران رویدادها و اتفاقات بزرگی را پشتسر گذاشتند، رویدادهایی از جمله تشییع پیکر رهبر شهید، اگر چه این مراسم از کلیه ابعاد مورد توجه رسانهها و مردم بود اما نکته حائز اهمیتی وجود داشت و آن مربوط به پخش آیاتی از قرآن بود که بعضاً به دلیل همزمانی حضور برخی با افراد با آیات پخش شده، حواشی را به دنبال داشت، به عنوان رییس تشریفات ریاست جمهوری برگزاری مراسم وداع مسئولان با پیکر رهبر شهید را چگونه ارزیابی میکنید و ماجرای آیات چه بود؟
مسئولیت اجرای برنامه بخش خارجی مراسم با ما و همکاران بنده بود. حتی طراحی سالن آن مراسم هم با ما بود. البته مراسم، ستاد بسیار بزرگی داشت و همه ارگانها، از دفتر حضرت آقا گرفته تا سایر وزارتخانهها و سازمانها، در آن عضویت داشتند. اجرای برنامه مهمانان خارجی به ما سپرده شده بود که شامل بیش از ۱۰۰ هیئت از کشورها اعم از هیئتهای رسمی و مردمی بود که حدود ۵۲ هیئت رسمی از مقامات کشورهای مختلف حضور داشتند. ما آن سالن به آن عظمت را طی ۷،۸ روز آماده کردیم و همه دوستان کمک کردند. از نظر ما برنامه بسیار خوبی بود؛ هم از نظر شکل و هم از نظر محتوا. مراسم بهصورت بسیار رسمی برگزار شد. محلی هم که انتخاب شد، از نظر معنوی و با توجه به وجه مرجعیت و روحانیتی که امام شهید داشتند، اهمیت داشت.

همزمانی حضور برخی مقامات با آیات پخش شده در مراسم وداع اتفاقی بوده است
از طرف دیگر، مقامات خارجی برای حضور در مراسم رسمی میآمدند و طبیعی بود که برای احترام به آنها از مارش نظامی و سرودهای خاص استفاده کنیم.
آن نکته درباره آیات قرآن، مربوط به حوزه محتوا بود و من خودم چنین برداشتی ندارم. من این موضوع را اتفاقی میدانم یا دستکم از چنین اتفاقی اطلاعی ندارم. اتفاقی از این منظر میدانم که چندین قاری حضور داشتند و معمولاً یک قاری، دو یا سه هیئت را پشت سر هم همراهی میکرد. اگر نیاز به استراحت داشت یا خسته میشد یا میخواست چای بنوشد، قاری دیگری میآمد. فکر نمیکنم در آن صحنه و آن لحظات، کسی به چنین مسائلی فکر کرده باشد. شاید آیاتی که انتخاب شده بود، همینها بوده و به همان ترتیب پخش میشدند.
مقامات داخلی برای روز اول وداع با پیکر رهبر شهید دعوت نبودند
ضمن اینکه قرار نبود مقامات داخلی بهصورت ویژه در آن مراسم حضور پیدا کنند؛ این برنامه مختص مهمانان خارجی بود. مهمانان داخلی ما سران سه قوه و افراد دیگری بودند که بهعنوان میزبان باید در آنجا پذیرای حضور مقامات خارجی میشدند. من واقعاً نمیتوانم این موضوع را تأیید کنم که حتماً چنین منظوری وجود داشته است؛ چون قاریها مرتب عوض میشدند.
متأسفانه مقامات داخلی خودشان از طریق همراهان یا تیمهای حفاظتی مطلع شدند که چنین برنامهای برگزار میشود؛ در صورتی که برنامه روز اول، ویژه سران و مهمانان خارجی بود که تعدادشان هم بسیار زیاد بود. واقعاً تعداد مهمانان زیاد بود و ما نتوانستیم آنطور که باید، خدماترسانی کنیم؛ اما خوشبختانه این مراسم بازتاب بسیار خوب و مثبتی در سطح رسانهها و محافل سیاسی منطقه و جهان داشت.
