به گزارش سرویس بینالملل جماران، مجله تخصصی نیروی هوایی و فضایی آمریکا برای نخستین بار روایت خلبانان بمبافکنهای B-2 را از عملیات «چکش نیمهشب» منتشر کرده است؛ عملیاتی که در ژوئن ۲۰۲۵ برای حمله به تأسیسات هستهای فردو و نطنز انجام شد.
این گزارش بر اساس مصاحبه با خدمه هواپیماهای شرکتکننده در عملیات، از جمله خلبانانی که نقش فریب نیروهای ایرانی را بر عهده داشتند، تهیه شده است.
«لعنتی، اون تهرانه!»
گزارش با توصیف لحظاتی آغاز میشود که دو خلبان آمریکایی پس از حدود ۱۸ ساعت پرواز به آسمان ایران نزدیک میشوند.
هلال باریکی از ماه، سرخرنگ و وهمآلود، در آسمان دیده میشود. خلبانان به نمایشگر نقشه، ساعت و تجهیزات هواپیما نگاه میکنند. ناگهان شهری از تاریکی پدیدار میشود.
یکی از خلبانان با تعجب میگوید: «لعنتی، اون تهرانه!»
آنها بارها چنین مأموریتی را تمرین کرده بودند، اما این بار عملیات واقعی بود.
دقایقی بعد، درست مطابق برنامه، درهای محفظه بمب باز میشوند و دو بمب سنگرشکن ۳۰ هزار پوندی به سمت زمین رها میشوند؛ نخستین استفاده عملیاتی از بمبهای عظیم سنگرشکن آمریکا علیه یک هدف دشمن.
پس از رهاسازی، هواپیما بهطور محسوسی سبکتر میشود. یکی از خلبانان میگوید: «بزن بریم از اینجا!»
اما خلبان دیگر میخواهد چند لحظه صبر کنند.
آنها هواپیما را میچرخانند تا نتیجه حمله را ببینند. پنج ثانیه، ده ثانیه، پانزده ثانیه بعد، انفجاری عظیم در ارتفاع دهها هزار پا پایینتر رخ میدهد. به روایت خلبانان، گلولهای از آتش تا ارتفاعی معادل ساختمانی دهطبقه بالا میرود و کوهستان اطراف را مانند روز روشن میکند.
حمله آمریکا به تأسیسات غنیسازی فردو آغاز شده بود.
این گزارش، روایت پشتپرده عملیات «چکش نیمهشب» است که برای نخستین بار منتشر میشود. گزارش بر پایه گفتوگو با خدمه بمبافکنهای B-2 شرکتکننده در این مأموریت تهیه شده است؛ از جمله خلبانانی که هواپیماهایشان صرفاً نقش طعمه و عملیات فریب را بر عهده داشتند.
۱۴ خلبانی که از پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری به ایران پرواز کردند و به پایگاه خود بازگشتند، بهطور مساوی از دو یگان بمبافکن ۵۰۹ و ۱۳۱ انتخاب شده بودند. نیمی از آنها نظامیان کادر نیروی هوایی آمریکا و نیمی دیگر از اعضای گارد ملی هوایی ایالت میزوری بودند.
این بمبافکنها تأسیسات هستهای فردو و نطنز را از آسمان هدف قرار دادند. همزمان، در همان شب، موشکهای کروز تاماهاوک که از زیردریایی شلیک شده بودند، سومین تأسیسات هستهای ایران در اصفهان، در فاصله حدود ۱۳۰ کیلومتری، را بمباران کردند.
به دلیل ملاحظات امنیتی، نام واقعی افراد شرکتکننده در عملیات، بنا به درخواست خودشان، در این گزارش فاش نشده و نویسندگان بهجای آنها از نامهای مستعار استفاده کردهاند.

یک فروند بمبافکن B-2 اسپیریت نیروی هوایی آمریکا در پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری، پیش از آغاز عملیات چکش نیمهشب در ژوئن ۲۰۲۵.
عملیات «چکش نیمهشب» حاصل حدود ۱۵ سال برنامهریزی بود؛ مأموریتی که برای ۱۴ خلبان بسیار آموزشدیده، به آزمونی ۳۷ ساعته از توان و استقامت جسمی و روانی تبدیل شد. همه این خلبانان فارغالتحصیل مدرسه تسلیحات نیروی هوایی آمریکا بودند؛ مرکزی که معتبرترین محل آموزش تخصصی نیروهای عملیاتی این نیرو به شمار میرود.
این عملیات همچنین قماری پرمخاطره بر سر فناوری نظامی آمریکا بود؛ فناوریای که پیش از آن هرگز در میدان نبرد به کار گرفته نشده بود. در جریان عملیات، در مجموع ۱۴ بمب با وزن ترکیبی ۲۱۰ تن به کار رفت که چاشنیها و تنظیمات انفجار آنها با دقت طراحی شده بود تا هر بمب به شیوهای مشخص منفجر شود.
ارزیابیهای انجامشده پس از عملیات نشان داد که این بمبها بخش بزرگی از توانایی ایران برای غنیسازی مواد هستهای تا سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح را نابود کردهاند. این ضربهای سنگین به برنامهای بود که آمریکا آن را بخشی از تلاشهای اعلامنشده ایران برای دستیابی به امکان ساخت سلاح هستهای میداند.
ناوگان هوایی گستردهای که برای پشتیبانی از بمبافکنهای B-2 بسیج شده بود، شامل جنگندههای F-22 رپتور، F-35 لایتنینگ ۲، F-16 فایتینگ فالکون و هواپیماهای تهاجمی A-10 تاندربولت ۲ بود. با این حال، تنها بخشی از این هواپیماها همراه با بمبافکنهای B-2 وارد حریم هوایی ایران شدند.
دهها هواپیمای سوخترسان KC-135 و KC-46 نیز از این مأموریت پشتیبانی کردند و جنگندهها و بمبافکنها را هم در مسیر حرکت به سوی اهداف و هم هنگام بازگشت سوخترسانی کردند. در مجموع، حدود ۱۲۵ فروند هواپیما در پشتیبانی از این عملیات مشارکت داشتند.
آسیب واردشده به برنامه هستهای ایران قابلتوجه بود، اما میزان دقیق این خسارتها همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
ارزیابی میزان خسارت به برنامه هستهای ایران
دیوید آلبرایت، رئیس مؤسسه مستقل علوم و امنیت بینالمللی (ISIS) و بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل متحد، در گفتوگو با مجله Air & Space Forces، میزان خسارت واردشده به برنامه هستهای ایران را اینگونه توصیف کرده است: «برنامه سانتریفیوژهای ایران، به شکلی که پیشتر وجود داشت، دیگر وجود ندارد. آنچه اکنون دربارهاش صحبت میکنیم، اساساً بقایای آن برنامه است.»
او افزود: «بازسازی چیزی حتی نزدیک به آنچه ایران سالهای طولانی در اختیار داشت، برای این کشور بسیار دشوار خواهد بود.»
انتظار برای نیمهشب
آمریکا تقریباً از همان زمانی که ایران ساخت مجموعه هستهای فردو را آغاز کرد، برنامهریزی برای چگونگی نابودی آن را نیز شروع کرد.
در سال ۲۰۰۹، تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا هنگام بررسی تصاویر ماهوارهای متوجه یک پروژه ساختمانی غیرمعمول در کوهستانهای دورافتاده جنوب غربی تهران شدند.
در اواخر همان سال، باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، در جریان یک نشست بینالمللی در پیتسبورگ، نگرانیهای واشنگتن را علنی کرد. او به تأسیساتی در ایران اشاره کرد که در عمق زمین ساخته شده بود و به گفته او، ماهیت آن با یک برنامه هستهای صلحآمیز سازگاری نداشت.
