جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در گفت‌وگو با جماران؛

رضایی، تحلیلگر مسائل عراق: فشارها بر سر خلع سلاح مقاومت ممکن است به جنگ داخلی در عراق بیانجامد/ جنگ مجدد علیه ایران، اوضاع داخلی عراق را نیز به‌هم خواهد ریخت/ خلع سلاح مقاومت، در وهله نخست به منافع ملی عراق ضربه می‌زند

یک تحلیلگر مسائل عراق به «جماران: گفت: اگر الزیدی بخواهد با گروه‌های مقاومت مبارزه کند، کشورش دچار جنگ داخلی خواهد شد، زیرا قطعاً گروه‌های مقاومت ساکت نخواهند نشست.

کد خبر: ۱۷۳۶۷۰۷
رضایی، تحلیلگر مسائل عراق: فشارها بر سر خلع سلاح مقاومت ممکن است به جنگ داخلی در عراق بیانجامد/ جنگ مجدد علیه ایران، اوضاع داخلی عراق را نیز به‌هم خواهد ریخت/ خلع سلاح مقاومت، در وهله نخست به منافع ملی عراق ضربه می‌زند

پایگاه خبری جماران، زهره شجاع: تحولات اخیر عراق نشان می‌دهد که این کشور بار دیگر در نقطه تلاقی فشارهای خارجی و منازعات داخلی قرار گرفته است؛ موقعیتی که در آن، وابستگی ساختاری بغداد به واشنگتن از یک سو و تلاش برای حفظ موازنه میان جریان‌های سیاسی و نظامی داخلی از سوی دیگر، تصمیم‌گیری دولت را با پیچیدگی‌های فزاینده‌ای مواجه کرده است. در چنین شرایطی، پرونده خلع سلاح گروه‌های مقاومت به یکی از مهم‌ترین کانون‌های منازعه سیاسی در عراق تبدیل شده که البته صرفاً به تعیین‌تکلیف آینده گروه‌های مسلح محدود نمی‌شود، بلکه با مسئله حاکمیت ملی، آرایش قدرت در ساختار سیاسی و توازن میان نیروهای داخلی گره خورده است. همزمان، اختلافات دولت و گروه‌های مقاومت بر سر مسائل اقتصادی و تشکیلاتی نیز بر دامنه تنش‌ها افزوده و چشم‌انداز ثبات سیاسی عراق را با ابهام روبه‌رو کرده است.

در کنار این تحولات، تشدید فشارهای آمریکا علیه ایران و محدودیت‌های اعمال‌شده بر مرزهای زمینی عراق و ایران و محاصره هوایی کشورمان، بغداد را در موقعیتی دشوارتر قرار داده است، چراکه هرگونه تقابل نظامی تازه میان ایران و آمریکا می‌تواند پیامدهای خود را به داخل عراق نیز منتقل کند و موازنه شکننده میان دولت و گروه‌های مسلح را بر هم بزند. در واقع، عراق با دو چالش به‌هم‌پیوسته مواجه است؛ از یک سو فشار واشنگتن برای تغییر آرایش نیروهای مسلح و محدود کردن گروه‌های مقاومت و از سوی دیگر ضرورت جلوگیری از گسترش تنش‌های داخلی و حفظ روابط با همسایگان. 

برای بررسی وضعیت فعلی عراق و احتمالا پیش‌روی این کشور، گفت‌وگویی داشته‌ایم با محدثه رضایی، تحلیلگر مسائل عراق که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

 

ابتدا توضیحی کلی درباره صحنه سیاسی عراق ارائه دهید. ما همیشه می‌شنیدیم که عراق از نظر مالی و دریافت پول نفت خود، وابستگی زیادی به آمریکا دارد. این وابستگی تا چه اندازه است؟ عراق چقدر استقلال عمل دارد و می‌تواند برنامه‌های خود را مستقل از نظر آمریکا پیش ببرد؟

یکی از عمده مسائلی که عراق با آن مواجه است، وابستگی شدید ساختاری در تمام ابعاد اقتصادی، امنیتی و نظامی  به آمریکاست. اکنون نیز با دولت جدید و شرایط منطقه‌ای که با آن مواجه هستیم، این وابستگی به سطح سیاسی هم وارد شده است. این مسئله در جریان انتخابات سال ۲۰۲۵ مشاهده شد؛ زمانی که چارچوب هماهنگی شیعه گزینه‌ای را مطرح کرد، اما شخص ترامپ به طور واضح در این انتخابات دخالت و اعلام کرد که گزینه انتخاب‌شده را نمی‌پذیرد. در نهایت، گزینه‌ای روی کار آمد که اکنون شاهد هستیم آمریکایی‌ها دیکته‌های خود را به آن تحمیل می‌کنند. 