دوستانی که متوجه شدند، شاید با این تصور که مراسم خلوتتر است و روزهای وداع نوبت به آنها نرسد لذا تصمیم گرفتند حضور پیدا کنند؛ در حالی که قرار بود روزهای دوم و سوم، مراسم وداع عمومی و ویژه مهمانان داخلی برگزار شود.
تا جایی که بعداً از دوستانی که در آنجا مسئولیت داشتند، بهویژه دوستان خوب حفاظتی گله کردم؛ چون حتی مقامات داخلی را هم به مراسم آورده بودند، در حالی که ما جا نداشتیم. مهمانان خارجی پشت سر هم میآمدند و ما باید به آنها جا میدادیم تا هیئتها بتوانند برای ادای احترام حضور پیدا کنند. مقامات داخلی آمده بودند، تلویزیون شلوغی را نشان نداد اما توانستیم مدیریت کنیم و خدا کمک کرد.
*با توجه به اینکه در بحث حضور مهمانان موازیکاری صورت گرفته این گمانه شکل میگیرد که در بحث آیات قرآن هم موازی کاری صورت گرفته است…
در مورد بحث محتوا، ممکن است چنین اتفاقی افتاده باشد، اما بعید می دانم و نمیتوانم تایید کنم چون از شواهد و قرائنی که مشاهده کردم احساس من این است که انتخاب آیات اتفاقی و رندومی بوده است.
پزشکیان شلوارش را صاف کرد، پا نکوبید
*درباره سفر آقای رئیسجمهور به روسیه، حواشی در فضای مجازی علیه ایشان صورت گرفت، قضیه پا کوبیدن پزشکیان مقابل گارد کاخ کرملین از چه قرار بود؟
صراحتا عرض می کنم این هم از همان اقداماتی است که در فضای مجازی توسط پروژهبگیران و برخی محافل انجام شد. آقای پزشکیان همان لحظه که پیاده شد خواست شلوارش را صاف کند و برای این کار لحظهای به کفشش فشار آورد وگرنه این چه حرفی است که میگویند رئیسجمهور یک کشور بزرگ مثل ایران مقابل گارد تشریفات کشور دیگری پا بکوبد؟ وقتی تقوا و نظارت نیست، پروژه هم هست، آن وقت درباره نماینده ۹۰ میلیون ایرانی که برای مذاکره یا شرکت در یک برنامه به آنجا رفته؛ یک چنین چیز من درآوردی مطرح میکنند.
شاید در دولتهای گذشته چنین حواشی کم یا زیاد وجود داشته و یا بخشی از واقعیت بوده، اما اینکه از هیچ، جنجالی درست کنید، درست نیست. ما نمیخواستیم جواب بدهیم و رسماً هم پاسخی ندادیم؛ اما این کار عین بیتقوایی است.
*اجلاس اکو را در پیشرو داریم، چه برنامهای در این مورد دارید؟
جمهوری اسلامی ایران در اواسط آذرماه، میزبان اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی یا اکو خواهد بود. ما از سران حدود ۱۰ کشور عضو دعوت کردیم و بعضی از کشورهایی هم که به عنوان مهمان ویژه دعوت شدند که احتمالاً حضور پیدا میکنند. برنامهریزی ها انجام شده و در شرایطی که در آن قرار داریم، پیام خوبی دارد و نشان میدهد کشور امن و باثباتی هستیم.
دیدم بعضی از دوستان رسانهای مطرح میکنند که کشور در وضعیت فعلی است و آقای رئیسجمهور هفت سفر خارجی داشتهاند. اولاً این سفرها، به معنای معمول کلمه سفر نیست؛ بلکه مأموریت و شرکت در اجلاسهای مهم بینالمللی است. آن هم در شرایطی که کشور وضعیت جنگی دارد و ممکن است ناامنی شامل حال هواپیمای رئیسجمهور یا شخص ایشان هم بشود.
اینکه ایشان و همراهانشان در این شرایط با وجود همه مخاطرات به سفرهای خارجی میروند، اولاً این موضوع شجاعت و بزرگی ملت ایران را نشان میدهد؛ ثانیاً نشان میدهد که ما کشوری امن و باثبات هستیم و منزوی نیستیم. در کشورهای مختلف دنیا آبرو داریم و بهعنوان عضو مؤثر و تأثیرگذار سازمانهایی که در آنها عضویت داریم، دعوت می شویم و حضور پیدا میکنیم. ما در این ماموریت ها پیام مظلومیت و اقتدار خودمان را به دنیا میرسانیم.