پانزده سال مطالعه برای یافتن نقاط ضعف فردو
شناخت دقیق تأسیسات فردو و یافتن راهی برای نابودی آن، به یکی از مهمترین مأموریتهای حرفهای مردی به نام مستعار «متیو» تبدیل شد.
متیو خلبان پیشین بمبافکن B-2 بود که پس از بازنشستگی در پایگاه هوایی وایتمن باقی ماند و همکاری خود را با آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا (DTRA) آغاز کرد.
او و همکارانش در طول پانزده سال، تقریباً تمام جنبههای تأسیسات فردو را بررسی کردند.
آنها با گردآوری اطلاعات طبقهبندیشده از منابع مختلف تلاش داشتند به پرسشهایی پاسخ دهند: تأسیسات فردو چگونه کار میکند؟ در چه عمقی از زمین قرار دارد؟ و چه نقاط ضعف پنهانی دارد که میتوان از آنها برای حمله استفاده کرد؟
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، چند روز پس از حمله ژوئن ۲۰۲۵ در یک نشست خبری پنتاگون توضیح داد که کارشناسان آمریکایی جزئیات تأسیسات فردو را بررسی کرده بودند؛ از جمله سامانههای تهویه، شبکه برق، سامانههای کنترل شرایط محیطی و تمام تجهیزاتی که به مجموعه وارد یا از آن خارج میشدند.
طراحی بمبی مخصوص تأسیسات زیرزمینی
همزمان با این تحقیقات اطلاعاتی، نیروی هوایی آمریکا مشغول توسعه سلاحی بود که بتواند به تأسیسات مستحکم در اعماق زمین نفوذ کند و آنها را از بین ببرد؛ دقیقاً همان نوع هدفی که بعدها در ایران با آن روبهرو شد.
کارشناسان نظامی و فنی سناریوهای مختلف را مدلسازی کردند، آزمایشهای متعددی انجام دادند و نسخههای گوناگونی از سلاح را برای شرایط متفاوت توسعه دادند.
در کنار طراحی بمب، روشهای حمل آن، تاکتیکهای پروازی و شیوه اجرای مأموریت نیز بارها در پروازهای آزمایشی و شبیهسازیها بررسی شد.
حاصل این تلاشها، بمب سنگرشکن عظیم GBU-57 بود که با نام MOP یا Massive Ordnance Penetrator شناخته میشود.
این بمب بهگونهای طراحی شد که از فضای بزرگ محفظه تسلیحات بمبافکن B-2 بیشترین استفاده را ببرد.
ظرفیت رسمی حمل تسلیحات B-2 معادل ۸۰ بمب ۵۰۰ پوندی، یعنی مجموعاً ۴۰ هزار پوند است. اما دو بمب MOP در مجموع ۶۰ هزار پوند وزن دارند؛ یعنی ۵۰ درصد بیشتر از این ظرفیت اسمی.
بر اساس گزارش، بمبهای MOP حدود هشت نوع مختلف دارند که هرکدام برای ایجاد آثار تخریبی مشخصی طراحی شدهاند.
این بمبها هنگام پرواز با هواپیما ارتباط برقرار میکنند و اطلاعاتی مانند موقعیت و ارتفاع را دریافت میکنند. همچنین امکان اعمال تغییرات جزئی در برنامه مأموریت و انتقال آنها به سلاح در طول پرواز وجود دارد.
نقش سامانه تهویه فردو در طراحی حمله
یکی از بخشهای مهم برنامهریزی آمریکا، بررسی مجراهای تهویه تأسیسات فردو بود.
این مجراها تونلهای عمودیای هستند که هوا را به بخشهای زیرزمینی غنیسازی منتقل میکنند.
طراحان عملیات امیدوار بودند بتوانند از این ساختار برای افزایش اثر تخریبی بمبهای نفوذگر استفاده کنند.
برنامهریزان نظامی آمریکا قصد داشتند با هدف قرار دادن این مجراها و تنظیم سازوکار انفجار بمبها در عمقها و زمانهای دقیق و هماهنگ، خسارت گستردهای به مجموعه زیرزمینی وارد کنند.
سالها آزمایش و اصلاح طراحی
پس از آن، سالها آزمایش ادامه یافت.
هر انفجار آزمایشی اطلاعات تازهای در اختیار مهندسان قرار میداد و به تغییر طراحی بمب و انجام آزمایشهای بعدی منجر میشد.
کارشناسان فنی دولت و صنایع دفاعی آمریکا همکاری نزدیکی داشتند. آزمایشها در مناطق بیابانی انجام میشد، اما روند پیشرفت کند و پرهزینه بود؛ زیرا هر آزمایش به استفاده از یک بمب بسیار گرانقیمت نیاز داشت.
متیو درباره دشواری این فرایند میگوید: «همانطور که میتوانید تصور کنید، این کار فشار زیادی بر نظام تأمین و خرید تجهیزات دفاعی وارد میکرد. اما افراد زیادی درگیر بودند تا مطمئن شویم با هر مرحله آزمایش و اصلاح، به موفقیت نزدیکتر میشویم.»
او در پایان تأکید میکند که بمبی که سرانجام در عملیات علیه فردو استفاده شد، تفاوت بسیار زیادی با نسخه آزمایشی اولیه داشت: «این را به شما بگویم: نسخهای که در نهایت با آن پرواز کردند، اصلاً قابل مقایسه با نمونه نمایشی فناوری نیست که آژانس کاهش تهدیدات دفاعی در اوایل تا میانه دهه ۲۰۰۰ ساخته بود.»
تنها بمبافکن B-2 قادر به حمل بمب سنگرشکن MOP بود
شرکت نورثروپ گرومن بمبافکن رادارگریز B-2 را با طراحی بالخفاشی و بهعنوان هواپیمایی دومنظوره ساخت که توانایی حمل تسلیحات متعارف و هستهای را داشته باشد.
در مجموع تنها ۲۱ فروند از این بمبافکن ساخته شد. دیک چنی، وزیر دفاع وقت آمریکا، در سال ۱۹۹۲ و در شرایطی که ارتش آمریکا پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ در حال کاهش نیروها و تجهیزات خود بود، به برنامه تولید این هواپیما پایان داد.
امروز تنها ۲۰ فروند B-2 باقی مانده است. هرکدام از این هواپیماها عملاً محصولی منحصربهفرد و سفارشی هستند و هیچ دو فروندی کاملاً شبیه یکدیگر نیستند. همین ویژگیها باعث شده مجموعه این بمبافکنها قابلیتی نظامی در اختیار آمریکا قرار دهند که در هیچ کشور دیگری نمونه مشابهی ندارد.
اهمیت B-2 برای ارتش آمریکا چنان زیاد است که وقتی از دسامبر ۲۰۲۲ تا مه ۲۰۲۳ تمام ناوگان این بمبافکنها زمینگیر شد، موضوع بازگشت آنها به پرواز به یکی از موارد ثابت دستور کار شخص وزیر دفاع تبدیل شده بود.
توانایی B-2 برای نفوذ به حریم هوایی کشورهایی که از سامانههای دفاعی پیشرفته برخوردارند، آن را به یکی از ابزارهای مهم بازدارندگی هستهای آمریکا تبدیل کرده است؛ قابلیتی که هدف آن جلوگیری از وقوع جنگ هستهای است.