به ‌طور کلی، وابستگی ساختاری عراق به آمریکا موجب شده ایالات متحده اهرم‌های فشار زیادی را علیه این کشور به کار گیرد و سیاست‌های خود را در عراق پیاده کند و این عامل بسیاری از ناملایمات سیاسی داخلی در عراق است. اکنون می‌بینیم که فضای داخلی عراق تا حد زیادی ملتهب شده؛ از جمله به دلیل بحث خلع سلاح گروه‌های مقاومت که این روزها، کانون اصلی منازعات داخلی در عراق محسوب می‌شود.

 

لطفا درباره بحث خلع سلاح مقاومت بیشتر توضیح دهید. طبق قانون عراق، گروه‌ حشدالشعبی و سلاح آن رسمیت پیدا کرده و در دولت جایگاه دارد. وقتی از خلع سلاح صحبت می‌شود، این مسئله بیشتر به کدام بخش از مقاومت عراق اطلاق می‌گردد؟

سازمان مردمی و قانونی حشدالشعبی، بعد از عملیات‌های تروریستی داعش تشکیل شد. در کنار آن، یک‌ سری گروه‌های مسلح در عراق هستند که اصطلاحاً به آن‌ها گروه‌های مقاومت گفته می‌شود. آمریکایی‌ها قطعاً با این گروه‌ها مخالف هستند و تمام تلاش خود را می‌کنند تا آن‌‌ها از میدان عراق حذف شوند. آمریکایی‌ها از وابستگی‌های ساختاری عراق سوءاستفاده می‌کنند و به حاکمیت این کشور برای خلع سلاح مقاومت فشار می‌آورند، در حالیکه این کار کاملا در تضاد با منافع ملی عراق است. 

محدثه رضایی

ساختار گروه‌های مقاومت در عراق به چه شکلی است؟ گروه‌هایی که خارج از سازمان حشدالشعبی قرار دارند، بر چه اساسی سازماندهی شده‌اند؟

از زمان اشغال عراق توسط آمریکایی‌ها، گروه‌های مختلفی تشکیل شدند. حتی در زمان صدام نیز سازمان‌ حزب‌ الدعوه اسلامی، گروهی را به منظور مبارزه با جنایات رژیم صدام تشکیل داد. بعد از اشغال عراق توسط آمریکا هم گروه‌های زیادی شکل گرفتند و هرکدام به سازمان‌های سیاسی و نظامی مختلفی تقسیم شدند. بعد از حملات تروریستی داعش در عراق، این روند به‌صورت گسترده ادامه پیدا کرد و گروه‌های مختلفی از طیف‌های مردمی شکل گرفت که به آن‌ها مقاومت گفته می‌شود؛ مانند جنبش النجباء، عصائب اهل‌الحق، کتائب حزب‌الله، انصارالله الاوفیاء، کتائب سیدالشهدا و چند گروه دیگر. به ‌طور کلی، هدف اصلی تمام این‌ها، دفاع و صیانت از استقلال و حاکمیت عراق است. تنها گروه‌هایی که در برابر دخالت‌های خارجی و سلطه آمریکا ایستاده‌اند و در واقع، مانند سدی در برابر دخالت‌های خارجی در عراق عمل می‌کنند، همین گروه‌های مقاومت اند.

 

آخرین وضعیت سلاح مقاومت عراق 

طبق آنچه وزیر خارجه عراق اعلام کرده، ظاهرا دولت با برخی گروه‌های مقاومت، بر سر خلع سلاح به تفاهم رسیده‌ است. چرا این گروه‌ها چنین رویکردی در پیش گرفته‌اند؟

دیدگاه‌ها، سلایق و حتی راهبردهای نظامی گروه‌ها متفاوت است. برخی از گروه‌های مقاومت مانند عصائب اهل‌الحق معتقدند که فعالیت گروه‌های تروریستی و داعش در عراق کاهش پیدا کرده و حضور نظامی آمریکایی‌ها نیز از بین رفته است و لذا دیگر نیازی نیست مانند، گذشته فعالیت نظامی و مسلحانه داشته باشند و می‌توانند جهاد خود را به سمت فعالیت‌های دولتی ببرند؛ یعنی در دولت حضور داشته باشند و با همان روحیه و تفکر مقاومت، به مردم خدمت‌رسانی کنند. بنابراین، به ادعای خودشان، این تفکر و آرمان تغییر نکرده است.

