مواضع متناقض ترامپ درباره ایران؛ از کنار گذاشتن مذاکرات تا تهدید به حملات جدید

دیپلمات‌های خاورمیانه در تلاش برای درک موضع ترامپ

قطر، به‌عنوان میانجی اصلی، همچنان می‌کوشد بر سر توافقی موقت مذاکره کند؛ توافقی که عبورومرور از تنگه هرمز، گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز طبیعی از خلیج فارس به بازارهای جهانی، را احیا کند و درعین‌حال، راه را برای گفت‌وگوهای بیشتر میان ایالات متحده و ایران باز بگذارد.

بااین‌حال، به گفته دو دیپلمات خاورمیانه‌ای که از این روند آگاه هستند، اظهارات متغیر و گاه متناقض ترامپ باعث شده است که این تلاش‌ها اکنون در هاله‌ای از ابهام فرو بروند.

این دیپلمات‌ها که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، اظهار داشتند که اوایل این هفته، پس از دیدار نخست‌وزیر قطر با ترامپ، به نظر می‌رسید اوضاع در مسیر درستی قرار گرفته است.

اما پستی که ترامپ روز پنج‌شنبه در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد و در آن، ضمن اعلام اینکه ایالات متحده نیازی به توافق با ایران ندارد، به ونس دستور داد «تمام توجه و تمرکز خود» را بر کارزار مقابله با تقلب معطوف کند، وضعیتی از بلاتکلیفی ایجاد کرده است.

یکی از این دیپلمات‌ها گفت که این پست پرسش‌هایی را برانگیخته است مبنی بر اینکه چرا به نظر می‌رسد ترامپ در حال به حاشیه راندن ونس است؛ کسی که نسبت به آغاز جنگ تردید داشت، اما در نهایت از ترامپ حمایت کرد.

به گفته فردی مطلع که اجازه اظهارنظر عمومی نداشت و به شرط ناشناس ماندن سخن می‌گفت، این پست ترامپ درست در زمانی منتشر شد که ونس در حال بررسی امکان برقراری مجدد ارتباط با مذاکره‌کنندگان ارشد ایرانی بود.

این فرد افزود که رئیس‌جمهور پیام خود را، که در آن از ونس خواسته بود از مذاکرات با ایران فاصله بگیرد، صبح روز بعد از آن منتشر کرد که روزنامه «وال‌استریت ژورنال» گزارش داده بود ونس به فکر ازسرگیری گفت‌وگوهاست.

به گفته این منبع، ترامپ که از بررسی‌های ونس آگاه بود، معتقد بود طرف ایرانی با حسن نیت عمل نمی‌کند.

ترامپ همچنین روزبه‌روز اطمینان بیشتری پیدا می‌کند که می‌تواند با قاطعیت اعلام کند به اهداف نظامی خود در این جنگ دست یافته است.

بااین‌حال، عبور از تنگه هرمز همچنان پرخطر باقی مانده است. سازمان ملل گزارش می‌دهد که ماه اکتبر، از زمان آغاز جنگ در فوریه تاکنون، شاهد بیشترین تعداد حوادث علیه کشتی‌های تجاری در این آب‌های مورد مناقشه بوده است.

این منبع افزود که با وجود این وضعیت، ترامپ معتقد است اکنون که حجم محموله‌های نفتی عبوری از تنگه هرمز تقریباً به سطوح پیش از جنگ بازگشته است، می‌تواند مذاکره برای دستیابی به توافقی با ایرانی‌ها درباره نحوه اداره این آبراه حیاتی را به کشورهای حوزه خلیج فارس واگذار کند.

یک دیپلمات منطقه‌ای دیگر، وضعیت تلاش‌ها برای صلح را به حالتی شبیه به «انتظار در مدار» توصیف کرد؛ وضعیتی از توقف موقت و بلاتکلیفی که در آن، طرف‌ها منتظرند کاخ سفید درباره نیات ترامپ شفاف‌سازی کند.

این دیپلمات افزود که برای میانجی‌گران و همچنین طرف ایرانی کاملاً روشن نیست که آیا اظهارات ترامپ به معنای کنار گذاشتن توافق حاصل از مذاکره است یا صرفاً نوعی ژست سیاسی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره؛ انتخاباتی که به از دست رفتن کنترل کنگره برای حزب جمهوری‌خواه منجر شد.

روبیو: ایالات متحده از تلاش‌های میانجی‌گرانه دست نکشیده است

ایران همچنان تمایلی به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود ندارد، مگر آنکه ایالات متحده با چندین شرط اساسی موافقت کند؛ شروطی که ایران همواره خواستار گنجاندن آن‌ها در هرگونه توافق آتش‌بس بوده است.

اختلافات با ایران بر سر فعالیت‌های هسته‌ای این کشور همچنان پیچیده‌ترین و دشوارترین مسئله باقی مانده است؛ موضوعی که ترامپ اصرار دارد باید به‌عنوان بخشی از هر توافقی که هدف آن پایان دادن به جنگ است، حل‌وفصل شود.

لحن تهران نیز چندان ملایم نشده است. غلامحسین درزی، معاون نماینده ایران در سازمان ملل، روز جمعه به شورای امنیت گفت که ایران «هرگز درهای دیپلماسی را نبسته است.»

اما او هشدار داد که اگر ایالات متحده یا اسرائیل دوباره به بمباران روی بیاورند، کشورش «پاسخی فوری و قاطع» خواهد داد.

روبیو اوایل این هفته تأکید کرد که ایالات متحده مخالف ادامه تلاش‌های میانجی‌گران نیست.

روبیو گفت: «اگر قرار باشد توافقی صورت گیرد، رئیس‌جمهور اولین کسی خواهد بود که از آن استقبال می‌کند. اما این یک توافق احمقانه نخواهد بود؛ یک توافق بد نخواهد بود.»

مایکل سینگ، مدیر اجرایی «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، معتقد است که وضعیت موجود احتمالاً تا مدتی ادامه خواهد یافت؛ به‌طوری‌که آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز در بن‌بست باقی می‌مانند و ایالات متحده به محاصره دریایی چندماهه خود، که جریان نفت خام ایران به بازار جهانی را محدود کرده است، ادامه می‌دهد.

به گفته سینگ، راهبرد آمریکا مبنی بر اعمال فشار اقتصادی شدید بر ایران، برای ترامپ گزینه‌ای بسیار جذاب‌تر از تشدید تنش‌های نظامی یا دادن امتیاز به تهران است.

او همچنین اشاره کرد که اگر ترامپ احساس کند ایرانی‌ها برای مذاکره جدی آماده هستند، همواره می‌تواند موضع خود را درباره تعامل ونس با طرف ایرانی تغییر دهد.

سینگ که در دوران ریاست‌جمهوری جورج دبلیو. بوش در کاخ سفید بر روی مسائل خاورمیانه کار می‌کرد، گفت:

«احتمالاً منطقی‌ترین رویکرد این است که تا حدی صبور باشیم، فشار را حفظ کنیم و به میانجی‌ها اجازه دهیم به کار خود ادامه دهند. زمانی که موقعیت مناسب فرا رسید، و نه پیش از آن، آنگاه باید مقامات عالی‌رتبه‌ای همچون معاون رئیس‌جمهور و دیگران را وارد عمل کرد.»