توانایی این بمبافکن در رساندن بمبهای سنگرشکن MOP به اهداف تعیینشده نیز نوعی گزینه پشتیبان برای آمریکا محسوب میشد؛ گزینهای برای زمانی که دیپلماسی نتواند نگرانیهای واشنگتن درباره برنامه هستهای ایران را برطرف کند.
چهار دولت متوالی آمریکا ترجیح داده بودند این مسئله از طریق دیپلماسی حل شود، اما همزمان میخواستند در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی را نیز در اختیار داشته باشند.
آمادهسازی اولیه؛ بازگشت طرح حمله به ایران
در اوت ۲۰۲۴، آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد ایران ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد را افزایش داده است.
این سطح از غنیسازی به سطح ۹۰ درصدی مورد نیاز برای تولید اورانیوم با غنای تسلیحاتی نزدیک است و، به نوشته گزارش، رسیدن از آن به سطح تسلیحاتی میتوانست تنها چند هفته زمان ببرد.
زمان در حال سپری شدن بود و دولت جو بایدن به گزینههایی برای مواجهه با این وضعیت نیاز داشت.
در پایگاه هوایی وایتمن، نشانههایی دیده میشد که بمبافکنهای B-2 ممکن است بخشی از برنامه آمریکا باشند.
خلبانی ارشد و مربی B-2 که در گزارش با نام مستعار «آلفا» معرفی شده و بعدها فرماندهی مأموریت چکش نیمهشب در ژوئن ۲۰۲۵ را بر عهده گرفت، میگوید: «از همان زمان شروع کردیم درباره این موضوع صحبت کردن. طرحهای قدیمی را از بایگانی بیرون کشیدیم و بهروزرسانی کردیم. نشستهای بسیار گستردهای در گروههای برنامهریزی مأموریت برگزار شد.»
حمله به یمن؛ پیامی برای ایران
اما پنتاگون در آن مقطع بهجای حمله مستقیم به ایران، تصمیم گرفت از بمبافکنهای B-2 برای ارسال یک پیام نظامی استفاده کند.
این هواپیماها به یمن اعزام شدند و یک انبار زیرزمینی تسلیحات متعلق به حوثیهای مورد حمایت ایران را بمباران کردند.
پیامی که واشنگتن قصد داشت به تهران منتقل کند روشن بود: آمریکا توانایی انجام حملات دوربرد به اهداف مستحکم و مدفون در زیر زمین را دارد و ایران باید این قابلیت را جدی بگیرد.
برای مدتی به نظر میرسید این پیام دریافت و درک شده است.
اما اندکی پس از آغاز ریاستجمهوری دونالد ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، حملات حوثیها به کشتیهای تجاری در خلیج عدن و دریای سرخ دوباره افزایش یافت.
پنتاگون در واکنش، عملیات «راف رایدر» (Rough Rider) را آغاز کرد؛ یک کارزار هوایی مشترک به رهبری آمریکا علیه حوثیها که هواپیماهای نیروی هوایی و نیروی دریایی در آن مشارکت داشتند.
در مارس همان سال، شش بمبافکن B-2 به پایگاه دیهگو گارسیا در اقیانوس هند اعزام شدند.
آلفا درباره حضور این هواپیماها در پایگاه میگوید که دیهگو گارسیا با استقرار آنها از «تمام قدرت رزمیای که اهمیت دارد» برخوردار شده بود.

شش فروند بمبافکن رادارگریز B-2 اسپیریت نیروی هوایی آمریکا و چهار فروند هواپیمای سوخترسان KC-135 استراتوتانکر، در تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۲۵ در محوطه پروازی پایگاه دیهگو گارسیا، واقع در قلمرو بریتانیا در اقیانوس هند، مستقر هستند. در تعیین زمان اجرای عملیات «چکش نیمهشب»، لازم بود بازگشت تمامی این هواپیماها و انجام تعمیرات و اقدامات فنی و نگهداری مورد نیاز آنها پیش از آغاز مأموریت لحاظ شود.
دستور آمادهسازی حمله
در همین زمان، مذاکرات آمریکا و ایران نیز پیشرفتی نداشت.
تقریباً در همین مقطع، یک سرگرد از بال بمبافکن ۵۰۹ که در گزارش با نام مستعار «اسکار» معرفی شده، تماسی از فرمانده خود دریافت کرد.
دستور کوتاه بود: برنامهریزی برای حمله را آغاز کنید.
ظرف چند روز، تماسها و نشستهای برنامهریزی شروع شد.
در کمتر از یک هفته، گروهی متشکل از ۵۰ تا ۶۰ متخصص تاکتیکهای نظامی مشغول تدوین طرحی شدند که قرار بود بمبافکنهای B-2 را با جنگندهها و سایر هواپیماهای مورد نیاز برای اجرای ایمن عملیات هماهنگ کند.
نخستین مشکل: زمانبندی و بازگرداندن بمبافکنها
اولین مسئلهای که برنامهریزان باید حل میکردند، زمان اجرای عملیات بود.
شش فروند B-2 همچنان در دیهگو گارسیا مستقر بودند و پیش از اجرای مأموریت علیه ایران باید به پایگاه اصلی خود بازمیگشتند و مراحل تعمیر، نگهداری و آمادهسازی را طی میکردند.
درحالیکه فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) و پنتاگون به برنامهریزی کلان ادامه میدادند، افسران پایگاه وایتمن جزئیات تاکتیکی مأموریت را آماده میکردند.
برخی از آنها روزانه تا ۱۸ ساعت کار میکردند.
این برنامهریزی در مناطق زمانی مختلف انجام میشد و نیازمند هماهنگی مداوم میان واحدهای عملیاتی، فرماندهان و نهادهای اطلاعاتی بود.
افسران حتی از ارتباطات قدیمی خود با همکارانی که اکنون در سازمانهای اطلاعاتی سمتهای مرتبط داشتند، کمک میگرفتند تا اطلاعات مورد نیاز را جمعآوری کنند.
هدف آنها شناخت دقیق مسیرهای پرواز، پیشبینی تهدیدها و مشکلات احتمالی و بررسی مجموعه گستردهای از الزامات عملیاتی بود.
در همین حال، فشار برای بازگرداندن هرچه سریعتر بمبافکنهای B-2 از دیهگو گارسیا افزایش مییافت.
آتشبس با حوثیها و بازگشت B-2ها
در اوایل مه ۲۰۲۵، آمریکا بهطور غیرمنتظرهای با حوثیها به توافق آتشبس رسید.
چند روز بعد، بمبافکنهای B-2 مستقر در دیهگو گارسیا به پایگاه وایتمن بازگشتند و بمبافکنهای B-52 جای آنها را در این پایگاه گرفتند.
بازگشت B-2ها به آمریکا یکی از پیششرطهای مهم آمادهسازی عملیات علیه ایران بود.
هماهنگی با نیروهای آمریکایی در خاورمیانه
در مرحله بعد، تماسهای روزانه میان پایگاه وایتمن و نیروهای آمریکایی مستقر در پایگاه هوایی العدید در قطر و سایر نقاط خاورمیانه برقرار شد.
اسکار درباره این هماهنگیها میگوید: «بخش زیادی از روز را در ارتباط ویدئویی با خلبانان جنگندهای بودیم که در منطقه عملیاتی حضور داشتند و تلاش میکردیم مشخص کنیم چگونه باید طرح خودمان را در برنامه بزرگتر عملیات جای بدهیم.»
او سپس به نکته مهمی درباره ترتیب برنامهریزی اشاره میکند: «طرح همه واحدهای دیگر بر اساس طرح ما شکل میگیرد. اول ما برنامه خودمان را میسازیم.»