درباره خلع سلاح کتائب سیدالشهدا نیز در زمان تشکیل کمیته 4 نفره چارچوب هماهنگی شیعه برای مذاکرات درباره خلع سلاح، صحبت‌هایی انجام شده بود، اما تا جایی که من اطلاع دارم، کتائب سیدالشهدا هنوز به‌صورت کامل سلاح خود را تحویل نداده است و می‌توان گفت در حال حاضر، بارزترین گروهی که این کار را انجام داده، عصائب اهل‌الحق است.

برخی منابع می‌گویند انصارالله الاوفیاء هم سلاح خود را تحویل داده و اکنون تنها سه گروه مقاومت عراقی حاضر نیستند سلاح خود را تحویل دهند. در نهایت، دولت فرصتی به این گروه‌ها داده بود که تا ۲۷ ژوئن ۲۰۲۷ سلاح خود را تحویل دهند، اما با توجه به تماس اخیر ترامپ با الزیدی، به نظر می‌رسد این فرصت نیز سلب و ضرب‌الاجلی به الزیدی داده شده تا هرچه سریع‌تر، گروه‌های مقاومت عراق را خلع سلاح کند. این مسئله بسیار برای الزیدی مهم است، زیرا او با حمایت آمریکایی‌ها بر سر کار آمده و اگر نتواند پرونده خلع سلاح را جلو ببرد، این حمایت را از دست خواهد داد.

هنوز دقیقا مشخص نیست که این گروه‌ها قرار است چه سرنوشتی پیدا کنند؛ به وزارت دفاع بروند، با ارتش و گروه‌های مختلف ادغام شوند یا در ذیل سازمان حشدالشعبی قرار گیرند. درباره همه این گزینه‌ها صحبت‌هایی مطرح است. موضوع جدی دیگری که وجود دارد، تغییرات گسترده در لایحه حشدالشعبی است. پیش‌نویس قانون حشدالشعبی که به مجلس رفته، با تغییرات اساسی مواجه شده و دولت حدود ۲۰ بند از این پیش‌نویس را به‌طور اساسی تغییر داده است که بر اساس آن، باید تغییراتی در فرماندهان شکل بگیرد و نیروها جابه‌جا شود. در واقع، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد این لایحه تغییر کرده است.

این مسأله باعث اعتراض رئیس سازمان حشدالشعبی و بسیاری از گروه‌های دیگر شده و معتقدند که دولت در قانونی دخالت کرده که باید 3 سال پیش تصویب می‌شد. بنابراین، حتی اگر قرار باشد سایر گروه‌های مقاومت در زیرمجموعه حشدالشعبی قرار گیرند و به این شکل رسمیت قانونی پیدا کنند، با توجه به جنجال‌های گسترده و دخالت‌های زیادی که در این زمینه وجود دارد، مشخص نیست در نهایت چه سرنوشتی پیش آید.

محدثه رضایی

افشاگری‌های اقتصادی دولت عراق و گروه‌های مقاومت علیه یکدیگر

از هفته گذشته و پس از بیانیه بسیار سنگین مسئول امنیتی کتائب حزب‌الله، فضا بسیار ملتهب شده است؛ ابتدا درگیری‌ها و اختلافات به شکل جنگ لفظی و امنیتی میان گروه‌های مسلح و مقاومت از یک سو و دولت از سوی دیگر بود، اما اکنون این جنگ به افشاگری‌های اقتصادی تنزل پیدا کرده است. برای مثال، اخیرا دولت الزیدی چند شرکت را که در فرودگاه موصل فعالیت داشتند، برکنار کرد و مدعی شد کتائب حزب‌الله در حال کسب درامد از این گروه‌هاست. عده‌ای معتقدند دولت با این اقدام می‌خواهد این انگاره را در افکار عمومی جا بیندازد که این گروه‌ها دیگر فعالیت نظامی و امنیتی ندارند و به فعالیت‌های اقتصادی و تأمین منافع خود مشغول‌ اند.