همین مساله درباره سفر رئیسجمهور به مجمع عمومی سازمان ملل هم مطرح شده است. آنجا دوستان توجیهات را شنیدند. اکنون جمهوری اسلامی ایران، با وجود شرایط جنگی، محاصره و فشارهای آمریکا، دعوت میشود و در این اجلاسها حضور پیدا میکند. این موضوع باید مایه افتخار و خوشحالی باشد؛ اما متأسفانه عدهای در کشور ما استاد وارونه جلوه دادن دستاوردها و بازی با آبروی کشور هستند که این اصلا خوب نیست.
حمله به شناورهای آمریکا باعث شد پرواز رئیس جمهور از نجف با ۲ ساعت معطلی انجام شود
*یکی از مواردی که نگرانکننده بود، مربوط به برگشت آقای پزشکیان از عراق بود. زمانی که هواپیمای ایشان در آسمان بود، به سمت شناورهای آمریکا حمله شد، از شرایط آن روز میگویید؟
هنوز هواپیما در آسمان نبود، بعد از همراهی رسمی پیکر امام شهید و دیدار با نخست وزیر عراق و زیارت حرم امام علی علیه السلام به فرودگاه نجف رسیده بودیم و میخواستیم پرواز کنیم که خبر درگیری آمد و یکی دو ساعتی در فرودگاه نجف معطل شدیم تا فضا آرامتر شود. سفرهای پر خطر کم نبود. یک مورد دیگر هم سفر ایشان به قطر، بعد از جنگ ۱۲روزه بود، آنجا هم مخاطره وجود داشت یا سفر به اجلاس اکو در جمهوری آذربایجان که هنوز نیمی از آسمان کشور ما کلیر نشده بود، اما دکتر پزشکیان ترجیح داد این سفر را انجام دهد که سفر موفق و خوبی هم بود.
*مشخص نشد شلیکها به سمت شناورهای آمریکایی آن هم زمانی که رئیس جمهور خارج از کشور است، با دستور چه کسی صورت گرفت؟
خیر، شاید لازم بوده در آن مقطع صورت بگیرد.
*به عنوان نکته پایانی اگر خاطرهای از رهبر شهید درباره تشریفات و اهمیت آن دارید، بفرمایید.
به عنوان رئیس تشریفات ریاست جمهوری با تشریفات بیت حضرت آقای شهید ارتباط نزدیک داشتم و از نزدیک شاهد بودم که چقدر موضوعات تشریفاتی برای دوستان ما در بیت آقا اهمیت داشت.
این موضوع نشان میداد که ناشی از دیدگاهها و توصیههای خود حضرت آقا درباره مسائل تشریفاتی و نظم و دقتی بوده که وجود داشت. در کشور ما بعضیها تشریفات را با تجملات اشتباه میگیرند؛ در حالی که تشریفات یعنی قاعدهمندی. این موضوع بهویژه در دیدارهای خارجی، سفرهای خارجی و حضور مهمانانی که از خارج میآیند، خودش را نشان میدهد و معنادار است.
برای همه کشورها، این مسائل اهمیت دارد. اگر در تشریفات، اندکی جابهجایی یا بینظمی صورت بگیرد، ممکن است طرف مقابل احساس کند به او احترام گذاشته نشده است و این موضوع خودش در روابط و توافقاتی که انجام میشود، تأثیر میگذارد.
من دیدم وقتی چند نفر از مهمانان خارجی را خدمت آقای شهید میبردیم، چقدر همهچیز با دقت و بر اساس اصول انجام میشد. رهبر شهید چند دقیقه زودتر تشریف میآوردند تا مهمان خارجی را استقبال کنند و به حضور بپذیرند. حتی ترتیب نشستن افراد هم با دقت و مبتنی بر اصول بینالمللی بود.
درباره آقای هم خیلی شنیدم و هم از نزدیک دیدم که ایشان از نظر ظاهری همیشه بسیار آراسته و خوشبو و مرتب بودند. نورانیت و زیبایی خاصی در چهره حضرت آقا بود. رحمت خدا بر ایشان.