پیچیدگی هماهنگی ۱۲۵ هواپیما
یکی از دشوارترین بخشهای طراحی عملیات، هماهنگ کردن مأموریتهای مختلف و تنظیم دقیق زمان اجرای آنها بود.
قرار بود بمبافکنهای B-2 با پشتیبانی جنگندههای رادارگریز F-22 و F-35 وارد عملیات شوند. وظیفه این جنگندههای پیشرفته، مقابله با تهدیدهای احتمالی علیه بمبافکنها بود.
جنگندههای F-16، هواپیماهای تهاجمی A-10 و هواپیماهای ارتباطی E-11A نیز در عملیات نقش داشتند.
علاوه بر اینها، دهها هواپیمای سوخترسان برای تأمین سوخت هواپیماها در مسیر رفت و بازگشت از منطقه هدف مورد نیاز بودند.
هماهنگی تمام این اجزا باید بهگونهای انجام میشد که هر هواپیما در زمان مناسب در موقعیت تعیینشده قرار بگیرد و مجموعه عملیات بدون اختلال پیش برود.
تغییر برنامه حمله به فردو در آخرین ساعات
چالش سوخترسانی هوایی؛ عامل تعیینکننده در طراحی عملیات
سپهبد جیسون آر. آرماگاست (Jason R. Armagost)، جانشین فرماندهی عملیات ضربتی جهانی نیروی هوایی آمریکا و نیروی هوایی راهبردی در فرماندهی راهبردی ایالات متحده، در ژانویه ۲۰۲۶ در نشست قدرت هوایی مؤسسه مطالعات هوافضای میچل، وابسته به انجمن نیروهای هوایی و فضایی آمریکا، گفت: «اولین چیزی که وقتی عملیاتی مانند چکش نیمهشب در حال شکلگیری است نگرانم میکند، وضعیت ناوگان هواپیماهای سوخترسان است. این کار اصلاً ساده نیست.»
سرگرد کلر رندولف (Claire Randolph)، رئیس بخش تسلیحات و تاکتیکها در فرماندهی مرکزی نیروی هوایی آمریکا و یکی از برنامهریزان اصلی مأموریت جنگندههای پشتیبان عملیات چکش نیمهشب، نیز در همان نشست تأکید کرد که هواپیماهای سوخترسان «عامل محدودکننده» عملیات بودند؛ عاملی که در نهایت تعداد و ترکیب جنگندههای اسکورت را تعیین میکرد.
او گفت: «هواپیماهای سوخترسان جذابیت ظاهری ندارند؛ نه سلاحاند، نه جنگنده و نه بمبافکن. برای همین اغلب در چنین بحثهایی نادیده گرفته میشوند.»
طراحی مسیر نفوذ به حریم هوایی ایران
برنامهریزان نظامی آمریکا همزمان جزئیات مسیرهای پرواز و زمانبندی عملیات را بررسی میکردند.
آنها باید تأثیر شرایط جوی و بادهای پیشبینیشده، محل احتمالی تهدیدهای دفاعی ایران و ترکیب مناسب تسلیحات هر هواپیما را در محاسبات خود لحاظ میکردند.
یکی از مهمترین چالشها، ایجاد مسیری امن برای عبور بمبافکنهای B-2 از حریم هوایی بهشدت حفاظتشده ایران بود.
برای این منظور، برنامهریزان آمریکایی باید راهی برای تضعیف یا نابودی سامانه یکپارچه پدافند هوایی ایران پیدا میکردند.
علاوه بر این، لازم بود طرحهای اضطراری برای اعزام نیروهای جستوجو و نجات در صورت سقوط هر یک از هواپیماهای آمریکایی آماده شود.
موضوع دیگر، احتمال واکنش نظامی ایران پس از حمله بود.
فرماندهان آمریکایی باید برای شرایطی آماده میشدند که ایران در پاسخ به بمباران تأسیسات هستهای، پایگاههای آمریکا در منطقه را با موشکهای بالستیک هدف قرار دهد.
در چنین وضعیتی، ممکن بود جنگندههای آمریکایی نتوانند به پایگاههای اولیه خود بازگردند و ناچار شوند در مکانهای دیگری فرود بیایند.
عملیات «شیر خیزان»؛ حمله اسرائیل و تغییر معادلات
در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل عملیات «شیر خیزان» (Rising Lion) را آغاز کرد؛ عملیاتی که به جنگ دوازدهروزه معروف شد.
به نوشته گزارش، اسرائیل نیز تحت تأثیر همان ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشت و به این نتیجه رسیده بود که مذاکرات صلح به نتیجه نخواهد رسید.
اسرائیل با مجموعهای از حملات نظامی تلاش کرد تواناییهای نظامی ایران را تضعیف کند.
همزمان، مقامهای اسرائیلی از آمریکا میخواستند ضربهای را وارد کند که خود اسرائیل توانایی انجام آن را نداشت: نابودی سه تأسیسات هستهای ایران که در عمق زمین و در سازههایی بهشدت مستحکم قرار داشتند.
آلفا، خلبان ارشد B-2 و فرمانده مأموریت چکش نیمهشب، درباره آغاز حملات اسرائیل میگوید: «برای ما غافلگیرکننده نبود، چون ارتباطات دیپلماتیک و نظامی آمریکا وجود داشت. اما این عملیات ماهیت تهدیدها را تغییر داد.»
چگونه حملات اسرائیل مسیر بمبافکنهای آمریکایی را هموار کرد؟
بر اساس روایت گزارش، جنگندههای F-35 و F-15 نیروی هوایی اسرائیل بهصورت سازمانیافته بسیاری از تهدیدهایی را از میان بردند که برنامهریزان عملیات چکش نیمهشب طی سه ماه گذشته درگیر یافتن راه مقابله با آنها بودند.
آلفا در توصیف عملیات نیروی هوایی اسرائیل میگوید: «این یک کلاس درس پیشرفته درباره قدرت هوایی غرب بود؛ اینکه چگونه اهداف درست را انتخاب و منهدم کنید تا بتوانید کنترل آسمان را در اختیار بگیرید.»
او افزود: «آنها تعداد بسیار زیادی از تهدیدها را از بین بردند و شرایط را برای ما بسیار امنتر کردند.»
عملیات اسرائیل باعث شد برنامهریزان آمریکایی طرح چکش نیمهشب را با توجه به تغییر شرایط میدان نبرد بازنگری کنند.
اقدام غیرمنتظره ایران؛ پوشاندن مجراهای فردو با بتن
تقریباً همزمان، تحول پیشبینینشده دیگری رخ داد که برنامه حمله آمریکا را با چالش تازهای روبهرو کرد.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، در نشست خبری پس از عملیات توضیح داد: «در روزهای منتهی به حمله به فردو، ایرانیها تلاش کردند مجراها را با بتن بپوشانند.»
این اقدام برای برنامهریزان مستقر در پایگاه وایتمن اهمیت زیادی داشت.
طرح اولیه حمله بر اساس شرایطی طراحی و شبیهسازی شده بود که در آن، چنین حجم تازهای از بتن بر روی مجراها وجود نداشت.
اکنون لازم بود کل طرح حمله دوباره بررسی شود.
بر اساس گزارش، ترتیب عملیات نیز باید تغییر میکرد: ابتدا انفجاری برای برداشتن پوشش بتنی ایجاد میشد و سپس حمله به ساختارهای زیر آن ادامه پیدا میکرد.
این تحول، برنامهریزان آمریکایی را وادار کرد بار دیگر به سراغ محاسبات و طرحهای خود بروند.
آلفا درباره این تغییر میگوید: «حالا که شرایط جهان تغییر کرده بود، چطور باید همه اجزای عملیات را دوباره کنار هم میگذاشتیم؟ این کار خیلی سریع انجام شد.»