اما بلافاصله مسئول امنیتی کتائب حزب‌الله، ابومجاهد العساف، بیانیه‌ای منتشر کرد و افشاگری‌هایی جنجالی انجام داد که به اعتقاد برخی تحلیلگران، پایه‌های حکومت الزیدی را متزلزل کرده است. برخی نیز می‌گویند یکی از دلایل سفر محرمانه اخیر الزیدی به ایران، فشارهای زیادی است که دولت عراق از داخل متحمل می‌شود. العساف در افشاگری خود به‌طور غیرمستقیم به دولت گفت برای صادرات هر بشکه نفت، حدود ۴۷ دلار سود می‌کند و ماهانه 4.5 تریلیون دلار به شرکت ملی نفت ابوظبی کمک می‌کند و برادر شخص نخست‌وزیر نیز به همراه پسر بن‌زاید، در این ماجرا نقش دارد و اموال مردم عراق به این شکل هزینه می‌شود.

العساف همچنین در مورد ثروت الزیدی نیز پرسش‌هایی مطرح کرد و گفت این ثروت حدود ۲۱ تریلیون دیناری، از کجا آمده است و چگونه یک فرد در مدت ۱۰ سال توانسته چنین ثروتی جمع‌آوری کند؟ این موضوع در توییتر و شبکه‌های اجتماعی عراق نیز سروصدای زیادی به پا کرد و برخی این رقم را با ثروت شخصیت‌های اقتصادی و مطرح جهانی مقایسه کردند.

افشاگری‌های اقتصادی از این دست همچنان ادامه دارد. اکنون برخی نمایندگان سابق عراق نیز وارد این میدان جنگ افشاگرانه اقتصادی شده‌اند و دولت الزیدی را متهم می‌کنند که خودش با فساد گسترده‌ای مواجه است. همه این اتفاقات به‌خوبی نشان می‌دهد با چه فضای ملتهب و پیچیده‌ای در عراق مواجه هستیم که ممکن است در هفته‌های آینده اتفاقات زیادی را رقم بزند.

 

محدثه رضایی

 

فکر می‌کنید این التهاب داخلی تا کجا ممکن است پیش برود؟ آیا می‌توان از احتمال شکل‌گیری جنگ داخلی و افزایش منازعات داخلی صحبت کرد؟

عده‌ای اکنون معتقدند با توجه به تماسی که در ۵ نوامبر، یعنی حدود ۱۴ آبان بین ترامپ و الزیدی برقرار شد، نخست‌وزیر عراق تحت فشار بسیار زیادی قرار گرفته است، زیرا ترامپ به او گفته که دیگر بحث مذاکره با گروه‌های مقاومت به پایان رسیده و اگر او اقدام عملی انجام ندهد، آمریکا وارد خواهد شد و مقرها و رهبران این گروه‌ها را نابود و ترور خواهد کرد. ظاهرا از الزیدی خواسته شده که رهبران گروه‌های مقاومت را بازداشت کند. دو، سه روز بعد از این تماس نیز دیدیم که حکم جلب یکی از رهبران مهم مقاومت، یعنی فرزند دبیرکل کتائب حزب‌الله صادر شد.

به علاوه، الزیدی از رهبران اصلی چهارچوب هماهنگی خواسته بود اولتیماتوم آمریکایی‌ها را به گروه‌های مقاومت منتقل کند. اما شیخ همام حمودی، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق به الزیدی هشدار داد که اگر رهبران مقاومت را بازداشت کند، هم چارچوب هماهنگی متزلزل می‌شود و هم ممکن است جنگ داخلی شکل گیرد، زیرا گروه‌های مقاومت ساکت نخواهند نشست و در برابر او خواهند ایستاد.

نکته جالب اینجاست که دقیقاً بعد از این موضوع، شخص نخست‌وزیر عراق به شهرک صدر رفت. همان طور که می‌دانید، مقتدی صدر بدنه اجتماعی گسترده‌ای دارد. الزیدی در این سفر، با سران نظامی سرایا السلام که شاخه نظامی صدر محسوب می‌شود نیز دیدار کرده است. بسیاری معتقدند که الزیدی می‌خواهد نوعی وزن‌کشی در برابر گروه‌های مسلح، از جمله کتائب حزب‌الله ایجاد کند و نشان دهد که خود نیز بدنه اجتماعی و ظرفیت‌هایی دارد که می‌تواند در برابر آن‌ها قرار گیرد. مجموع این اتفاقات فضای عراق را ملتهب کرده است.

