مؤسسه پترسون در گزارشی هشدار میدهد که جنگ خاورمیانه و مسدود شدن تنگه هرمز، اقتصاد جهانی را با یک شوک عرضه سنگین روبهرو کرده است؛ شوکی که با جهش قیمت نفت و کودهای نیتروژنی، اختلال در امنیت غذایی و زنجیرههای تولید، و کاهش رشد اقتصادهای وابسته به انرژی، میتواند به دورهای از بیثباتی پایدار در بازارهای جهانی منجر شود.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، مؤسسه «پترسون» در گزارشی با تحلیل پیامدهای اقتصادی تقابل نظامی میان ایران و ایالات متحده و اسرائیل که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، هشدار میدهد که مسدود شدن تنگه هرمز توسط ایران، بهعنوان یکی از اصلیترین مسیرهای ترانزیت انرژی جهان، شوکی بزرگ به اقتصاد جهانی وارد کرده است.
این گزارش با استفاده از مدل اقتصادی «جیـکیوبد» نشان میدهد که قیمت نفت برنت که پیش از جنگ حدود ۷۳ دلار بود، در اوایل آوریل ۲۰۲۶ به اوج خود، یعنی ۱۳۸ دلار رسید. همچنین قیمت کودهای نیتروژنی نیز به دلیل وابستگی به نهادههای انرژی، رشدی ۳۰ تا ۵۰ درصدی را تجربه کرد.
نویسندگان گزارش تأکید میکنند که این جنگ، فراتر از یک درگیری نظامی، یک «شوک عرضه» سنگین است که علاوه بر بازار انرژی، امنیت غذایی و شبکههای تولید جهانی را بهشدت مختل کرده است.
به باور تحلیلگران پترسون، نبود ظرفیت کافی برای جایگزینی مسیرهای ترانزیتی تنگه هرمز و محدودیت ذخایر استراتژیک، میتواند دورهای از بیثباتی پایدار و «اضافهبهای ریسک» دائمی را در قیمتگذاری انرژی و تصمیمات سرمایهگذاری بینالمللی ایجاد کند.
در بخش تحلیلهای ساختاری، این گزارش تصریح میکند که پیامدهای اقتصادی بحران بسیار نامتقارن است. کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی و کود از خاورمیانه دارند، با آسیبهای سنگینتری مواجه هستند؛ بهطوریکه افت تولید ناخالص داخلی ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ حدود یک درصد برآورد شده، اما اقتصادهایی مانند هند، کره جنوبی، ویتنام و تایلند با کاهش ۲.۸ تا ۳.۲ درصدی GDP روبهرو شدهاند.
تحلیلگران پترسون در بررسی پیامدهای بحران، دو سناریوی کلیدی را مطرح میکنند:
سناریوی یکساله
در این فرض، با تداوم تنشها، تولید ناخالص داخلی اقتصادهای پیشرفته مانند ایالات متحده حدود یک درصد افت میکند، اما کشورهای در حال توسعه و وابسته به انرژی در آسیا، از جمله هند، کره جنوبی، ویتنام و تایلند، با کاهش شدیدتر ۲.۸ تا ۳.۲ درصدی مواجه میشوند.
در این سناریو، اقتصاد جهانی بهشدت کند میشود و زنجیرههای تأمین، در اثر کاهش تقاضای جهانی، بهویژه برای کشوری مانند چین، دچار اختلال جدی میشوند.
سناریوی سهساله
این سناریو تصویر تیرهتری از بحران ترسیم میکند؛ وضعیتی که در آن پیامدهای اقتصادی، به دلیل طولانی شدن ناامنی انرژی، عمیقتر و مزمنتر میشود.
در این وضعیت، نهتنها تورم بهصورت پایدار در سطح جهانی بالا میماند، بلکه اعتماد به نهادهای بینالمللی و ثبات بازار انرژی، بهویژه نقش اوپک، بهطور ساختاری تضعیف میشود.
پیام اصلی گزارش روشن است: در جهان بههمپیوسته امروز، هیچ کشوری، حتی صادرکنندگان انرژی، از این تکانهها مصون نیستند و جنگ خاورمیانه میتواند به معنای بازنویسی الگوهای تجاری و تخصیص سرمایه در سراسر جهان باشد.