تغییر برنامه در آخرین ساعات پیش از عملیات
حتی زمانی که خلبانان B-2 برای استراحت اجباری پیش از مأموریت آماده میشدند، برنامه عملیات همچنان در حال تغییر بود.
اطلاعات و دستورالعملهای تازه از چندین نهاد و مرکز فرماندهی به دست برنامهریزان میرسید: فرماندهی عملیات ضربتی جهانی نیروی هوایی، فرماندهی مرکزی نیروی هوایی آمریکا، سنتکام، پنتاگون و حتی کاخ سفید.
طرح نهایی عملیات تا دو ساعت پیش از آغاز دوره استراحت خلبانان جنگندههای اسکورت، یعنی تنها ۱۶ ساعت پیش از اجرای مأموریت، تأیید نشده بود.
اسکار، مسئول هماهنگی و یکپارچهسازی برنامه عملیات، میگوید: «همهچیز مدام تغییر میکرد؛ شمال، جنوب، همهجا. حتی وقتی خلبانان به رختخواب رفته بودند، تغییرات ادامه داشت.»
او به یاد میآورد: «تماسی دریافت کردیم که گفتند: راستی، قرار است دوباره برنامه را تغییر بدهیم.»
به گفته اسکار، خلبانان با برنامهای به استراحت رفته بودند که آن را طراحی کرده، بهخوبی میشناختند و به آن اطمینان داشتند؛ اما همان برنامه تغییر کرد.
آلفا توضیح میدهد که در زمانی که خلبانان اصلی خواب بودند، نیروهای جایگزین تغییرات را اعمال کردند و آخرین مراحل آمادهسازی مأموریت را به پایان رساندند.
عملیات فریب؛ چگونه آمریکا تلاش کرد حمله را پنهان نگه دارد؟
از همان آغاز، یکی از بزرگترین نگرانیهای فرماندهان ارشد پنتاگون، حفظ محرمانگی عملیات بود؛ اینکه چگونه میتوان مأموریتی به این بزرگی را بهگونهای اجرا کرد که دشمن تا آخرین لحظه از آن بیخبر بماند.
برخاستن یک یا دو بمبافکن B-2 در نیمهشب احتمالاً توجه چندانی جلب نمیکرد. اما پرواز همزمان هفت فروند از این بمبافکنها موضوعی نبود که بهآسانی بتوان آن را پنهان کرد.
اسکار و دیگر برنامهریزان معتقد بودند میتوانند بمبافکنها را از پایگاه به پرواز درآورند، از شرق آمریکا و اقیانوس اطلس عبور دهند، از فراز دریای مدیترانه و خاورمیانه بگذرانند و سرانجام وارد حریم هوایی ایران کنند، بیآنکه کسی متوجه شود.
اما افراد کمی این ادعا را باور داشتند؛ حتی برخی از کسانی که خود سابقه پرواز با B-2 را داشتند.
فرستادن بمبافکنهای بیشتر برای گمراه کردن ناظران
راهحل برنامهریزان این بود که با اعزام هواپیماهای بیشتر، تشخیص مسیر واقعی عملیات را دشوار کنند.
چند فروند B-2 اضافی آشکارا از پایگاه برخاستند و پیش از گروه اصلی به سمت غرب حرکت کردند.
این پروازها توجه رسانهها را جلب کرد و رسانهها نیز حرکت بمبافکنها را گزارش دادند.
ناظران تصور کردند این هواپیماها احتمالاً در حال تغییر محل استقرار خود برای انجام حملهای از پایگاه گوام یا شاید دیهگو گارسیا هستند.
اما تمام این تحرکات بخشی از یک عملیات فریب بود.
در همان زمان، خلبانانی که قرار بود مأموریت اصلی را انجام دهند، مشغول آمادهسازیهای معمول خود بودند.
برخی به خانوادههایشان گفته بودند که برای انجام مأموریت آموزشی میروند. برخی دیگر اصلاً چیزی درباره پرواز پیش رو نگفته بودند.
محرمانگی عملیات به این معنا بود که هیچکس نباید درباره مقصد یا هدف مأموریت چیزی فاش میکرد.
البته شبکاریهای طولانی و تغییرات پیدرپی برنامهها در هفتههای گذشته یک مزیت ناخواسته داشت: خانوادهها به مشغله دائمی خلبانان عادت کرده بودند و دیگر توجه چندانی به آن نشان نمیدادند.
آلفا درباره همسرش میگوید: «هیچچیزی به او نگفتم. فقط رفتم سر کار و دیگر برنگشتم.»
منظور او این است که بدون اطلاع دادن درباره مأموریت طولانی پیش رو، خانه را ترک کرده بود.
برخی خلبانان دیگر به همسرانشان گفته بودند که باید پرواز کنند، اما مقصد را مشخص نکرده بودند.
آماده شدن برای یک پرواز بسیار طولانی
خلبانان برای پرواز طولانی خود غذا و خوراکی آماده کردند.
شکلات، گوشت خشکشده، ساندویچ و حتی همبرگر رستوران زنجیرهای کالورز (Culver’s)، که در غرب میانه آمریکا به برگرهای کرهای و دسرهای بستنیمانند خود معروف است، از جمله خوراکیهایی بود که با خود بردند.
برخی همسران احساس میکردند اتفاق غیرمعمولی در حال رخ دادن است.
برخی دیگر ترجیح میدادند بیش از حد درباره آن فکر نکنند.
سواران نیمهشب؛ آغاز مأموریت
سرانجام، نیمهشب ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، هفت بمبافکن B-2 از پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری برخاستند.
این پایگاه در منطقهای روستایی و در فاصله حدود ۷۰ مایلی، معادل ۱۱۳ کیلومتری، کانزاسسیتی قرار دارد.
به نظر میرسید تقریباً هیچکس متوجه پرواز آنها نشده است.
فضای داخل کابین بمبافکنها آرام بود.
خلبانان موظف بودند سکوت رادیویی را رعایت کنند.
مأموریت چنان محرمانه بود و برنامههای آن آنقدر تغییر کرده بود که هنگام برخاستن هواپیماها، هنوز نام رسمی عملیات تعیین نشده بود.
خلبانان حتی بدون شناسههای رادیویی اختصاصی مأموریت پرواز را آغاز کردند.

یک فروند بمبافکن رادارگریز B-2 اسپیریت در ماه مه ۲۰۲۵، یک ماه پیش از اجرای عملیات «چکش نیمهشب»، در محوطه پروازی پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری آمریکا.
پرواز با ۳۰ تن مواد منفجره
برخاستن با ۳۰ تن بمب و مواد منفجره باعث میشد پرواز اولیه سنگین و کند باشد.
بمبافکنها بهتدریج سوخت مصرف میکردند و با سبکتر شدن، به ارتفاعات بالاتر میرفتند.
سپس برای ملاقات با هواپیماهای سوخترسان، دوباره ارتفاع خود را کاهش میدادند.
زمانبندی در تمام مراحل پرواز اهمیت حیاتی داشت.
دور زدن مناطق دارای شرایط نامساعد جوی یا تغییر مسیر برای اجتناب از ترافیک هوایی میتوانست باعث تأخیر شود.
در مقابل، اگر عملیات سوختگیری هوایی سریعتر و روانتر از حد انتظار انجام میشد، بخشی از زمان ازدسترفته جبران میشد.
زندگی در کابین B-2 طی پرواز ۳۷ ساعته
در کابین بمبافکن B-2، دو خلبان کنار یکدیگر مینشینند.