 

التهابات داخل عراق به دلیل محاصره زمینی ایران

فشارهای ضدایرانی بر عراق از یک سو در قالب خلع سلاح مقاومت خود را نشان می‌دهد و از سوی دیگر در قالب انسداد مرزها با ایران و هر روز می‌شنویم که یک مرز زمینی جدید بسته می‌شود. وزیر امور خارجه عراق نیز اعلام کرده که ظاهراً آمریکا فقط اجازه داده دو مرز زمینی ایران و عراق باز بماند. وضعیت هوایی هم که مشخص است و پروازها همچنان با مشکل مواجه ‌اند. این انسداد مرزها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ با توجه به اینکه خود دولت عراق چند بار گفته‌ این مسئله برای کشورش نیز فشار ایجاد می‌کند، این روند تا کجا ممکن است پیش برود؟

آمریکایی‌ها همه‌جوره در حال اعمال فشار علیه ایران هستند. در این راستا، به دولت عراق نیز فشار می‌آورند تا در این محاصره نقش داشته باشد. همان‌ طور که گفتم، عراق وابستگی شدیدی به آمریکا دارد و بسیاری اوقات، منویات آمریکا را اجرا می‌کند و جزو نخستین کشورهایی بود که به محاصره علیه ایران پیوست. این وضعیت حتی صدای اعتراض مقامات و جریان‌های عراقی را نیز درآورده است. برای مثال، سازمان بدر هفته پیش بیانیه‌ای منتشر کرد و هادی العامری صراحتاً به شخص نخست‌وزیر عراق گفت که باید مرز چذابه را باز کند.

درباره محاصره هوایی نیز شاهد بودیم که دولت عراق بعد از امارات و عمان، سومین کشوری بود که بلافاصله به این محاصره پیوست و پروازها لغو شد. این موضوع در فضای اجتماعی عراق جنجال زیادی به پا کرد و تجمعاتی از سوی مردم در نقاط مختلف برگزار شد، زیرا مردم عراق معتقد بودند که نباید چنین اتفاقی میان دو کشور هم‌مذهب رخ دهد.

در ابتدا برای انسداد مرزها با ایران، دلایلی مانند مسائل امنیتی و انجام اقدامات فنی را مطرح کردند و گفتند می‌خواهند اصلاحاتی انجام دهند و پس از مدتی مرزها باز خواهد شد. با این حال، به یکباره شخص وزیر امور خارجه عراق اعلام کرد آمریکا به ما فشار آورده و فقط باید دو مرز باز بماند و سایر مرزها بسته شوند. این مسئله تناقض آشکاری را میان اظهارات مقامات دولت عراق نشان می‌دهد.

در ادامه، تجمع‌های مردم استان میسان بسیار مورد توجه قرار گرفت. زندگی و معیشت چند میلیون عراقی به همین مرزها وابسته است. بسیاری از مردم عراق واردکننده هستند و بخش زیادی از نیازهای خود را از طریق واردات تأمین می‌کنند. حتی رئیس شورای استان میسان نیز به انسداد مرزها با ایران اعتراض کرد. در روزهای نخست که اعلام شد مرز بسته شده است، مردم به جاده‌ها آمدند و جلوی کامیون‌های حمل نفت را گرفتند و به این شکل، اعتراض خود را نشان دهند. حتی رئیس شورای استان میسان نیز به دولت اولتیماتوم داد که باید تا زمان مشخصی مرز را باز کند، در غیر این صورت اعتراضات مدنی به شکل جدی‌تری ادامه پیدا خواهد کرد. اما دولت این فرد را به‌ دلیل اظهاراتش بازداشت کرد که البته پس از یک روز آزاد شد، زیرا از شخصیت‌های مورد حمایت جریان‌های داخلی بود. 

تجار، شرکت‌های مختلف، فعالان حوزه حمل‌ونقل، رانندگان و مغازه‌داران محلی، همگی تحت تأثیر بسته شدن این مرز قرار گرفته بودند. همه این‌ها به‌ خاطر بسته‌شدن یک گذرگاه بسیار مهم بود که منافع مردم عراق را به خطر انداخته است. همین موضوع نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها هیچ احترامی برای حاکمیت، استقلال، ثبات و مردم عراق قائل نیستند و تنها منافع خودشان را در نظر می‌گیرند. 