پشت صندلیها فضای محدودی وجود دارد که یک فرد با قد متوسط میتواند در آن دراز بکشد. البته این فضا برای افراد قدبلند بسیار تنگ است.
هواپیما امکانات اولیهای برای پروازهای طولانی دارد: یک مایکروویو برای گرم کردن غذا، قهوه فراوان و سرویس بهداشتی.
هوای داخل کابین بسیار خشک و رقیق است.
خلبانان میتوانند برای مدت کوتاهی روی صندلی خود بخوابند یا با استفاده از کیسهخواب یا زیرانداز، پشت صندلیها استراحت کنند.
برخی خلبانان حتی تخت سفری یا صندلی تاشوی مخصوص استراحت همراه خود میبرند.
در مجموع، شرایط استراحت در B-2 کمی راحتتر از خوابیدن در بخش عقب هواپیمای ترابری C-17 است؛ اما نه خیلی بیشتر.
خوابهای کوتاه میان وظایف پروازی
خلبانان در فاصله میان استراحتهای کوتاه، وظایف متعددی بر عهده دارند.
براوو، یکی از خلبانان شرکتکننده در عملیات، میگوید: «همیشه در حال آماده شدن برای سوختگیری هوایی بعدی یا انجام مرحله بعدی فهرست بررسیها هستید. باید تسلیحات را آماده کنید، سامانهها را بررسی کنید و کارهای مختلف دیگری انجام دهید.»
او توضیح میدهد: «اینطور نیست که بتوانید چهار ساعت بخوابید. در واقع، خوابها معمولاً چرتهای کوتاه ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای هستند.»
در چنین پرواز طولانیای، همواره سوختگیری بعدی یا وظیفه عملیاتی تازهای در پیش است.
خطر لخته شدن خون و استفاده از داروهای محرک
نشستن طولانیمدت در کابین میتواند خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهد.
به همین دلیل، خلبانان میدانند که باید هر از گاهی از جای خود بلند شوند و حرکت کنند.
برخی برای بیدار ماندن از داروهای محرک موسوم به «Go Pills» استفاده میکنند؛ داروهایی از خانواده آمفتامینها که مصرف آنها با مجوز پزشک انجام میشود.
برخی دیگر به قهوه یا نوشیدنیهای انرژیزا متکی هستند.
عادت غذایی خلبانان نیز متفاوت است.
عدهای در طول پرواز مرتب خوراکی میخورند، درحالیکه برخی ترجیح میدهند فقط یک وعده غذا در مسیر رفت و یک وعده دیگر در مسیر بازگشت مصرف کنند.
یکی از خلبانان میگوید: «وقتی شروع به مصرف قرصهای محرک میکنید، اشتهایتان را از بین میبرند.»
خشکی شدید هوای کابین
بمبافکن B-2 سامانه تولید اکسیژن مخصوص خود را دارد.
اما هوای داخل کابین بسیار خشک است.
آلفا شرایط را اینگونه توصیف میکند:
«انگار داخل خشکترین بیابان جهان هستید.»
او سپس با اشاره به شرایط دشوار حضور طولانیمدت در کابین میگوید: «سیوهشت ساعت در همان رطوبتی که بدن خودتان تولید میکند، نشستهاید.»
گفتوگوهای خلبانان در طول مسیر موضوعات مختلفی دارد؛ گاهی درباره مأموریت صحبت میکنند، گاهی درباره ورزش و گاهی هم درباره مسائل کاملاً روزمره.
بااینحال، حجم کارهای مربوط به مأموریت بهاندازهای است که فاصله میان استراحتهای کوتاه را پر کند.
همیشه یک مرحله دیگر از سوختگیری هوایی در راه است.
لحظه ورود بمبافکنهای B-2 به آسمان ایران و بمباران فردو
حادثهای غیرمنتظره بر فراز تنگه جبلالطارق
جایی بر فراز تنگه جبلالطارق، حالوهوای داخل کابین بمبافکنها تغییر کرد.
خلبانان جلیقههای مخصوص شرایط رزمی را پوشیدند تا اگر ناچار شدند بر فراز دریا یا سرزمین دشمن از هواپیما خارج شوند، تجهیزات لازم برای زنده ماندن را در اختیار داشته باشند.
اندکی بعد، براوو تصمیم گرفت برای آخرین بار از جایش بلند شود و بدنش را کمی کش بدهد. اما چیزی به دسته صندلی او گیر کرد و ناگهان صدای انفجار مهیبی کابین را لرزاند.
آلفا و براوو در ابتدا نمیدانستند چه اتفاقی افتاده است.
آلفا به سمت راست نگاه کرد و از دیدن کمکخلبانش حیرتزده شد. براوو شبیه آدمک تبلیغاتی لاستیک میشلن شده بود؛ جلیقه نجاتش کاملاً باد شده و خودش با وحشت دستوپا میزد و تلاش میکرد با چاقو آن را سوراخ کند.
پس از این اتفاق، دو خلبان به توافقی رسیدند: اگر مجبور شدند بر فراز آب از هواپیما بیرون بپرند، براوو باید چتر نجاتش را به سمت آلفا هدایت کند تا هر دو از یک وسیله شناوری مشترک استفاده کنند.
براوو از آلفا خواست قول بدهد ماجرای باد شدن جلیقه نجات را برای کسی تعریف نکند.
اما آلفا نپذیرفت.
او تصمیم داشت این داستان را برای فرزندانش و تمام اعضای جامعه کوچک و صمیمی خلبانان B-2 تعریف کند.
ورود به منطقه عملیاتی سنتکام؛ «هفت فروند B-2 طبق برنامه حاضرند»
پس از خروج از حریم هوایی اروپا و ورود به منطقه مسئولیت فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، خلبانان با مرکز فرماندهی و کنترل تماس گرفتند.
این تنها تماس رادیویی آنها با فرماندهی پیش از ورود به حریم هوایی ایران بود.
خلبانان اعلام کردند که مطابق بخش تعیینشده از دستور مأموریت هوایی، موسوم به «Frag»، عملیات را ادامه خواهند داد.
از طریق رادیو اعلام کردند: «هفت فروند B-2، مطابق برنامه مأموریت، اعلام حضور میکنند.»
از آن سوی خط پاسخ آمد: «دوباره بگویید؟»
آلفا تکرار کرد: «هفت فروند B-2، مطابق برنامه مأموریت، اعلام حضور میکنند.»
سپس صدای کلیکی در رادیو شنیده شد و ارتباط خلبانان به بلندگوهای مرکز مشترک عملیات هوایی (CAOC) منتقل شد.
براوو به یاد میآورد: «ناگهان همه کسانی که در مرکز عملیات هوایی بودند، شروع به هورا کشیدن کردند.»
آغاز مرحله رزمی؛ ورود به آسمان ایران
زمان آخرین بررسیها فرا رسیده بود: زمانبندی، سرعت و وضعیت پروازی هواپیما باید دوباره کنترل میشد.
حتی خطاهای کوچک میتوانست بر دقت اصابت بمبها تأثیر بگذارد.
شش فروند B-2 به سمت فردو حرکت میکردند و یک فروند دیگر مسیر جنوبیتری را در پیش گرفته بود تا تأسیسات نطنز را هدف قرار دهد؛ تأسیساتی که پیشتر در حملات اسرائیل آسیب دیده بود.
در زیر هواپیماها، خاک ایران قرار داشت؛ منطقهای که همچنان میتوانست تهدیدهای خطرناکی برای آنها داشته باشد.
خلبانان هر از گاهی از پنجره کابین به بیرون نگاه میکردند تا ببینند آیا موشکهای پدافند هوایی به سمتشان شلیک شدهاند یا نه.
یکی از ترسناکترین صحنههایی که ممکن بود ببینند، پدیدهای بود که خلبانان آن را «دونات آتشین» مینامیدند.
این اصطلاح به منظره موشکی اشاره دارد که مستقیماً به سمت هواپیما میآید و از زاویه دید خلبان، حلقهای از آتش در اطراف بدنه آن دیده میشود.
یکی از خلبانان توضیح میدهد: «دونات آتشین یعنی موشک مستقیم به سمت خودت میآید.»
خوشبختانه برای خلبانان آمریکایی، هیچیک از آنها چنین صحنهای ندیدند.
بررسیهای پس از عملیات نشان داد که نیروهای ایرانی حتی یک گلوله یا موشک نیز به سمت بمبافکنهای B-2 شلیک نکرده بودند.
این بمبافکنها بدون مواجهه با آتش مستقیم پدافند ایران، حملات خود را انجام دادند.
لحظه رهاسازی بمبها؛ اهمیت دقت زمانی
بمبهایی که فردو را هدف قرار دادند، با فاصلههای زمانی کوتاه از یکدیگر رها شدند.
بمبهای سنگرشکن MOP با استفاده از سامانه موقعیتیابی جهانی (GPS) هدایت میشوند و اطلاعات مورد نیاز خود را مستقیماً از بمبافکنهای B-2 دریافت میکنند.
کیفیت و دقت این سیگنالها برای موفقیت عملیات اهمیت اساسی داشت.
ژنرال بی. چنس سالتزمن (B. Chance Saltzman)، فرمانده وقت عملیات فضایی آمریکا، در مصاحبهای که مدتی پس از مأموریت انجام شد، توضیح داد:
«اگر فکر میکنید کافی است GPS را روشن کنید و مثل وقتی که میخواهید به فروشگاه بروید مسیرتان را پیدا کنید، باید بگویم عملیات چکش نیمهشب اینطور انجام نمیشود.»
او ادامه داد: «در اینجا باید همهچیز در زمانی مشخص اتفاق بیفتد. آن زمان دقیقاً چه موقع است؟ لحظهای که هواپیما مهمات را رها میکند.»
سالتزمن توضیح داد که با در نظر گرفتن تمام این عوامل و هماهنگ کردن آنها میتوان محاسبات را از لحظه رهاسازی بمب به عقب انجام داد تا آرایش ماهوارههای موقعیتیابی در بهترین وضعیت ممکن قرار بگیرد و بیشترین دقت حاصل شود.
نخستین بمبافکن؛ مأموریت نابودی پوشش بتنی
بمبافکن آلفا نخستین هواپیمایی بود که به منطقه هدف رسید.
مأموریت آن نابود کردن پوشش بتنیای بود که ایران در آخرین تلاش برای حفاظت از تأسیسات فردو بر روی مجراهای تهویه ریخته بود.
پس از آن، پنج گروه پروازی دیگر باید بهترتیب بمبهای خود را رها میکردند تا تأسیسات مدفون در زیر زمین را نابود کنند.
زمان رسیدن نخستین بمبافکن به هدف، دقیقاً ساعت ۲:۱۰ بامداد به وقت محلی تعیین شده بود.
این عملیات نخستین باری بود که یک بمب سنگرشکن MOP در شب منفجر میشد.
هیچکس پیش از آن ندیده بود انفجار چنین بمبی در تاریکی شب چه منظرهای ایجاد میکند.
اگر نخستین حمله موفق نمیشد چه اتفاقی میافتاد؟
پس از اصابت دو بمب ۳۰ هزار پوندی نخست، هواپیمای دوم باید برای دو وضعیت متفاوت آماده میبود.
اگر حمله نخست طبق برنامه انجام شده بود، خدمه هواپیمای دوم باید مأموریت تعیینشده خود را ادامه میدادند.
اما اگر نخستین بمبافکن به هر دلیلی موفق نمیشد پوشش بتنی را از بین ببرد، هواپیمای دوم باید تنظیمات بمبهای خود را تغییر میداد تا همان ضربه اولیه برای تخریب پوشش بتنی را اجرا کند.
چارلی، یکی از خلبانان دومین بمبافکن B-2، میگوید: «برای اینکه همهچیز درست پیش برود، لازم بود تمام مراحل در زمان مناسب و به ترتیب درست انجام شوند.»
او توضیح میدهد: «اگر خلبان اول چیزی را از دست میداد یا مرحلهای را انجام نمیداد، باید از طریق رادیو اطلاع میداد.»
به گفته چارلی، زمانبندی بسیار حساس بود و هواپیماها فقط حدود ۱۵ ثانیه زودتر یا دیرتر از زمان تعیینشده فرصت داشتند.
انتظار برای انفجار؛ «زود باش، سرعت را بیشتر کن!»
در دو بمبافکن نخست، چهار خلبان با اضطراب منتظر نتیجه حمله بودند.
ثانیهها بهکندی سپری میشدند.
براوو به یاد میآورد: «داشتم میگفتم: زود باش، سرعت را بیشتر کن! یالا، گاز بده! بریم!»
اما آلفا فقط به تاریکی زیر هواپیما خیره شده بود و منتظر میماند.
او با انتظار گفت: «فکر میکنم بمب الان منفجر میشود.»
و لحظاتی بعد، انفجار رخ داد.
در فاصله حدود ۸۰ مایلی، معادل ۱۲۹ کیلومتری، به سمت جنوب، هفتمین بمبافکن B-2 که بهتنهایی برای حمله به نطنز اعزام شده بود، دید کاملی از صحنه داشت.
مایک، یکی از خلبانان این بمبافکن، میگوید: «انفجار اول خیلی بزرگ بود. انگار ستونی از آتش به ارتفاع یک ساختمان دهطبقه بلند شده باشد.»
اصابت بمبهای بعدی به مجرای تهویه
دو بمب بعدی به مجرای تهویه اصابت کردند.
خدمه هواپیماها باید پنج ثانیه منتظر میماندند تا مشخص شود آیا بمبها اثر مورد نظر را ایجاد کردهاند یا نه.
به گفته خلبانان، این پنج ثانیه «طولانیترین پنج ثانیه زندگی» آنها بود.
چارلی درباره لحظات رهاسازی بمبها میگوید: «اتفاقی که میافتد این است که هزار بار بررسی میکنید کلیدها در وضعیت درست قرار داشته باشند و مطمئن شوید قرار است بمبها را رها کنید، بدون اینکه خرابکاری کنید.»
او ادامه میدهد: «درهای محفظه را باز میکنید، صدای دو ضربه را میشنوید، هواپیما کمی اوج میگیرد و بعد مسیرتان را به سمت غرب ادامه میدهید.»
ثانیهها سپری میشدند و سومین بمبافکن B-2 در موقعیت خود قرار گرفت و همان مراحل را تکرار کرد.
پس از آن، بمبافکن چهارم دو بمب دیگر رها کرد و سپس نوبت به هواپیمای پنجم رسید.
به نوشته گزارش، در پایان این حملات، بخش عمده تأسیسات غنیسازی فردو نابود شده بود.
خروج از آسمان ایران و بازگشت بمبافکنهای B-2 به آمریکا
آخرین بمبها بر فراز نطنز
آخرین بمبهای عملیات را هفتمین بمبافکن B-2 بر فراز تأسیسات هستهای نطنز رها کرد. این هواپیما در بالاترین ارتفاع نسبت به سایر بمبافکنهای حاضر در عملیات پرواز میکرد.