 

اهداف احتمالی الزیدی از سفر به تهران

در چنین شرایطی که وزنه روابط خارجی میان ایران و آمریکا، به‌شدت به سمت آمریکا سنگینی می‌کند، دیدیم که الزیدی پس از تماس تلفنی با ترامپ شخصاً به تهران آمد. گفته شده این سفر و دیدار صرفاً در راستای نوعی میانجی‌گری بوده، در حالیکه تا کنون عراق سابقه میانجی‌گری خاصی نداشته است. این حضور عراق را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ابتدا باید بگوییم که عراق به‌ دلیل موقعیت خاصی که در منطقه دارد و منافع بسیاری از کشورهای خارجی با آن در ارتباط است، نمی‌تواند وزن چندان زیادی برای انجام چنین کار بزرگی داشته باشد. حتی کشورهایی که مسائل عراق را ندارند نیز وارد بحث میانجی‌گری شدند، اما کار به جایی نرسید. اینکه چرا عراق وارد این موضوع شده و بحث میانجی‌گری را مطرح کرد، چند دلیل دارد.

نخست اینکه می‌خواهد نقش خود را به‌ عنوان کشوری تاثیرگذار و دارای قدرت خارجی نشان دهد. از طرف دیگر، شرایط سیاست داخلی عراق به‌شدت ملتهب است و پرونده‌های مختلفی شخص الزیدی را تحت فشار قرار داده‌ است. نخستین پرونده، بحث خلع سلاح گروه‌های مقاومت و اولتیماتوم و فشاری است که آمریکایی‌ها در این رابطه وارد می‌کنند. موضوع بعدی، افشاگری‌های گروه‌های مقاومت علیه الزیدی است که به نمونه‌هایی از آن اشاره کردم. اگر الزیدی بخواهد با گروه‌های مقاومت مبارزه کند، کشورش دچار جنگ داخلی خواهد شد، زیرا قطعاً گروه‌های مقاومت ساکت نخواهند نشست.

یکی دیگر از دلایل سفر الزیدی به تهران، این است که او واقعا می‌خواهد از وقوع جنگ بعدی علیه ایران جلوگیری کند، زیرا این جنگ پایه‌های دولت خودش را نیز به لرزه درمی‌آورد. زمزمه‌هایی مطرح شده که ممکن است در صورت وقوع جنگ، از خاک عراق نیز نیروی نظامی وارد ایران شود. اگر چنین سناریویی تحقق یاید، قطعاً گروه‌های مقاومت عراقی در برابر این نیروهای خارجی خواهند ایستاد و اگر الزیدی بخواهد با اقدامات این گروه‌ها در جهت حمایت از ایران مبارزه کند، با چالش و جنگ داخلی مواجه می‌شود. بنابراین، الزیدی به ایران آمده تا برای جلوگیری از وقوع جنگ مجدد تلاش کند. از طرف دیگر، ممکن است این پیام را منتقل کرده باشد که عراق قصد ندارد خطوط قرمز ایران را رد کند. در واقع، دولت عراق با تضاد منافع روبروست؛ او تلاش می‌کند همه را راضی نگه دارد، اما در نهایت همه از آن ناراضی هستند.

بلافاصله بعد از سفر الزیدی به ایران، مرز چذابه باز شد، هرچند پس از آن، مرز سومار بسته شد. این اتفاقات نشان می‌دهد نوعی موازنه مرزی در حال شکل‌گیری است؛ یعنی یک مرز باز و مرز دیگری بسته می‌شود تا از یک سو مردم عراق آسیب نبینند و از سوی دیگر، گروه‌های مختلف داخل ایران نیز از این وضعیت رضایت داشته باشند و فشارها کاهش پیدا کند. اما این موازنه بسیار شکننده است و حدس من این است که در هفته‌های آینده شاهد چالش‌های بسیار زیادی در عراق خواهیم بود، به‌خصوص اگر جنگی میان ایران و آمریکا شکل بگیرد.

 

این چالش‌ها از چه جنسی خواهند بود؟

ممکن است جنگ داخلی در عراق شکل بگیرد یا دولت الزیدی برکنار شود یا چهارچوب هماهنگی شیعه از هم بپاشد.