مایک، یکی از خلبانان این بمبافکن، درباره دشواری پرواز در چنین ارتفاعی میگوید: «هرچه بالاتر میروید، قدرت مانور هواپیما کمتر میشود؛ از سرعت اوجگیری گرفته تا میزان زاویهای که میتوانید هواپیما را به طرفین متمایل کنید.»
او توضیح میدهد که برای رساندن بمبافکن به ارتفاع مورد نظر، از یک مانور اوجگیری استفاده کردند.
اما سامانه خلبان خودکار که معمولاً برای اجرای مانور نهایی به کار گرفته میشود، در آن ارتفاع فعال نشد.
مایک میگوید: «بنابراین کنترل هواپیما را بهصورت دستی در دست گرفتیم و با انجام مانورهای لازم، تلاش کردیم زمانبندی را دقیق نگه داریم.»
خروج از آسمان ایران؛ نگرانی از واکنش پدافند
با رها شدن آخرین بمبها و خالی شدن محفظههای تسلیحات، رقابت با زمان برای خروج هرچه سریعتر از حریم هوایی ایران آغاز شد.
خلبانان میدانستند که به تعبیر گزارش، «به لانه زنبورها لگد زدهاند» و احتمال واکنش نظامی ایران وجود دارد.
در کابین بمبافکنها هشدارهایی به صدا درآمد.
آلفا میگوید: «از طریق سامانههای ارتباطی میشنیدیم که چیزهایی به سمت ما شلیک میشوند. همین باعث نگرانی زیادی میشد و تمام حواسم را به خود مشغول میکرد.»
او ادامه میدهد: «بنابراین اینطور نبود که فقط بنشینم و هیچ اتفاقی نیفتد. واقعاً نگران بودم.»
یک ساندویچ در آسمان ایران
یکی از خلبانان سالها پیش با خودش قرار گذاشته بود که اگر روزی موفق شود بر فراز هدف مورد نظر در ایران پرواز کند، کاری انجام دهد که نشاندهنده آرامش و اعتمادبهنفس او باشد.
او میگوید: «هیچکس فکر نمیکرد بتوانیم این کار را انجام دهیم. میگفتند بیش از حد خطرناک است و موفق نخواهد شد.»
به گفته او، برای نشان دادن جسارتش همیشه میگفت: «اوضاع آنقدر خوب خواهد بود که بتوانم همانجا یک ساندویچ بخورم.»
و سرانجام به قولش عمل کرد؛ البته فقط بهاندازه یک گاز.
احتمال اصابت موشک دشمن همچنان در ذهنش حضور داشت و همان یک گاز برای عملی کردن وعدهاش کافی بود.
خوردن بقیه ساندویچ باید به زمان دیگری موکول میشد.
دومین تماس رادیویی: «کار تمام شد، در امانیم!»
تا آن لحظه، آلفا و براوو، خلبانان بمبافکن پیشرو، تنها یک بار با مرکز فرماندهی تماس رادیویی برقرار کرده بودند.
پس از خروج امن از حریم هوایی ایران، دومین تماس خود را انجام دادند.
پیام کوتاه بود: «کارمان تمام شد، در امانیم!»
خلبانان از پایان محرمانگی عملیات خبر نداشتند
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اواخر روز ۲۲ ژوئن خبر اجرای عملیات را اعلام کرد.
اما خلبانانی که همچنان در مسیر بازگشت به آمریکا بودند، از این موضوع اطلاعی نداشتند.
مدتی بعد، هنگامی که بمبافکنها برای سوختگیری دوباره به سراغ هواپیماهای سوخترسان رفتند، متوجه شدند مأموریت محرمانهشان دیگر یک راز نیست.
در میان خدمه هواپیماهای سوخترسان جملهای رایج است: «هیچکس بدون سوخت هواپیماهای سوخترسان نمیتواند دشمن را شکست دهد.»
یکی از اعضای خدمه سوخترسان به خلبانان B-2 گفت: «شما همهجا توی اخبار هستید!»
این نخستین باری بود که خلبانان متوجه شدند خبر عملیاتشان در رسانهها منتشر شده است.
رژهای غیررسمی بر فراز واشنگتن
در ساعات اولیه بامداد، هنگامی که بمبافکنها به آمریکا نزدیک میشدند، آلفا گروه پروازی را از فراز واشنگتن دیسی عبور داد.
او این پرواز را نوعی جشن خودجوش توصیف میکند.
آلفا میگوید: «برای خودمان یک رژه برگزار کردیم.»
پس از این عبور نمادین، بمبافکنها مسیر خود را به سمت ایالت میزوری و پایگاه هوایی وایتمن ادامه دادند.
خانوادههایی که خبر مأموریت را از تلویزیون شنیدند
خانوادههای خلبانان نیز تا پیش از انتشار عمومی خبر عملیات از مأموریت آنها اطلاعی نداشتند.
برخی صبح پس از بیدار شدن، خبر را از تلویزیون شنیدند.
در یک مورد، یکی از اعضای خانواده هنگام حضور در کلیسا و از طریق اعلام خبری از پشت تریبون متوجه ماجرا شد.
سپس به خانوادهها اطلاع داده شد که برای شرکت در مراسم استقبال از خلبانان به پایگاه هوایی دعوت شدهاند.
بازگشت پس از بیش از ۳۶ ساعت پرواز
خلبانان پس از بیش از ۳۶ ساعت حضور در فضای محدود کابین بمبافکنها، سرانجام از هواپیماهای خود پیاده شدند.
خسته بودند، بدن و لباسهایشان بوی نامطبوع گرفته بود و از زمان آغاز مأموریت، تهریش بر صورتشان نشسته بود.
یکی از خلبانان از قبل برای بازگشتش برنامهریزی کرده بود. او تختی در پایگاه آماده کرده و تصمیم گرفته بود پیش از رفتن به خانه و دیدار خانواده، چند ساعت طولانی بخوابد.
اما برخی دیگر با وجود خستگی شدید، سرشار از هیجان بودند.
آنها پس از پیاده شدن، یکدیگر را در آغوش گرفتند و موفقیت مأموریت را به هم تبریک گفتند.
سپس سوار اتوبوسهایی شدند که آنها را به محل انتظار خانوادهها میبرد.
دیدار با خانوادهها غافلگیری خوشایندی بود که هیچیک انتظارش را نداشتند.

سه فروند بمبافکن رادارگریز B-2 اسپیریت پس از انجام مأموریت بمباران ۳۷ ساعته خود در چارچوب عملیات «چکش نیمهشب»، در ژوئن ۲۰۲۵ به پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری آمریکا بازمیگردند.
سرم، نوشیدنی و بررسی تصاویر ماهوارهای
بااینحال، مراسم استقبال کوتاه بود.
خلبانان خیلی زود برای مراقبتهای پس از مأموریت منتقل شدند.
برای اطمینان از جبران کمآبی بدن، به آنها سرم تزریق شد. سپس فرصتی برای نوشیدن آبجو و جشن گرفتن فراهم شد.
در نهایت، آنها را به یک مرکز فوقمحرمانه با دسترسی محدود بردند تا در جلسه ارزیابی پس از عملیات شرکت کنند.
در این جلسه، خلبانان جزئیات حمله را مرور کردند و تصاویر ماهوارهای اهدافی را که در جریان عملیات بمباران شده بودند، مشاهده کردند.
نامی که خلبانان تازه پس از بازگشت شنیدند
تنها در همین مرحله بود که خلبانان برای نخستین بار از نام رسمی مأموریتی که انجام داده بودند، باخبر شدند: عملیات چکش نیمهشب — Operation Midnight Hammer
گزارش با این جمله به پایان میرسد: «خدمه بمبافکنها سرانجام چکش نیمهشب را فرود آورده بودند.»