 

محدثه رضایی

 

با توجه به تمام مسائلی که مطرح شد، لطفا یک آسیب‌شناسی از روابط ایران با گروه‌های مقاومت عراقی داشته باشید. ما همواره گفته‌ایم این گروه‌ها نیابتی ایران نیستند، اما به هر حال ما رابطه‌ای دوطرفه با آن‌ها داشته‌ایم و شاید در تحولات چند سال اخیر، انتظارات بیشتری از آن‌ها می‌رفت. برای مثال، در جریان جنگ غزه، اکثر گروه‌های مقاومت پای کار آمدند؛ حزب‌الله با تمام توان وارد شد و یمن نیز اقداماتی را انجام داد، اما ما آن تحرکی که شاید انتظار می‌رفت را از سوی گروه‌های عراقی ندیدیم. در قبال حملاتی که به ایران شد نیز همین وضعیت وجود داشت. حتی حزب‌الله با وجود اینکه بیش از یک سال در برابر حملات اسرائیل به خاک لبنان سکوت کرده بود، بعد از جنگ ایران با تمام توان وارد میدان شد. اما در اینجا هم مقاومت عراق اقدام خاصی انجام نداد. آیا گروه‌های مقاومت عراقی توانستند انتظاراتی که از آن‌ها وجود داشت را محقق کنند؟

برای توضیح این مسأله، باید تاریخ عملکرد گروه‌های مقاومت عراق را مرور و از بعد از عملیات طوفان‌الاقصی شروع کنیم. پس از حوادث هفتم اکتبر، گروه‌های مقاومت عراق در ابتدا پایگاه‌های آمریکایی‌ها در داخل عراق را هدف قرار دادند. این کار بسیار خوبی بود و در کنار اقدامات حزب‌الله و گروه‌های فلسطینی، موازنه مناسبی ایجاد می‌کرد. تا اینکه گروه‌های مقاومت عراق به پایگاه الرکبان در اردن حمله کردند و تعدادی از سربازان آمریکا را کشتند. این حمله علیه خاک اردن انجام شد که تحت نفوذ آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار دارد. همین مسئله باعث شد عملکرد مقاومت عراق تا حدودی تضعیف شود.

آمریکایی‌ها این موضوع را بهانه‌ای قرار دادند تا مقرهای حشدالشعبی در نقاط مختلف را هدف قرار دهند و تعداد زیادی از نیروهای مقاومت عراق به شهادت رسیدند. از طرف دیگر، به نظر می‌رسید ایران نیز از این حمله چندان رضایت نداشت و تذکراتی به گروه‌های عراقی داده شد و بعد از آن، گروه‌های مقاومت بیانیه‌های سنگینی منتشر کردند و در برخی از این بیانیه‌ها به‌نوعی کنایه‌هایی به ایران هم وجود داشت و اختلافی ایجاد شد.

در ادامه، حملات گروه‌های مقاومت عراقی متوقف شد، تا اینکه اسماعیل هنیه در تهران ترور شد و تنش‌ها علیه گروه‌های مقاومت و ایران بسیار افزایش یافت. نهایتا پس از شهادت سیدحسن نصرالله، گروه‌های مقاومت عراق دوباره فعال شدند و از داخل عراق به سمت مرزهای فلسطین اشغالی رفتند و بنادر و بخش‌های زیادی از رژیم اسرائیل را با پهپادها و سلاح‌های سنگین هدف قرار دادند. این حملات چند بار در هفته رخ می‌داد و نهایتا به حمله به یک خوابگاه سربازان اسرائیلی کشیده شد که در آنجا هم تلفات و مجروحان زیادی به بار آمد. پس از آن، اولتیماتوم‌ برای خلع سلاح مقاومت عراق تشدید شد و دولت عراق نیز فشار زیادی بر گروه‌های مقاومت وارد کرد. در نهایت، این عملیات‌ها متوقف شد و دیگر اقدام خاصی از سوی گروه‌های مقاومت عراق ندیدیم.

پس از حملات حملات رژیم صهیونیستی به لبنان نیز کمک‌های بسیار زیادی از سوی مردم عراق صورت گرفت. گروه‌های مقاومت عراق نیز فعال شدند و مرجعیت عراق هم اعلام کرد که باید به لبنان کمک شود و تعداد زیادی از لبنانی‌ها در عراق اسکان پیدا کردند، اما سطح اقدامات گروه‌های عراقی در همین حد باقی ماند.

تا اینکه جنگ ۱۲ روزه آغاز شد و رهبر شهید به‌ صورت رسمی به گروه‌های مقاومت در عراق اعلام کردند که ایران می‌تواند از خودش دفاع کند و نیازی به ورود آن‌ها به درگیری نیست. این وضعیت ادامه داشت تا اینکه جنگ ۴۰ روزه به وقوع پیوست. در آن مقطع دیدیم که مرزهای غربی ایران به ‌شدت تحت تأثیر قرار گرفت و گروه‌های اپوزیسیون کردی در نوار مرزی مستقر شدند و ترامپ هم رسما اعلام کرد حساب جدی روی آن‌ها باز کرده است. اما ایرانی اجازه خرابکاری را به گروه‌های کردی ندادند و مقرهای این گروه‌ها را در اقلیم کردستان عراق به‌ شدت هدف قرار دادند.

بعد از آن نیز گروه‌های مقاومت عراق وارد عمل شدند؛ از جمله النجباء و کتائب سیدالشهدا که هشدارهایی به سران و رهبران کردستان عراق دادند و اعلام کردند اگر جلوی فعالیت‌ها و تحرکات گروه‌های اپوزیسیون گرفته نشود، به صورت جدی وارد عمل خواهند شد و همین اولتیماتوم آن‌ها را به عقب راند. البته من معتقدم خود گروه‌های اپوزیسیون کردی نیز تا حدودی متزلزل بودند و از نظر لجستیکی و مسائل دیگر، پشتیبانی محکمی پشت سر خود نمی‌دیدند. از طرف دیگر، نیروهای نظامی آن‌ها از سوی ایران نیز هدف قرار گرفته بودند و تهدیدهای مقاومت عراق هم در این زمینه بسیار تأثیرگذار بود. البته کتائب سیدالشهدا و النجباء شهدای زیادی در جنگ ۴۰ روزه دادند و برای کمک به ایران و مقابله با حملات آمریکایی‌ها وارد عمل شدند.

 

این حق ایران است که از گروه‌های مقاومت عراق حمایت کند

به‌ طور کلی، اکنون چه تحولاتی باید در روابط ایران با گروه‌های مقاومت از یک سو و دولت عراق از سوی دیگر ایجاد شود؟  ایران برای مدیریت روابط با دولت عراق و گروه‌های مقاومت این کشور چه تغییراتی باید ایجاد کند؟

همواره استراتژی ایران این بوده که هیچ دخالتی در انتخابات عراق نداشته باشد و هر تصمیمی که رهبران چارچوب هماهنگی بگیرند، همان اجرا شود. اما مسائل داخلی عراق، بر وضعیت ما تاثیر دارد. یکی از مشکلات ما با عراق، مسئله آسمان این کشور است. جنگنده‌ها به‌ راحتی وارد حریم هوایی عراق می‌شوند و این کشور نمی‌تواند از حریم هوایی خودش دفاع کند که این یکی از نتایج وابستگی آن به آمریکاست. متضرر اصلی این وضعیت، ایران است و لذا این حق کشور ماست که از نیروهای همسو با خودش در عراق حمایت کند.

با توجه به اینکه حاکمیت عراق تحت منویات آمریکاست، ارتش این کشور نمی‌تواند از خاک و منافع عراق به خوبی دفاع کند و لذا اکنون تنها گروه‌هایی که کمترین میزان نفوذپذیری در برابر آمریکایی‌ها را دارند و به طور مستقل از عراق دفاع می‌کنند، همین گروه‌های مقاومت و سازمان حشدالشعبی اند. خلع سلاح مقاومت، در وهله نخست به حاکمیت و منافع ملی خود عراق ضربه می‌زند. در نتیجه، حضور این نیروها ضروری است و ایران نیز باید در حد توان خود از آن‌ها حمایت کند، زیرا این گروه‌ها هم از حاکمیت عراق دفاع می‌کنند و هم در برابر تجاوز دشمن به ایران می‌ایستند و همان‌طور که دیدیم، در جنگ ۴۰ روزه نیز شهدای زیادی دادند.

انتهای پیام

دیدگاه شما